3 (25) • 2012 1 Караганды 2012



жүктеу 5.11 Mb.
Pdf просмотр
бет47/64
Дата24.03.2017
өлшемі5.11 Mb.
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   64

Список литературы:
1. http:/ / www.c sr c .gov.c n/ pub/c src _en/
China  securities  regulatory  commission.
2. http://expert.ru/    "ЭКСПЕРТ-онлайн".
3. http://www.finam.ru/  "Финам"  -  инфор-
мация  о  финансовых  рынках.
Е.А. Сулеева
Қазақ гуманитарлық-заң
университеті "Қаржы және есеп"
кафедрасының аға оқытушысы
ЖИНАҚТАУШЫ ЗЕЙНЕТАҚЫ ҚОРЛАРЫНЫҢ ҚЫЗМЕТІН БАСҚАРУ
ЕРЕКШЕЛІКТЕРІ МЕН ПЕРСПЕКТИВАЛАРЫ
Жинақтаушы  зейнетақы  қоры  -  зейнетақы
жарналарын  тартуды  және  зейнетақы  төлем-
дері  жөніндегі  қызметті,  сондай-ақ  Қазақстан
Республикасының  заңдарында  белгіленген
тәртіппен зейнетақы активтерін инвестициялық
басқару  жөніндегі  қызметті  жүзеге  асыратын
заңды  тұлға.
Жинақтаушы  зейнетақы  қорларының  зей-
нетақы активтері: зейнетақы жарналары, инвес-
тициялық кіріс, өсімпұл және жинақтаушы зей-
нетақы  қорларының  комиссиялық  сыйақыла-
рын  шегеріп  тастағандағы  залалдарды  өтеу  ре-
тінде  түскен  қаражат  есебінен  қалыптасады.
Жинақтаушы  зейнетақы  қорының  зейне-
тақы активтерін инвестициялық басқаруды зей-
нетақы  активтерін  инвестициялық  басқаруды
жүзеге  асырушы  ұйым  не  қызметтің  осындай
түрімен  айналысу  құқығына  тиісті  лицензиясы
болған кезде жинақтаушы зейнетақы қоры дер-
бес,  уәкілетті  орган  белгілеген  тәртіппен  жүзе-
ге  асырады  [1].
Жинақтаушы  зейнетақы  қорларының
зейнетақы  активтерiн  инвестициялық  басқару-
ды  жүзеге  асыратын  ұйымдар:
-
Жинақтаушы  зейнетақы  қорларының
зейнетақы  активтерiн  инвестициялық  басқару-
ды  жүзеге  асыратын  ұйым  заңды  тұлға, бағалы
қағаздар  рыногының  кәсiпқой  қатысушысы  бо-
лып  табылады  және  Қазақстан  Республикасы-
ның  заңдарында  белгiленген  тәртiппен
акционерлiк  қоғам  нысанында  құрылады.
-
Қазақстан  Республикасының  резидент-

ВЕСТНИК КЭУ: ЭКОНОМИКА, ФИЛОСОФИЯ, ПЕДАГОГИКА, ЮРИСПРУДЕНЦИЯ
236
тері мен резидент емес жеке және заңды тұлға-
лары  осы  Заңда  және  уәкілетті  органның  өзге
де  нормативтік-құқықтық  актілерінде  белгілен-
ген  талаптарды  ескере  отырып,  зейнетақы  ак-
тивтерін инвестициялық басқаруды жүзеге асы-
ратын  ұйымның  құрылтайшылары  немесе  ак-
ционерлері  бола  алады.
-
Жинақтаушы  зейнетақы  қорының  зей-
нетақы активтерін инвестициялық басқару оның
таңдауы  бойынша  зейнетақы  активтерін  инвес-
тициялық басқаруды жүзеге асыратын бір және
одан  да  көп  ұйымдармен  шарт  негізінде  және
(немесе) уәкілетті орган беретін, қызметтің осын-
дай  түрімен  айналысу  құқығына  тиісті  лицен-
зиясы болған жағдайда жинақтаушы зейнетақы
қорымен  дербес  жүзеге  асырылады.
Зейнетақы  активтерiн  инвестициялық
басқаруды  жүзеге  асыратын ұйым  бiр  мезгiлде
екi  және  одан  да  көп  жинақтаушы  зейнетақы
қорларымен  зейнетақы  активтерiн  басқаруға
шарт  жасасуға  құқылы.
Зейнетақы  жарналарын  тарту  және  зейне-
тақы  төлемдерін  жүзеге  асыру  жөніндегі  қыз-
метті  жүзеге  асыруға құқығы  жоқ  ешбір  заңды
тұлға  жинақтаушы  зейнетақы  қоры  болып  ата-
ла  алмайды  және  (немесе) өзін  зейнетақы жар-
наларын  тарту  және  зейнетақы  төлемдерін
жүзеге  асыру  жөніндегі  қызметпен  айналысу-
шы  ретінде  сипаттай  алмайды.
Қазіргі  таңда  зейнетақы  қызметі  рыногын-
да 11 жинақтаушы зейнетақы қоры жұмыс істе-
уде.  Салымшылардың  дербес  зейнетақы  шот-
тарының  саны  8,2  млн.  бірлікті  құрайды.  Бұл
ретте  қорларға  міндетті  зейнетақы  жарнасын
белсенді  төлеушілердің  саны  5,6  млн.  адамды
немесе  жұмыспен  қамтылған  адамдардың  67
%-ын құрайды (1999 жылмен салыстырғанда 1,5
есеге көп).  Салымшылардың зейнетақы  жинақ-
тары 2011 жылдың басынан бері 393,2 млрд. тең-
геге  немесе  17,4  %-ға  көбейіп,  2  триллион  651
млрд.  теңгені  құрады.
Қазақстан  Үкіметі 2011 жылдың наурызын-
да  бекіткен  "Жұмыспен қамту  - 2020"  бағдарла-
масының  аясында  тұрғындарды  жинақтаушы
зейнетақы жүйесімен қамтуды кеңейту жоспар-
ланып  отыр.  Аталмыш  бағдарлама  өз  бетінше
жұмыспен  қамтылғандар,  жұмыссыздар  мен
табысы  аз  қазақстан-дықтарды  нәтижелі
жұмыспен қамтуға  белсенді жәрдемдесуге  ғана
емес,  өз  бетінше  жұмыспен  қамтылған  адам-
дарды  жинақтаушы  зейнетақы  жүйесіне  тар-
туға  да  бағытталған.  Жұмыспен  қамту  бағдар-
ламасының  нәтижесінде  жинақтаушы  зейне-
тақы  жүйесімен  қамтылған  өз  бетінше  жұмыс-
пен  айналысатындардың  саны  2016  жылға
қарай  шамамен  1,0  млн.  адамды  құрайтын  бо-
лады.  Бұл  ретте  бағдарламамен  қамтылған  өз
бетінше жұмыспен айналысушы адамның 60 %-
ы  жалдамалы  қызметкер  мәртебесіне  ие  бола-
ды. Өз  бетінше  жұмыспен айналысатындардың
жалақысын  төлеуге  жұмсалатын  субсидия  со-
масынан   10 % мөлшерінде міндетті зейнетақы
жарна аударылатын болады. Өз бетінше жұмыс-
пен айналысатындардың екінші бөлігі (40 %) өз
пайдасына 22,2  млрд. теңге  сомасында міндетті
зейнетақы  жарнасын  аударады.  Сонымен  бір
уақытта өз бетінше жұмыспен айналысатындар-
дың  жинақтаушы  зейнетақы  жүйесіне  қатысу
есебі  мен  мониторингін  жетілдіру  шаралары
қабылданады  [3].
Жинақтаушы зейнетақы қорларының инве-
стициялық проблемаларын шешу құнды  қағаз-
дар  рыногының  жай-күйімен  тікелей  байланы-
сты,  себебі  салынған  зейнетақы  активтерінен
инвестициялық табыс алу портфельдік инвести-
циялар  шеңберінде  ғана  мүмкін  және  орынды
болады.  Биылғы  жылдан  бастап,  жинақтаушы
зейнетақы қорлары қаржылық  құралдар құры-
лымы  бойынша  және  инвестициялық  қатерлер
деңгейі  бойынша  ерекшеленетін  бірнеше  инве-
стициялық  портфельдерді  (консервативтік,
біркелкі)  қалыптастыратын  болады.  Бұл  орай-
да  жинақтаушы  зейнетақы  қорының  әрбір  са-
лымшысына  (алушысына)  зейнетақы  жинақта-
рын  көбейту  мақсатында  инвестициялық  порт-
фельді  өз  бетінше  таңдау  құқығы  беріледі.
Жинақтаушы  зейнетақы  қорларынан  зей-
нетақы  төлемдері тетіктерін жетілдіру және  ке-
лешекте зейнетақы аннуитеттері рыногын дамы-
ту    аяқтал-ғаннан  кейін  аннуитеттерді  одан  әрі
кеңінен  қолдану,  бірлескен  аннуитеттердің
түрлерін  енгізу  жоспарлануда,  сондай-ақ  жи-
нақтаушы  зейнетақы  қорларының  зейнетақы
жинақтарын  төлеу тәртібіне де бірқатар  өзгері-
стер  енгізілетін  болады.
Қорыта  келе,  Қазақстанның  зейнетақы
жүйесін  дамытудың  келешек  перспективалары
ұлттық  экономиканың  шикізат  моделінен  ин-
дустриялық-инновациялық  моделіне  өтуімен
тығыз байланысты, оның басты құрамдас бөлігі
қоғам  мен  мемлекеттің  заманауи  зейнетақы
жүйесінің  жалпы  рентабель-дігіне  тікелей  әсер
ететін  тыныс-тіршілігінің  барлық  салаларын
жаңарту  болып  табылады,  ал  мемлекеттік  шы-
ғыстарды  жоспарлаудың    негізгі  басымдығы
халықтың  тұрақты  өсуі,  өмір  сүру  деңгейінің
артуы  және  олардың  әл-ауқатын  нығайту  болғ-
ан  және  бола  да  беретінін  атап  өткім  келеді  [2,
85б.].
Зейнетақы  қорларының  салымшылары
үшін өз жинақталған  зейнетақы қаражатын  ба-
сқарудың  инвестициялық стратегиясын  өз  беті-
нше  анықтауға  мүмкіндік  туады.  Заңнамаға
сәйкес  2012  жылғы  1  қаңтардан  бастап  жинақ-
таушы  зейнетақы  қорлары  зейнетақы  актив-
терін инвестициялық басқару  үшін мультипор-
тфельдер  жүйесін  енгізуге  міндетті.
Демек,  қор  зейнетақы  активтерін  басқару
үшін бірнеше, яғни сақтанымпаз, біркелкі және
агрессивті  инвестициялық стратегияларды пай-
даланады.
01.01.2012  жылдан  бастап  жүйе  қатысушы-
ларының  жинақталған зейнетақы  қаражаты  ҚР
заңнамасында  белгіленген  шектеулерді  ескере
отырып, біркелкі және сақтанымпаз инвестици-
ялық  портфельдерге  аударылды.
2015  жылдан  бастап  ("Қазақстан  Республи-
касының  кейбір  заңнамалық  актілеріне  банк

3 (25) • 2012
237
қызметін және қаржы ұйымдарын тәуекелдерді
азайту  тұрғысынан реттеу  мәселелері  бойынша
өзгерістер мен толықтырулар енгізу туралы" ҚР
Заң жобасына сәйкес) портфельдің үшінші түрі
-  агрессивті  портфельді  енгізу  жоспарланып
отыр,  ал  салымшыларға  инвестициялық  порт-
фельдерді  өздігінен  таңдау  құқығы  беріледі
(жас бойынша шектеулер бар).
Қазақстанның  ең  ірі  зейнетақы  қоры  -
"Халық  Банкі  ЖЗҚ"  АҚ-ның  1998  жылы  ақпан-
да  негізі  қаланды.  Қор  зейнетақы  жарналарын
тарту  бойынша,  зейнетақы  төлемдерін  жүзеге
асыру  мен  бағалы  қағаздар  нарығында  инвес-
тициялау  жөніндегі  қызметті  жүзеге  асырады.
Халық Банкінің  Зейнетақы Қорында  РА Сарап-
тамасы  рейтингтік  агенттіктің  шәкілі  бойынша
ең  жоғары А++ рейтингі  (тек қана сенімділіктің
жоғары (ең жоғары деңгейі) бар. 2012 жылғы 01
мамырда  міндетті  зейнетақы  жарналары  бой-
ынша  Қор  салымшыларының  ЖЗШ  саны  2  291
213  ЖЗШ-ты  немесе  Қазақстандағы  міндетті
зейнетақы жарналары бойынша барлық салым-
шылардың  ЖЗШ-ның  27,8%-ін  құрайды.  2012
жылғы  01  мамырда  келіп  түскен  зейнетақы
жарналары  бойынша  Қордың  үлесі  қызметінің
басынан бастап Қазақстанның ЖЗЖ барлық зей-
нетақы жарналарының 33,3 %-ына тең. Қор қыз-
мет  көрсету  сапасын  жақсартумен  белсенді
жұмыс  істейді,  салымшыларға  қолайлы  болу
үшін  арнаулы  ақпараттық  қызметтерді  дамы-
тады  [3].
Қаржы  дағдарысы  зейнетақы  жинақтау
жүйесін одан әрі жетілдіру жолдарын қарасты-
руды  қалыптастыруға  дер  уақытындағы  әсерін
тигізді,  әлсіз  тұстарды  көрсетті. Біз  экономика-
лық өсу кезеңінде біздің салымшыларымыздың
қандай да бірі дағдарыста өз зейнетақысын ала-
тындығын ескеруіміз қажет, яғни оны алар сәтте
жинақталған  бөлігі  қаржы  құралдарының  та-
быстылығы  төмендегенде  жоғалуы  (немесе
төмендеуі)  мүмкін.
 2009 жылы  қорлар арасында өзара  есепте-
сулер  жүргізілді,  салымшының  барлық  зейне-
тақы  жиналымдары  соңғы  жасалған  келісім-
шартқа  сәйкес  ашылған  бір  есепшотта  жинақ-
талды. "Бір салымшы - бір қор" принципін сақ-
тау бойынша заңдылықтар талабын жүзеге асы-
ру  іс  жүзінде  аяқталды.
Зейнетақы  жинақтау  жүйесін  одан  әрі  да-
мыту  концепциясы  институционалдық  инвес-
торлар  ретінде  индустриализация  бағдарлама-
сына  қорлардың  қатысуы  арқылы  зейнетақы
активтерін  инвестициялауды  оңтайландыру
қарастырылуда.  Жинақталған  тәжірибелер  не-
гізінде  рынок  қатысушылары  қызметтерін  рет-
теу  жетілдірілетін  болады.
2011  жылдан бастап  бірқалыпты және  кон-
сервативті  портфельге  жеделдетіп  көшу  қарас-
тырылады, бұл үшін бір портфельден екіншісі-
не  көшу  тәртібі,  АИС-ті  өзгерту,  есеп  жүргізу
тәртібін  анықтау  бойынша  нормативті  базаны
дайындау  жөніндегі  жұмыс  топтары  құрылды.
2012  жылдан  бастап  зейнетақы  жинақтау
қорына  зейнетақы  активтерінің үшінші  -  агрес-
ссивті  портфелін  енгізу  жоспарлануда.  Инвес-
тициялық  портфельдердің  енгізілуімен  зейне-
тақы жасына жетпеген салымшылар белгілі бір
портфельді  таңдауға  құқылы болады,  ал  зейне-
тақы жинақтау қорының алдында салымшылар-
мен келісім-шарт жасау және хабардар ету бой-
ынша  үлкен  жұмыстар  тұр.
Зейнетақы  жүйесін  жетілдіру  мақсатында
шешімін  табуды  қажет  ететін  маңызды  міндет-
тердің  бірі орнын  басу коэффициентін  ұлғайту
мүмкіндігін актуаримен зерттеу  болып  табыла-
ды  (зейнет  демалысына  шыққанға  дейін  алған
еңбекақысы  сомасына  зейнетақы  сомасы  қаты-
насы).  Зейнетақыны  қалыптастыру  зейнетақы
жинақтау  қорына  міндетті  зейнетақы  жарнала-
ры есебінен жүзеге асырылады және салымшы-
ның  зейнет  демалысына  шығу  сәтіне  ол  мына-
ларды  таңдауға  құқылы:  зейнетақы  аннуитеті
келісім-шартын  жасау  жолымен  сақтандыру
ұйымы  арқылы  зейнетақы  жинағын  алуға  не-
месе  зейнетақы  жинақтау  қорымен  бұрын  жа-
салған  зейнетақыны  қамтамасыз  ету  келісім-
шартымен  сәйкес  кесте  бойынша  төлемдер
алуға.  Бұл  ретте  салымшыға  варианттардың
әрқайсысының  барлық  артықшылықтары  мен
жетпестіктері  түсінікті  болуы  тиіс.
Тәуекелдер  жүйесінде  зейнетақы  жинақта-
уларын  жедел алу болмауы тиіс және бұл мақ-
сатта  зейнетақы  төлемдерін  жүзеге  асырудың
тәртібі  жетілдірілетін  болады.
2012  жылдан  бастап  зейнетақымен  қамта-
масыз  ету  туралы  қормен  келісім-шарт  жасау
жинақталымдарды  аударуды  жүзеге  асыру
электронды  карточканы  пайдалану  көмегімен
автоматтандырылу  жүргізілуде.  Осыған  байла-
нысты  құжаттарды  электронды  түрде  сақтау
процесін  оңтайландыру  және  салымшыларды
хабардар  еті  процесін  жетілдіру  қарастырылу-
да.
Осылайша  салымшы  бұдан  былай  не-
ғұрлым  маңызды  шешімдерді  қабылдауда  жа-
нама емес, тікелей қатысатын болады, ал зейне-
тақы  қорларының  қызметі  мүлдем  жаңа  дең-
гейге  көтерілуі  тиіс.
Қазақстанның  жинақтаушы  зейнетақы
жүйесінің  бұдан  әрі  табысты  дамуы  үшін  жал-
пылай және толықтай көптеген жұмыстар атқа-
рылуда,  бұл ретте  зейнетақымен  қамсызданды-
рудың  отандық  үлгісінің  үлестік  негізі  бар  деп
санауға болады. Алайда осымен жеттік деп тоқ-
тауға болмайды,  өйткені  зейнетақы  нарығының
қатысушылар алдында барлық  күрделі  тапсыр-
малары  тұрады,  олардың  дұрыс  шешімдері
яғни,  әртүрлі  факторлар  мен  қазақстандықтар-
дың ауқаттылық деңгейінің өсуі арқылы жүйені
жетілдіріп  отыруға әрекет  етеді.
Елімізде тұрақты экономикалық өсуді қол-
дау  ұзақ  мерзімді  инвестицияларды,  халықтың
ақшалай  қаражаттарын  сақтау  мен  көбейтуді,
жаңартпалы  қызмет  пен  күрделі  құрылысты
жүргізуді  талап  етеді.  Бұл  үдерістердегі  ЖЗҚ-
ның рөлі басым болу керек.
Жинақтаушы  зейнетақы  жүйесінің  қызмет
етуі  капитал  нарығына  оң  әсер  етеді,  бәсекеге

ВЕСТНИК КЭУ: ЭКОНОМИКА, ФИЛОСОФИЯ, ПЕДАГОГИКА, ЮРИСПРУДЕНЦИЯ
238
қабілетті  өнімдерді  жасауға  ұмтылуы  керекті
қаражаты  бола  отырып  оны,  нақты  өндірісті
жандандырады,  бұл  ақша  жиналымының  ар-
туы  және  оның  салдары  ретінде,  еліміздің  эко-
номикалық  өсуіне  және  қоғамның  әл-ауқаты-
ның  артуына  әкеледі.
Сондықтан  зейнетақы  жүйесі  дамуының
берілген кезеңінде  экономиканың тек  қана зей-
нетақы  қорлары,  шаруашылық  жүргізуші
субъектілер атынан салымшылар мен экономи-
каның  нақты  секторының  субъектілері  мүдде-
лерінің  жақындасуы  ғана  емес,  сонымен  бірге
олардағы  іс-әрекеттерініңм  үйлесімдігіне  қол
жеткізу қажет.
Пайдаланған  әдебиеттер:
1. Тлеужанова  Д.А.  Қаржылық  институт-
тар  қызметін  басқару.  Алматы,  2010ж.
2. 1997ж  20  маусым  "Қазақстан  Республи-
касында Зейнетақымен қамтамасыз ету туралы"
Заңы.
3. www.afn.kz.
А.В. Гетман
Ассистент кафедры "Менеджмента и бизнеса"
Карагандинского Государственного
Индустриального университета
ФУНКЦИОНИРОВАНИЕ ФИНАНСОВ В ХОЗЯЙСТВЕННОЙ
ДЕЯТЕЛЬНОСТИ  ПРЕДПРИЯТИЙ
Финансы - совокупность денежных  отноше-
ний,  организованных  государством,  в  процессе
которых  осуществляется  формирование  и  ис-
пользование фондов денежных средств. На воп-
рос,  что  является  источником  формирования
многочисленных  фондов  на  разных  уровнях,
ответ, как правило, бывает один - валовой внут-
ренний  продукт.  Осуществить  процесс  распре-
деления  ВВП  можно  с  помощью  финансовых
инструментов: процентных ставок, тарифов, от-
числений  и  т.д.,  установленных  государством.
Если говорить о финансах в  целом, то, видимо,
следует  считать,  что  они  выполняют  две  основ-
ные  функции:  распределительную  и  конт-
рольную. Та часть финансов,  которая функцио-
нирует  в  сфере  материального  производства  и
участвует  в  процессе  создания  денежных  дохо-
дов и накоплений, выполняет не только распре-
делительную  и  контрольную  функцию,  но  и
функцию формирования денежных доходов, то
есть регулирующую  функцию.
Распределительная и контрольная функции
осуществляются  финансами  одновременно.
Каждая финансовая операция означает распре-
деление ВВП и  НД, а также контроль  над этим
распределением.
1.  Распределительная  функция  финансов
наиболее  наглядно  проявляется  при  распреде-
лении  национального  дохода,  когда  создаются
основные (первичные) доходы, которые форми-
руются  среди  участников  материального  про-
изводства и делятся на  две  группы:
- заработная плата  рабочих, служащих, до-
ходы  фермеров  и  крестьян,  занятых  в  матери-
альном  производстве;
-  доходы  предприятий  сферы  материаль-
ного  производства.
Однако,  первичные  доходы  ещё  не  образу-
ют  общественных  денежных  фондов,  достаточ-
ных  для  развития  приоритетных  отраслей  на-
родного хозяйства, обеспечения обороноспособ-
ности  страны,  удовлетворения  материальных  и
культурных потребностей населения. Необходи-
мо  дальнейшее  распределение    или  перерасп-
ределение  национального  дохода.
 Это связано:
- с наличием  непроизводственной сферы, в
которой  не  создается  национальный  доход
(здравоохранение,  социальное  обеспечение  и
т.д.);
-  межотраслевым  и  территориальным  пе-
рераспределением  средств  в  интересах  наибо-
лее  эффективного  и  рационального  использо-
вания  доходов  и  накоплений  предприятий  и
организаций;
-  перераспределением  доходов  между  раз-
личными  социальными  группами  населения.
В результате перераспределения образуют-
ся  производные (вторичные) доходы.  К  ним  от-
носятся  доходы,  полученные  в  отраслях  непро-
изводственной  сферы и  налоги.
Таким  образом,  перераспределение  наци-
онального  дохода  происходит  между  произ-
водственной  и  непроизводственной  сферами,  а
также  отдельными  регионами  страны,  форма-
ми собственности, классами, социальными груп-
пами населения. Конечная цель распределения
и  перераспределения  НД  -  развитие  произво-
дительных  сил,  рыночной  структуры  экономи-
ки, укрепление государства, повышение уровня
жизни  населения.
2.  Контрольная  функция  финансов  тесно
связана с распределительной - это,  прежде все-
го  контроль  за  рублем  в  процессе  объективно
существующих  денежных  отношений.  Он  про-
низывает  всю  систему  отношений,  связанную  с
движением  стоимости,  и  представляет  собой
контроль  стоимости   через форму  собственнос-
ти.  Поскольку  финансы  выражают  отношения,
возникающие  на  основе  реального  денежного
оборота,  то  контроль  за  рублем  как  функция
финансов  -  это  только  контроль  реального  де-

3 (25) • 2012
239
нежного оборота, который действует на всех ста-
диях  кругооборота  средств,  при  финансирова-
нии  и  кредитовании,  проведении  безналичных
расчетов,  во  взаимоотношении  с  бюджетом  и
другими звеньями финансовой системы. Объек-
том  контрольной  функции  финансов  являются
финансовые показатели деятельности предпри-
ятий,  организаций,  учреждений.
3. Регулирующая функция финансов связа-
на  с  вмешательством  государства  через  финан-
сы  в  процесс  воспроизводства.  В  целях  регули-
рования  экономики  и  социальных  отношений
используются  также  финансовое  и  бюджетное
планирование,  государственное  регулирование
рынка  ценных  бумаг.  Однако,  на  сегодняшний
день  в  Республике  Казахстан  регулирующая
функция  развита  слабо.
На  всех  стадиях  образования,  распределе-
ния  и  использования  общественного  продукта
и  национального  дохода  финансы  осуществля-
ют контроль, то есть проверку точного соблюде-
ния  законодательства  по  финансовым  вопро-
сам,  своевременности  и  полноты  выполнения
финансовых  обязательств перед бюджетной  си-
стемой,  налоговой  службой,  банками,  а  также
взаимных  обязательств  организаций  и  пред-
приятий  по  расчетам  и  платежам.  Их  конт-
рольная  функция  проявляется  во  всем  много-
образии  хозяйственной  деятельности  предпри-
ятия.  В  условиях  рыночных  отношений  финан-
сы должны обеспечить для всех хозяйствующих
субъектов и граждан стабильные условия в эко-
номических  и  социальных отношениях.  Особое
значение  имеет  вопрос  о  стабильности  финан-
сового  законодательства,  т.к.  без  этого  невоз-
можно осуществление инвестиционной полити-
ки  в  производственную  сферу  со  стороны  част-
ных  инвесторов.
Список литературы:
1.  Бородина Е.И. Финансы предприятия //
Банки и биржи. - М., 1995.
2.   Дробозина  Л.А.  Финансы  //  Денежное
обращение.  Учебник  для  вузов    -  М.:  ЮНИТИ,
1997.
3.  Есенгельдин Б.С. Финансы. Учебное по-
собие.  -  Караганда,  2003.
4.  Кодекс Республики  Казахстан "О нало-
гах и других обязательных платежах в  бюджет"
от  01.01.2002.
5.  Мельников В.Д., Ильясов К.К. Финансы
-  Алматы:  Каржы-Каражат,  1997.
6.  Стоянова Е.С. Финансовый менеджмент:
теория и практика. - М.: Перспектива, 1998.
7.  Шеремет А.Д., Сайфуллин Р.С. Финан-
сы предприятий. - М.: ИНФРА-М.: 1998.
М. И. Жаксыбаева магистр,
финансов, младший научный сотрудник НИИНЭСА
Карагандинский экономический университет  Казпотребсоюз
ОСОБЕННОСТИ ФОНДОВОГО РЫНКА В УСЛОВИЯХ
ИННОВАЦИОННОЙ ЭКОНОМИКИ
У
силение международной конкуренции и стреми-
тельное развитие мирового финансового рынка способ-
ствуют повышению эффективности фондового рынка. В
современных условиях нестабильности, в которых фун-
кционирует казахстанский фондовый рынок, участники
рынка сталкиваются  с рядом  проблем, решение  кото-
рых невозможно без формирования понятия специфич-
ности фондового рынка.
Вопросы категориального аппарата имеют ключе-
вое значение, так как в экономической науке не сложи-
лось еще четкого разграничения между понятиями "фон-
довый рынок", "рынок ценных  бумаг" и  "финансовый
рынок" в основном они используется как синонимы. Ан-
глоязычное происхождение позволяющий разграничить
данные понятия, с нашей точки зрения, является наибо-
лее  плодотворным.
В западной экономической терминологии исполь-
зуется термин   "stock", что переводится  чаще всего как
акция, или относится ограниченному кругу ценных бу-
маг. Однако  у него есть и другой перевод  - фонд,  что
непосредственно  и означает  фондовый  рынок  "stock
market".
Термин  "securities market"  означает "рынок  цен-
ных бумаг" и в мировой практике используется не столь
часто, вместо этого используются четкие и  понятные
критерии, разделяющие различные сегменты финансо-
вого рынка в зависимости от срочности обращающихся
на этих рынках финансовых активов, видов финансовых
инструментов и типа эмитентов.
В своей монографии "Фондовый рынок в структур-
ной перестройке экономики" Булатов В. разделяет фи-
нансовый рынок на кредитный рынок и фондовый рынок.
При  этом он  фактически отождествляет финансовый
рынок с рынком капитала, а рынок краткосрочных фи-
нансовых инструментов,  или денежный  рынок у  него
выпадает вообще. В то же время он отмечает, что "важ-
нейшим  институтом рынка  капиталов и механизмом
обеспечения инвестиционной активности является фи-
нансовый рынок". То есть возникает  путаница, что  же
первично рынок капиталов по отношению к финансово-
му рынку или наоборот, либо они вообще равнозначны
[1, с.416].
Авторы Тихонов Р. и Тихонов Ю., также используют
термины "фондовый рынок" и "рынок ценных бумаг" как
синонимы, выделяя фондовый рынок в качестве важней-
шего элемента рынка финансового капитала. Опять идет
смешение понятий рынка капиталов и финансового рын-
ка [2, с.224].
Российский ученый  Рубцов Б.  отмечает, что тер-
мин  "фондовый рынок"  происходит от французского

ВЕСТНИК КЭУ: ЭКОНОМИКА, ФИЛОСОФИЯ, ПЕДАГОГИКА, ЮРИСПРУДЕНЦИЯ
240
fonds   или английского  аналога funds,  что означает  в
переводе денежный капитал [3, с.440]. В данном понятии
не  совсем ясно,  почему только  денежный капитал,  так
как данная трактовка сужает понятие фондового рынка.
Один из наиболее авторитетных российских  спе-
циалистов в области ценных бумаг профессор Я. Мир-
кин также считает, что понятия фондового рынка и рынка
ценных бумаг совпадают. При этом он начинает с попыт-
ки характеризовать ценные бумаги как вид имуществен-
ных  прав на экономические ресурсы.  Одновременно,
по его  мнению, сами  ценные бумаги тоже могут рас-
сматриваться как ресурсы, которые имеют самостоятель-
ную жизнь, свой рынок [4, с. 624].
Галанов В.А, Басов А.И. утверждают, что рынок цен-
ных бумаг опирается на деньги как на капитал и имену-
ется фондовым рынком, и в таком своем качестве опре-
деляется как составная часть финансового рынка.  Фон-
довый рынок составляет большую часть рынка ценных
бумаг. Остальная часть рынка ценных бумаг не получи-
ла  специального названия,  из-за сравнительно неболь-
ших размеров, и в  следствии этого фондовый рынок и
рынок ценных бумаг считаются синонимами [5, с.193].
Рубцов Б.Б. подразделяет фондовый рынок на ры-
нок акций, рынок долговых бумаг и рынок производных
бумаг [6, c.17]. Данная позиция близка к нашей, и мы с
ней солидарны.
Если обратиться к мнениям казахстанских ученых
Мельникова В. и  Ильясова К., то они отмечают, что важ-
ное место на  финансовом рынке  занимает рынок цен-
ных  бумаг, представляющий собой экономические  от-
ношения, опосредуемые движением ценных бумаг. Он
также называется фондовым рынком, поскольку связан
с обращением  фондовых ценностей -ценных бумаг  и
производных ценных бумаг. Термин "фондовый рынок"
связан с  наименованием учреждения, на котором пер-
воначально совершались и оформлялись сделки с цен-
ными бумагами - фондовой биржи [7, с.311].
По определению ученого Додонова В.Ю. "под фон-
довым рынком более логично понимать рынок, на кото-
ром обращаются  соответствующие инструменты фон-
дового типа, то есть так называемые "титулы собственно-
сти" - ценные бумаги, подтверждающие права владель-
ца на участие в собственности компании-эмитента, пре-
имущественно - акции" [8, c.8]. В данном определении,
фондовый рынок представлен, как рынок акции, что на
наш взгляд, ограничивает сферу фондового рынка.
Обзор источников зарубежных, российских и ка-
захстанских авторов дает нам  основание полагать, что
степень неполной  ясности в определениях, зависит  от
структуры фондового рынка и финансовых инструмен-
тов, обращающихся на них. На наш взгляд,  фондовый
рынок не тождественен рынку ценных бумаг, а является
одним из сегментов финансового  рынка.
Познание  закономерностей развития  фондового
рынка  и финансового  рынка в  целом в  современной
мировой экономике далеко не исчерпано. Многие но-
вые  феномены и  процессы не  могут быть  объяснены
имеющимися теориями, они ждут глубоких теоретичес-
ких обобщений. Развивая в Казахстане рыночные отно-
шения, мы согласны с мнением  экономистов, что "фи-
нансовый рынок страны, развитие которой происходит в
условиях новых экономических отношений, прогрессив-
ных форм организации производства и конкуренции, в
состоянии обеспечить национальное хозяйство  необхо-
димыми ресурсами для стабилизации экономики и дос-
тижения необходимого благосостояния общества" [9, с.
30]. Из этого следует, что в условиях рыночной экономи-
ки финансовый рынок является составной частью систе-
мы рыночных отношений страны в целом. Понятие "фи-
нансовый рынок" трактуется по - разному, и исследован
глубже чем фондовый рынок, что обусловлено сложив-
шейся мировой практикой и спецификой развития эко-
номики каждого государства.
По мнению  казахстанского ученого  Мельникова
В.Д. "финансовый рынок представляет собой экономи-
ческие отношения, связанные с движением денежного
капитала в разных формах и ценных бумагах" [10, с. 496].
В экономической литературе и хозяйственной прак-
тике понятие финансового рынка принято трактовать рас-
ширительно, с включением денежного, кредитного, ва-
лютного рынков, рынка капиталов. Это обусловлено эко-
номической практикой, которая дает право, рассматри-
вать финансы как категорию, тождественной категории
денег и стоимости в целом, поскольку любой вид эконо-
мических ресурсов может опосредоваться деньгами или
соответствующими ценными бумагами, другими доку-
ментами являющимися титулами собственности (рису-
нок 1) [11, с. 15].
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Страховой 
рынок 
Пенсионный 
рынок 
Депозитный  
рынок 
Финансовый рынок 
Валютный 
рынок 
Кредитный  
рынок 
Денежный 
рынок 
Рынок ценных      
        бумаг 
Рисунок  1.  Структура  финансового  рынка  [11,  с.15].

3 (25) • 2012
241
Как известно, в 90-е годы развитие каждого
сегмента  казахстанского  финансового  рынка
происходило  в отрыве  от  других и  регулирова-
лось  собственными  программными  документа-
ми.  Существовали  отдельные  программы  раз-
вития  банковского  сектора,  страхового  рынка  и
рынка ценных бумаг. На этапе становления эко-
номики такая тактика была приемлемой и вер-
ной, так как уровень развития сегментов финан-
сового  рынка  значительно  различался,  и  у  них
были разные регулирующие органы. Историчес-
ки  распределение  денежных  средств  происхо-
дит таким образом, что сам финансовый рынок
является  одновременно  источником  финанси-
рования и средством инвестирования капитала.
Приведенный  концептуальный  подход
представителей  экономической  науки  в  рас-
смотрении  понятия  финансовый  рынок,  позво-
ляет  сделать  вывод  о  том,  что  финансовый  ры-
нок  -  это  динамичная  система  отношений  фи-
нансовых  институтов  по  поводу  купли-прода-
жи  финансовых  инструментов,  основанной  на
факте  доверия.
Понимание  сущности  фондового  рынка  не
ограничивается сведением его к поверхностным
формам  аккумуляции,  распределения  и  пере-
распределения финансовых потоков. Так, как он
не  является  самодостаточной  экономической
структурой, развивающейся на основе исключи-
тельно  внутренних  закономерностей  и  прису-
щих ему движущих сил. Необходимость торгов-
ли  ценными  бумагами,  выпускаемыми  корпо-
рациями  для  финансирования  своей  деятель-
ности, и породила механизм, называемый фон-
довым  рынком.
На  наш  взгляд,  фондовый  рынок  -это  сег-
мент  финансового  рынка,  характеризующий
совокупность  экономических  отношений  меж-
ду  участниками  рынка  по  поводу  перераспре-
деления  свободных  финансовых  ресурсов  по-
средством  средне-  и  долгосрочных  финансовых
инструментов  (основных  фондовых  ценностей:
акций  и  облигаций  и  производных  ценных  бу-
маг:  фьючерсов,  опционов,  варрантов),  а  также
совокупность  финансовых  институтов  управля-
ющих  инвестиционным  портфелем.
На  рисунке  2  представлен  авторский  под-
ход  к  определению  фондового  рынка,  состоя-
щий из основных фондовых ценностей и произ-
водных  ценных  бумаг.
Финансовый рынок 
Денежный рынок 
Фондовый рынок 
Рынок ссудных 
капиталов 
Рынок депозитов 
Денежные 
ценные бумаги: 
чеки, векселя, 
аккредитивы 
Основные 
фондовые 
ценности: 
акции, 
облигаци
и 
Производные 
ценные 
бумаги: 
фьючерсы, 
опционы. 
варранты 
Рынок 
кредитных 
ресурсов 
Ипотечные 
свидетельства, 
закладные 
Рынок ценных бумаг 
Депозитные 
сертификат
ы 
Рисунок 2.  Место фондового рынка  в системе финансового рынка
Из  рисунка  видно,  что  фондовый  рынок  это
сегмент финансового рынка,  который по нашему
мнению облегчает   и  расширяет всем субъектам
экономики допуск к получению необходимых им
денежных  ресурсов.  Получить  эти  ресурсы  бес-
срочно позволяет выпуск акций, т.е. на все время,
которое  существует    предприятие,  выпуск  обли-
гации  может  обеспечить  получение  кредита  на
более выгодных, чем у банка условиях. Производ-
ные ценные бумаги (фьючерсы, опционы, варран-
ты) направлены на снижение рисков.
Важным фактором выступает то, что органи-
зованные  рынки  заменяют  громоздкую,  затрат-
ную и неэффективную иерархическую, вертикаль-
ную систему отраслевого перераспределения фи-
нансовых  ресурсов.  Он создает возможности  для
мобилизации финансовых ресурсов и их исполь-
зования  при  долгосрочном инвестировании  про-
изводства,  государственных программ и долга.  В
этом  смысле  фондовый  рынок является  необхо-
димым  и  достаточным условием  функциониро-
вания  рыночной экономики,  чтобы  обеспечивать
наличие механизма для привлечения инвестиций
путем установления необходимых контактов меж-
ду теми, кто нуждается в средствах и теми, кто хо-
тел бы инвестировать избыточный доход.
Вместе с  тем, фондовый рынок можно опре-
делить как сферу экономических отношений уча-
стников по поводу выпуска и обращения ценных
бумаг. В  этом  смысле понятие фондового рынка
не отличается и не может отличаться от определе-
ния  рынка  любого  другого товара.
В  западной  литературе  классическим  опре-
делением считается определение С.Л. Брю и К.Р.

ВЕСТНИК КЭУ: ЭКОНОМИКА, ФИЛОСОФИЯ, ПЕДАГОГИКА, ЮРИСПРУДЕНЦИЯ
242
Макконнелла,  где  рынок  рассматривают    как  "
институт или  механизм,  сводящий  вместе  поку-
пателей (представителей спроса) и продавцов (по-
ставщики) отдельных  товаров  и услуг"  [12,  с.61].
Если рассматривать с позиций товарного хо-
зяйства фондовый рынок схож, с рынком любого
другого  товара,  ведь  ценная бумага  есть  товар,  с
другой  позиции, данный  товар имеет свои  отли-
чительные  особенности,  которые  определяются
спецификой товара.
Первое отличие  между товарным  рынком  и
фондовым заключается в объекте и объеме рынка.
У  них  разные объекты:  овеществленный товар   и
ценная бумага -титул собственности. Объем фон-
дового  рынка  значительно  превышает  объемы
рынка материальных благ. Второе различие меж-
ду  этими  рынками  -это  способ  формирования
рынка. Ценная бумага выпускается в обращение.
А  товар как материальный  объект  производится,
или  добывается в  процессе трудовой деятельнос-
ти человека.
Третье  различие -значимость механизма  об-
ращения. Целью создания  материального  товара
будет его  производительное  или  личное  потреб-
ление. Механизм обращения существует для того,
чтобы передать  товар  от производителя к потре-
бителю. Количество стадий ограничено, и чем их
меньше,  тем  лучше.  Ценная  бумага  существует
только  в  процессе  обращения.  Количество  актов
перехода из одних рук в другие ничем не ограни-
чено и почти может быть бесконечно. Важнейший
показатель "качества" ценной бумаги -это скорость
ее обращения. Мы считаем, что по мере развития
экономики  будут  создаваться  условия  для  пря-
мого выхода предприятий на  рынок  капиталов в
целях привлечения инвестиционных ресурсов че-
рез выпуск ценных бумаг.
Используя капитальное финансирование, ак-
ционерное общество получает денежные средства
для осуществления инвестиций  в  обмен  на пре-
доставление  права  долевого  участия  в  собствен-
ности. Преимуществом эмиссий акций, несмотря
на возможное изменение долей в уставном капи-
тале,  является  отсутствие обязательства по  пога-
шению заимствованной суммы. Посредством мо-
билизации  накопленных  активов,  используя
принцип  диверсификации вложений, предприя-
тия могут  получать значительный  доход  от опе-
раций на фондовом рынке. Это - прибыль от раз-
мещения  временно свободных денежных  средств
в фондовые ценные бумаги, а также их производ-
ные.
Но конечная цель для любого эмитента, в том
числе  государства выйти  со своими ценными бу-
магами  на  открытый доступный  для  всех  инвес-
торов  рынок,  чтобы  получить  более  дешевые  за-
имствования. И критерием здесь может быть толь-
ко  признанный  всеми  инвесторами  рейтинг  вы-
пущенных  в  обращение  ценных  бумаг,  т.е.  рей-
тинг  самого  эмитента.  Эта  задача гораздо  слож-
нее  и  она  потребует  совершенно  иных  методов
управления экономическими процессами. Поэто-
му  интернационализация  фондового  рынка  оз-
начает, что национальный капитал переходит гра-
ницы  стран,  формируется  мировой  фондовый
рынок, по отношению к которому национальные
рынки  становятся  относительно  второстепенны-
ми. Повышение уровня  организованности и уси-
ление  регулирующей  роли  государства  за  ним
имеет  целью  обеспечение  надежности  рынка  и
доверия к нему со стороны инвесторов.
Организованный рынок несет ответственность
за  централизованное  распространение  полной,
достоверной  и последней  информации,  без  зна-
ния которой нельзя совершить операции. Вопро-
сы внутренней (инсайдерской) информации пред-
стоит уделить особое внимание в процессе иссле-
дования проблемы, снижения рисков инвесторов.
Концентрация производства и капитала в акцио-
нерной  и  кооперативной  формах  ведет  к  созда-
нию  монополий.
При кризисе экономика переходит в новое со-
стояние. Это  вынуждает  искать  новый набор  уп-
равляющих мер  воздействия на экономику.  Так,
снижение  ликвидности  внутренних  фондовых
рынков,  падение  рыночной стоимости обращаю-
щихся  финансовых  инструментов,  увеличение
дефолтов эмитентов, чьи ценные бумаги обраща-
ются  на организованных  рынках  государств,  по-
зволили  определить  основные  направления,  по
которым  должна  совершенствоваться  существу-
ющая система  регулирования  рынка  ценных  бу-
маг в части защиты прав и интересов инвесторов,
обеспечения финансовой стабильности професси-
ональных участников рынка ценных бумаг и эми-
тентов,  обеспечения  справедливой  оценки  объек-
тов  инвестирования,  а также  оценки  и  управле-
ния  инвестиционными и операционными  риска-
ми.
Таким  образом,  теоретическое  обоснование
фондового рынка в условиях рыночной экономи-
ки  непомерно  возрастает.  Для  эффективности
фондового рынка требуется макроэкономическая
стабильность: улучшения в сферах  законодатель-
ства, экономических регуляторов, полная откры-
тость  финансовой  информации  [13,с.43].  В  усло-
виях  рыночных  отношений  роль  государства    в
экономике  была  и  остается   одним из  ключевых
вопросов экономической теории нынешнего века.
Этот вопрос до сих пор остается предметом науч-
ных  исследований,  дискуссий  и  неоднозначных
оценок  и в нашем обществе. Однако история ми-
рового развития и опыт ведущих стран свидетель-
ствует о  том, что на переходных  этапах развития
регулирующая  роль  государства  является  реша-
ющим  фактором   выхода  из  кризиса  и  дальней-
шего  роста.
Список литературы:
1. Булатов  В.  Фондовый  рынок  в  структур-
ной  перестройке экономики. -  М.:  Наука,  2002.  -
416  с.
2. Тихонов Р., Тихонов Ю. Фондовый рынок.
- Мн.: Амалфея, 2000. 224 с.
3. Рубцов Б. Мировые фондовые рынки (про-
блемы и тенденции развития.) Дис. д-ра.э.н. - М.:
2000, с. 440.
4. Миркин  Я.  Рынок  ценных  бумаг  России:

3 (25) • 2012
243
воздействие фундаментальных факторов, прогноз
и  политика  развития.  -  М.: Альпина  Паблишер,
2002.  - 624  с.
5. Галанова В.А., Басова А.И. Рынок ценных
бумаг: Учебник / Под ред. -2-е изд., перераб. и доп.
- М.: Финансы и статистика, 2002. - с. 448.
6. Рубцов Б.Б.  Зарубежные  фондовые  рын-
ки: инструменты, структура, механизм функцио-
нирования. - М.: ИНФРА-М, 1996. - с 17.
7. Мельников  В.Д.,  К.К. Ильясов.  Финансы:
Учебник. - Алматы: 2001. - с. 311.
8. Додонов В.Ю., Портфельный менеджмент
на  развивающихся  фондовых  рынках.  -  Алматы,
2003. - с. 11.
9. Сейткасимов  Г.С.,  Ильясов  А.А.  и  др.
Ценные  бумаги  и  фондовый  рынок.  -  Алматы:
Экономика,  1998.  -  с.30.
10. Мельников В.Д. Основы финансов: Учеб-
ник. - Алматы: ТОО "Издательство LEM", 2005. -
с.496-560.
11. Искаков  У.М.  и  др.,  Финансовые  рынки
и  посредники.  -  Алматы:  Экономика,  2005.  -
С.15-  298.
12. Макконел  К.Р.,  Брю  С.Л.  Экономикс.  -
М., 1992. - с.61.
13. Искакова З.Д.  Финансово-кредитная си-
стема  Казахстана  в  условиях  рыночной  эконо-
мики.  Алматы:  Компьютерно-издательский
центр  Института  философии  и  политологии
МОН РК, 2004. - с.43.
Г.М. Кожабатчина, э.ғ.м.,
"Қаржы" кафедрасының оқытушысы
Е.А. Бөкетов атындағы Қарағанды
мемлекеттік университеті
БАНК ҚЫЗМЕТІНДЕГІ ТӘУЕКЕЛ-МЕНЕДЖМЕНТТІҢ НЕГІЗДЕРІ
Қазіргі  замаңғы  банк  жүйесін  құруда  қол
жеткізген  табыстарға  қарамастан,  қазіргі  таң-
да  қазақстандық  банктер  алдында  бірқатар
ағымдағы  мәселердің  шешімін  табу  қажет,
оларды  ойдағыдай  іске  асыру  банктердің
сенімділігі  мен  тиімділігін  арттыруға  септігін
тигізеді.
Банктер  тәуекелдердің  сан  алуан  түрлері-
нен  қорғанудың  түрлі  тәсілдерін  пайдаланады.
Әлемдік  практика  тәуекелдерді  төмендетудің
және  олардың  алдын  алудың  барынша  мүмкін
әдістерін  әзірледі,  осыған  қарамастан  банктер-
ге  қаржы  нарығының  түрлі  секторларында
жұмыс  істей  отырып,  көптеген  тәуекелдермен
беттесуге және шығындар мен кірістер алып ке-
летін тәуекелдер  арасында таңдау  жасауға тура
келеді.
Осы мәселелерге байланысты әр банкте тәу-
екелдерді  басқарумен  тікелей  айналысатын
функционалдық  құрылым  қалыптастыру
қажеттілігі  туындады.  Аталмыш  құрылым
қазіргі  заманғы  талаптарға  сәйкес  тәуекел-ме-
неджменті деп аталады және банкке қаржы  на-
рығының  барлық  секторында  тиімді  жұмыс
жағдайларын  қамтамасыз  етуді,  сонымен  бірге
пайыздық  ставкалардың  өзгеруі,  валюта  бағам-
дарының  төмендеуі,  қарыз  берушілердің  банк-
роттығы және т.б. сияқты қиындықтарды алдын
ала уақытында  болжап әрі оларға  жол  бермеу-
ге тиіс.
Банктер  ондаған  жылдардан  астам  уақыт
қатаң нарық жағдайында жұмыс істейтін дамы-
ған  шет  елдерде  бәсекелес  ортада  тіршілік  ету
тәжірибесін  бастан  кешірді,  олардың  тәуекелді
басқару  теориясы  мен  практикасының  тарихы
көп  жылдармен  есептеледі.  Онда  тәуекел-ме-
неджменттің  тиімді  құрылымдары,  оның
ұғымдық  және  құжаттық  аппараты  қалыптасқ-
ан, нарықтағы сол немесе  басқа  оқиғаларға ден
қоюдың  айтарлықтай  тәжірибесі  жинақталған,
осыған  қарамастан  несие  мекемелерінің  оқта-
текте банкрот болуына  тосқауыл бола  алмайды
және  оларды  сауықтыру  жөнінде  мемлекеттік
және  басқа  да  іс-шаралар  жүргізіледі.
Қазақстан  Республикасындағы  екінші  дең-
гейдегі  банктерде  тәуекел-менеджмент  жүйесі
мүлдем  құрылмаған  болса,  басқаларында  осы
функцияның тәуелсіздігі қамтамасыз етілмеген,
үшіншілерінде  жоғары  басшылық  тәуекел  ме-
неджерлердің  туындаған  мәселелері  жөніндегі
ескертулеріне  құлақ  аспайды.  Банк  жүйесінің
даму  кезеңінде  басшылық  тәуекелдерді  басқа-
рудың  тиімді  жүйесін  құру  үшін  айтарлықтай
күш-жігер  салуға  тиіс.
Тәуекел-менеджмент  банк  қызметінде
ұйымдастырылған  жүйе  болып  табылады.  Осы
жүйенің  мақсаты  банк  тәуекелдерін  барынша
қысқарту, олардың алдын алу, қадағалау, олар-
ды  бақылау  және мониторинг  жүргізу,  сондай-
ақ  жоспарланған  пайданы  алу  және  банктің
имиджін  нарықтың  тұрақты  субъектісі  ретінде
сақтау  үшін  барынша  күш  салу  болып  табыла-
ды.
Тәуекел-менеджментті  ұйымдастыру  үшін
банктердің  қосымша  қаржы  шығыны,  басқару,
қадағалау  және  талдау  жүйелерінің  болуын,
сонымен бірге тәуекелге бас ұра алатын банктің
беделі,  оның  қаржылық  жай  күйі  немесе  тіпті
банкроттық жөнінде сөз қозғалған қиын жағдай-
да  жеке-дара  дұрыс  шешім  қабылдай  алатын
жоғары  білікті  мамандарды  даярлау  қажет
етеді.
Тәуекел-менеджмент  жүйесі  банктің  ішкі
бақылау  жұмысының  төмендегі  жалпы  және

ВЕСТНИК КЭУ: ЭКОНОМИКА, ФИЛОСОФИЯ, ПЕДАГОГИКА, ЮРИСПРУДЕНЦИЯ
244
ерекше  принциптеріне сәйкес  болуға тиіс:
-  тұтастай  ішкі  бақылау  жүйесіне  қатысты
және  банктің  жұмыс  тиімділігіне  ықпал  ететін
принциптері;
-  басқару  жүйесін  ұйымдастыруға  қатысты
принциптер;
-  тәуекел  факторларын  басқаруға  қатысты
принциптер;
-  ақпаратқа  қатысты  принциптер;
-  электрондық  ақпаратқа  қатысты  прин-
циптер.
Қортындылаған  сапа  көрсеткіштерін  белг-
ілеу  үшін  тәуекел-менеджменттің  ойдағыдай
процесіне  тән  сипаттамалар  анықталды,  олар:
ашықтық,  өлшем  дәлдігі,  уақытылы  сапалы
ақпарат,  әртараптандыру,  дербестік.  Соңғы
жылдары салада тәуекелдерді басқаруды келесі
жүйеге  біріктіру  тәсілдемесін  жасауға  және
әрбір  элемент  шектерінде  топтардан  тәуекел-
менеджмент  құралдарын  жеке  бөліп  алуға
мүмкіндік  береді.
Банктерде  тәуекел-менеджментті  тиімді
ұйымдастыру үнемі жүргізілетін бэк-тестингтің
нәтижелерімен  анықталуға  тиіс.  Бэк-тестинг
шеңберінде  қабылданған  тәуекелдер  бойынша
тәуекелдерді  қысқартудың  ұсынылған  модель-
дері  бойынша  ұйғарында  деректер  және  тари-
хи  деректер  пайдаланылып  есептелген,  оларды
жабуға  қажетті  меншік  капиталдың  мөлшері
99% деңгейінен төмен емес нақты көрсеткіштер-
ге  сәйкес  келу  ықтимал. Яғни,  бэк-тестинг банк
операциялары  бойынша  тарих  деректер,  сон-
дай-ақ  есептелген  нәтижелері  ретінде  көрсеті-
лген  операциялардың  ағымдағы  нәтижелері
мен  салыстыру  пайдаланылады,  сондай-ақ  тәу-
екелдерді  өлшеу  әдісі  ретінде  қарастырылады.
Тәуекел-менеджмент  бөлімі,  сондай-ақ
стресс-тестингін  ұйымдастыруға  тиіс.  Осы
тестің  нәтижесі  сыни  деректердің  негізінде  мо-
дельденген  өте  жағымсыз  жағдайда  да  (барын-
ша  жоғары  тәуекелде) банк өзінің  төлеуге қабі-
леттілігін  сақтайтынын  растайды.  Егер  стресс-
тестингінің  нәтижелері  банктің  төлеуге  қабі-
летсіздігі  туындайтынын  көрсетсе,  онда  банк
"түңілу"  жағдайына,  сонымен  бірге  меншік  ка-
питалдың  қажетті  деңгейін  қалыптастыру,  тәу-
екелдерді  хеджерлеу,  сонымен  бірге  активтер
мен банк міндеттемелерінің  құрылымын өзгер-
ту  қарастырылған  өзінің  арнайы  іс-шаралар
жоспарын  орындау  жөніндегі  жұмысты  ұдайы
жұргізуге  тиіс.  Сонымен,  стресс-тестинг  -
банктің  қаржы  жағдайына  ерекше,  алайда
банктің  қызметіне  ықпал  етуі  мүмкін  ықтимал
ықпал өлшеу әдісі болып табылады.
Банктер  қазіргі  жағдайдалардағы  банк
қызмет саласына ғана емес,  сонымен қатар бас-
қару  аясына  да  кезеңді  технологиялық  өзгері-
стер  еңгізетін  қарқынды  даму  жағдайында
жұмыс  істейді.  Мұндай  жағдайда банк  қызметі
нарығындағы  процестерді  ұдайы  қадағалау
қажет,  ал  мұның  өзі  тәуекелдерді  басқару
жүйесін, атап айтқанда барлық деңгейде жұмыс
істей  алатын  және  тиісті  шешім  қабылдай  ала-
тын тәуекел-менеджменттің сәйкес жүйесін еңг-
ізуді  талап  етеді.  Тәуекел-менеджменті  ұйым-
дастырудың  жаңа  механизмі  жаңа  тәсілдеме-
лерді  талап  етеді,  олардың  біреуі  -шешім
қабылдау,  математикалық  модельдеу  теория-
ларының,  жүйелерді,  ақпараттық  және  ұйым-
дастыруды  модельдеу  теориялары  түйісуінде
орналасқан  котроллинг  жүйесін  енгізу  болып
табылады.
Контроллинг  -  тәуекел-менеджменттің  аса
маңыздыэлементтерінің  бірі  болып  саналады,
сонымен бірге ол барлық қажетті ішкі және сыр-
тқы  ақпарат  жүйеленіп,талданып  және  басқа-
рушылық  шешім  қабылдайтын  тұлғаларға
жіберілетін  жағдайды  қамтамасыз  етеді.
Контроллинг  деген  басшылық  және  банк
басшылығын  қолдау  шеңберіндегі  ақпарат  ар-
қылы  жүзеге  асырылатын  жеке  функцияны
білдіреді.  Оған  жалпы  мақсатқа  сәйкес  дерек-
терді өңдеу (жинау, дайындау, топтау, жүйелеу),
сондай-ақ  мақсатқа  жетуді  бақылау  кіреді.
Тәуекел-менеджменттегі  стратегиялық  кон-
троллингтің  міндеті  -  банктің  және  оның  ұзақ
мерзімді  операцияларының  жоспарлы  дамуын
қамтамасыз  ету  болып  табылады.  Бұл  үшін
банктің  құрылымдық  жүйелері  мен  ықтимал
мүмкіндіктері  бағаланады.  Сонымен  бірге
төмендегі  әдістер  пайдаланылады:
-  стратегиялық  баланс,  яғни  қызмет
мүмкіндіктері  мен  нақты  бағыттарын  салысты-
ру,  осының  негізінде  араласуды  және  үйлесті-
руді  қажет  ететін  осал  тұстар  анықталады;
-  сценарий  техникасы  (банк  қызметінің  ке-
лешек сценарийі және мақсатқа жеті жолдары);
- қызмет  ауқымын қарастыру;
-  техникалық  және  технологиялық  иннова-
циялар.
Тәуекел-менеджмент жүйесін құру коммер-
циялық  банктердің  қызметінде  кездесетін  тәуе-
келдің барлық түріне объективті түрде ден қою
ретінде қарастыру қажет. Тәуекелдің алдын алу
және бизнесті одан әрі қорғау әдістемесі тұрғы-
сынан  алып  қарағанда  тәуекел-менеджменті
коммерциялық  банктер  қызметінің  негізгі  ба-
ғыттарының  бірі  болып  табылады.  Тәуекел  кез
келген  банктік  операцияларда  болады,  тек
түрлі  банктерде  тәуекелдің  мөлшері  әрқалай
болуы  мүмкін,  сондықтан  оны  бағалау  және
мүмкіндігінше  төмендету  қажет.
Пайдаланған  әдебиеттер:
1. Деньги. Кредит. Банки. Под ред. Профес-
сора О.И.  Лаврушина. М.: Финансы  и статисти-
ка,  2010.
2. Моделирование рисковых ситуаций в эко-
номике и бизнесе: Учебное пособие/ под ред. Б.А.
Лагоши. - 2-е издание. М.:  Финансы и статисти-
ка,  2001.
3. Акинин П.В. Основы системы управления
банковскими  рисками  //  Финансы  и  кредит.  -
2007.  - №  13
4. Кусаева Н.С. Қаржылық дағдарыс жағдай-
ында  банктердің  тәуекелдерін  алдын-алу  мен
басқару бағыттары // Банки Казахстана.  - №4. -
2011.

3 (25) • 2012
245
 Кулов О.А, магистр
РЕГИОНАЛЬНЫЕ АСПЕКТЫ УПРАВЛЕНИЯ СЕЛОМ
В  КАРАГАНДИНСКОЙ ОБЛАСТИ
АПК  сельского  административного  района
-  это  совокупность  хозяйствующих  субъектов  и
учреждений со сложной системой связей, обус-
ловленных  использованием  общих  производ-
ственной и социальной инфраструктур, каждый
из  которых  призван  обеспечивать  себе  воспро-
изводство ресурсов и формировать  внутри себя
оптимальные  производственные  отношения.
В  районе,  как  объекте  управления,  можно
во взаимосвязи и взаимодействии выделить раз-
личные  системы (подсистемы): природная, тер-
риториальная,  производственная,  экономичес-
кая,  социальная,  отраслевая,  межотраслевая,
информационная  и  т.д.  Важнейшей  из  них  яв-
ляется  социально-экономическая  система  рай-
она, состоящая из сочетания сопряженных раз-
но-уровневых  отраслей,  организаций,  учрежде-
ний,  подразделений,  объединенных  системооб-
разующими отношениями, комплексообразую-
щими связями и общей целью развития.
Рассматривая  систему  управления  района
в целом, следует обратить вни-мание на множе-
ство связей между элементами каждой  подсис-
темы и между ними. На наш взгляд "связь" выс-
тупает  как  специфический  вид  управленческих
отношений в системе района. Все многообразие
связей  формируют ту или  иную структуру сис-
темы,  а  поэтому,  в  основу  их  классификации
должен  быть  положен  структурный  подход
(функциональная,  территориальная,  организа-
ционная, управленческая структуры). В совокуп-
ности,  выделенные  нами  многоаспектных  свя-
зей  в  системе  образуют  механизм  хозяйствова-
ния  системы  района:  механизм  организации
производства  продукции  (работ,  услуг);  меха-
низм  регионального  управления:  организаци-
онный,  экономический,  и  социальный  меха-
низм.  Доказано,  что  основное  воздействие  ме-
ханизма  управления  в  системе  района  должно
быть  направлено  на  координацию  деятельнос-
ти всех районных организаций в сфере  ценооб-
разования,  финансирования,  кредитования,
снабжения,  производства,  сбыта  и  управлении
межэлементными  связями  (межотраслевых,
между  комплексных,  внутриотраслевых).  [1,
с.65]
Одной  из  важнейших  функций  районной
администрации  является  формирование  и  ис-
пользование финансовых ресурсов местного  са-
моуправления, бюджетного процесса в муници-
пальных  образованиях  и  взаимоотношения  ор-
ганов  местного  самоуправления  с  финансовы-
ми  институтами.
В  системе  производства  (объект  управле-
ния): уровень организованности; степень исполь-
зования  основных  факторов,  потенциала  райо-
на;  эффективность  производства  отдельных
стратегических видов продукции. В системе уп-
равления районом: уровень организации управ-
ленческого  труда;  степень  использования  фак-
торов  управления  (информации,  средств  труда
и  собственно  самого  труда);  эффективность  си-
стемы  управления.  [1,  с.77]
Карагандинская  область  показывает,  что
система  планирования  аграрного  производства
в  регионе  представлена  сейчас  в  основном  ре-
гиональными  программами.
Проанализируем  текущую  практику  пла-
новой  работы  в  аграрном  секторе  Карагандин-
ской области. Как уже было ранее отмечено, ос-
новная  задача  в  области  экономического  пла-
нирования на региональном  уровне  - разработ-
ка  концептуальных  основ  развития  отрасли  на
средне  -  и  долгосрочную  перспективу.
Экономическое  планирование  развития
АПК на уровне административного района свя-
зано, в основном, с разработкой планов, касаю-
щихся  текущего  планирования.
Для  развития  сельского  района  необходи-
мо учитывать все компоненты входящие в хозяй-
ственную систему села в данном случае целевая
программа  по  развитию  АПК  района  можно
представить  как взаимодействие  сельхозсубьек-
тов на  уровне  сельского  района.
Системообразующая  роль  стратегического
планирования  в  развитии  аграрного  производ-
ства  предполагает  необходимость  разработки
взаимосвязанных  и  сбалансированных  регио-
нальных  агропродовольственных  стратегий  в
целях обеспечения продовольственной безопас-
ности страны. В связи с этим необходимо опре-
делить  позиции  каждого  сельского  района  в
производстве сельскохозяйственной продукции,
продовольственном  обеспечении  населения  и
перспективы в этой области, что является одним
из необходимых этапов в разработке региональ-
ной  концепции  развития  сельскохозяйственно-
го  производства.  [2,  с.12]
В настоящее время разработана концепция
индустриально-инновационного  развития  АПК
Карагандинской  области на 2011 -  2015 г.г. и на
период  до  2020  года  которое  позволит  вывести
сельское  хозяйство  области  на  новый  уровень
развития.  В  данной  концепции  затрагиваются
следующие  разделы,  а  именно:
1. Развитие  животноводства  (на  2010  год
действует 41 племзаводов и хозяйств к 2014 года
следует  довести  до  69  единиц),  создание  новых
племенных  хозяйств  будет  осуществляться  за
счет  собственных  средств  СХТП, для создания
1 племхоза  будут затрачены от 5 до 10 млн. тен-
ге. Всего   будет затрачено 150 млн.  тенге. В  том

ВЕСТНИК КЭУ: ЭКОНОМИКА, ФИЛОСОФИЯ, ПЕДАГОГИКА, ЮРИСПРУДЕНЦИЯ
246
числе  в  2011  году    -  20  млн.  тенге,  в  2012  году  -
35 млн. тенге,  в 2013 году  - 35 млн. тенге, в 2014
году  - 35млн. тенге, в 2015 году -  25 млн. тенге.
Кроме  того,  в  2011  году  предполагается  пере-
дача в лизинг через АО "Агроконсалтинг-К" 400
голов КРС  на сумму  240  млн.  тенге.
К  2015  году  предпологается  увеличить
удельный  вес  племенных  животных:  КРС  -  на
10%,  овец -  на  15%;  свиней  - на  25%, лошадей  -
на 5%. По прогнозу к 2020 году доля племенных
животных будет приведена в соответствие с меж-
дународным  стандартом  (25%).
2. Развитие земледелия  предполагает уве-
личение зерновых,  картофельных и других  по-
севов от 655 в 2010 г. до 752 тыс.га в 2015 в разре-
зе 9 районов области. Данное увеличение пред-
полагается  за  счет  мероприятия  по  строитель-
ству и реконструкции водохозяйственных соору-
жений (4 050 млн. тенге), внедрения технологии
капельного  орошения
3. Повышение  уровня  технической  осна-
щенности  технического  парка  АПК  области
4. Развитие  отрасли  переработки  сельхоз-
продукции  предполагает  открытие  в  районных
центрах  и  городах  зерноперерабатывающих
предприятий.
5. Создание  новых  производств  через  от-
крытие реализуемых инвестиционных проектов
(строительство  теплицы  на  3  га  ТОО  "Green
Technology", реконструкцию  ПТФ  "ТОО  Майку-
дукская  ПТФ",  запуск  абсорбционной  и  упако-
вочной  линий  АО  "Евразиан  Фудс",  строитель-
ство  птицефабрики ТОО  "Здоровые  продукты",
реконструкцию  ТОО  "Птицефабрика  им.Карла
Маркса")
За  период реализации Государственной  аг-
ропродовольственной  программы  РК  на  2003  -
2005 г.г.,  Государственной  программы развития
сельских  территорий  (ГПРСТ)  на  2004-2010  г.г.,
Региональных программ развития АПК всего на
село области было выделено  56,8 млрд. тенге, в
т.ч.  на развитие  социальной  сферы и  инженер-
ной  инфраструктуры  СНП  -  50,1  млрд.  тенге
(88%),  на  развитие  производственной  сферы
села -   6,7 млрд. тенге (12%).
Принятые  на  республиканском  и  регио-
нальном  уровнях  целевые  программы  опреде-
ляют  целый  комплекс  мероприятий.  Часть  из
них  направлена  на  сглаживание  влияния  дис-
паритета цен на  сельскохозяйственную  продук-
цию и потребляемые отраслью материалы про-
мышленного  производства.  Другие  стимулиру-
ют  повышение  эффективности  производства  в
результате увеличения плодородия земель, про-
ведения мелиоративных работ, поддержки пле-
менной  и селекционной работы.
Карагандинская  область  должна  иниции-
ровать  создание  оптовых  продовольственных
рынков, ассоциации местных сельхозтоваропро-
изводителей  на  кооперативных  началах.
Смягчению влияния диспаритета цен будет
способствовать также реализация мероприятий
по  следующим  направлениям:
- заключение контрактов по поставкам сель-
скохозяйственной продукции для государствен-
ных  нужд  (госзаказ);
-  развитие  системы  информационно  -  кон-
сультационного обеспечения сельхозтоваропро-
изводителей,  прежде  всего  о  ценах  и  условиях
поставок,  как  продукции  сельского  хозяйства,
так  и  требуемых  для  ее  производства  сырья  и
ресурсов;
Опыт показал, что руководящий состав фер-
мерских хозяйств Карагандинской области ука-
зывает  на  недостаточную  подготовленность
большинства  руководителей  к  работе  в  рыноч-
ных условиях, отсутствие у многих должной ква-
лификации. Поэтому в качестве одного из стра-
тегических направлений является развитие кон-
сультационного  центра.  (Рисунок  1)
 
Эффективное использование ресурсов на районном уровне 
Рациональное использование ресурсов на районном уровне 
 
1. 
Развитие эффективных собственников  
2. 
Привлечение инвесторов 
3. 
Вовлечение в оборот сельскохозяйственных земель 
4. 
Создание эффективных рабочих мест 
Малые формы хозяйствования 
1. 
Развитие малых формы хозяйствования, ЛПХ (в том числе 
взаимодействие с банками) 
2. 
Кредитование малых форм хозяйствования 
Продвижение сельскохозяйственных товаров 
1. 
Выставки, ярмарки, рынки 
2. 
Информационная площадка 
3. 
Развитие консультационного центра 
Примечание  -  составлено  автором
Рисунок  1  -  Функциональная  структура  районных  управлений  сельского  хозяйства

3 (25) • 2012
247
Аграрное  производство  показало,  что  сек-
тор  личных  подсобных  хозяйств  будет  иметь
важное  значение  для  решения  проблемы  обес-
печения  продовольственной  безопасности  в
среднесрочной  перспективе. Данная  группа  хо-
зяйств  населения  весьма  многочисленна.  Важ-
нейшим  фактором,  сдерживающим  развитие
малого  агробизнеса,  является  неэффективность
форм  его  бюджетной  поддержки  и  кредитова-
ния.  На  региональном  уровне  необходимо  так-
же  принять  определенные меры  по  поддержке
данного  сектора,  которая  будет  иметь  важное
значение не только для пополнения продоволь-
ственного  фонда,  но  и  с  социальной  точки  зре-
ния.
Мы  считаем  целесообразным  предложить
следующие  мероприятия,  способствующие  до-
стижению  определенных  параметров,  конкре-
тизирующих  стратегическую  цель  развития  аг-
ропродовольственного  комплекса  Карагандин-
ской  области  по  достижению  экономической
эффективности.
Во-первых,  следует  продолжать  практику
субсидирования  страхования  урожая.
Во-вторых,  необходимо расширить  практи-
ку субсидирования как текущих, так  и инвести-
ционных  кредитов,  осуществляя  компенсацию
части  процентных  ставок  только  при  условии
соблюдения  условий  кредитного  договора  обе-
ими  сторонами.
В-третьих,  требуется  значительное  расши-
рение  деятельности  лизинговых  организаций,
действующих  на  территории  Карагандинской
области,  необходимо  распространить  практи-
ку  субсидирования  процентных  платежей  и  на
кредиты, привлекаемые лизинговыми компани-
ями.
В-четвертых, за счет бюджетных средств дол-
жно в большей степени поддерживаться разви-
тие НТП в аграрной сфере экономики, особенно
селекционная  и  племенная  работа.
В-пятых,  перспективы  развития  в  области
зерноводства,  картофелеводства  связано  с  рас-
ширением возможностей местных товаропроиз-
водителей  в  реализации  своей  продукции  на
рынках  области.
Список использованной литературы
1. Кузнецов В. В, Гарькавый Л. М. Методо-
логические  основы  планирования  и  прогнози-
рования  развития  АПК  на  региональном  уров-
не / Ростов н/Д. : ВНИИЭиН. 2003.
2. Банникова  Н.  В  "Формирование  систе-
мы  стратегического  планирования  аграрного
производства":  теория,  методология,  практика.
Ставрополь:  2007.
Н.Н. Лазарева, магистрант
Международной Бизнес Академии
ОСНОВНЫЕ АСПЕКТЫ РАЗВИТИЯ ФИНАНСОВЫХ ИНСТРУМЕНТОВ И
ИНСТИТУТОВ В КАЗАХСТАНЕ

Каталог: attachments -> article
article -> Н. К. Кибатаева педагогика ғылымының
article -> Мал шаруашылығЫ Өнімдерін өндіру және өҢдеу
article -> Деся ru №24 апрель 2015
article -> Алматы облысы Қаратал аудандық әдістемелік кабинеті Интыбекова Нургуль Агдарбековна әдіскер Деңгейлік оқу бағдарламасының іс
article -> Білім беру бағдарламасы Қазақстан Республикасы Үкіметінің
article -> Род имён существительных
article -> Истинная вежливость. Цель. Воспитывать чувство уважения и вежливости. Оформление


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   64


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет