Ќазаќстан Республикасы білім жєне ѓылым министрлігі



Pdf көрінісі
бет13/64
Дата21.02.2022
өлшемі1.65 Mb.
#26039
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   64
Негізгі әдебиет: [ 1, 3, 8, 11, 14, 22] 
Қосымша әдебиет: [30, 31, 34, 37, 45, 46, 47,48] 
 
8- 
ші  тақырып.  Экономикалық  дамудың  қазақстандық 
үлгісі 
 
Қазақстан тәуелсіздік алғаннан кейін нарықтық экономикаға 
көшу  жолына  түсті.  Осы  бағытта  1992  жылы  қаңтарда  бағаны 
ырықтандыруға,  мемлекеттік  меншікті  оның  иелігінен  алып 
жекешелендіруге кірісті. 
Қазақстанда  нарықтық  экономикаға  көшудің  алғашқы  кезде 
үш  кезеңі  белгіленді.  Бірінші  кезең  -  1991-1992  жылдар,  екінші 
кезең  -  1993-1995  жылдар  аралығы  болып,  осы  мерзімде 
жүргізілетін  іс  бағдарламасы  Жоғарғы  Кеңестің  сессиясында 
мақұлданып,  Тұңғыш  Президенттің  Жарлығымен  бекіді.  Ал 
үшінші кезең - 1996-1998 жылдарды қамтуға тиіс болды. Осыған 
байланысты  көптеген  жаңа  заңдар,  реформаны  жүзеге  асыруға 
қажет  басқа  да  құжаттар  қабылданды.  Нарықтық  экономикаға 
көшу  мәселелерімен  айналысатын  жаңа  мемлекеттік  басқару 
органдары құрылды. Олар: Мүлік жөніндегі, Монополияға қарсы 
саясат  жөніндегі  комитеттер,  Салық  инспекциясы,  Кеден  және 
т.б.  Сондай-ақ  нарықтық  экономикаға  тән  инфрақұрылымның 
кейбір  түрлері:  биржалар,  коммерциялық  банктер,  сауда  үйлері, 
жеке меншіктік кәсіпорындар мен шаруашылықтар, жеке меншік 


49 
 
пен  мемлекет  меншігі  аралас  ірі  корпорациялар,  акционерлік 
қоғамдар,  холдингтік  компаниялар  өмірге  келді.  Сөйтіп, 
нарықтық  экономикаға  қарай,  меншіктің  түрін  өзгертуде,  аралас 
экономика құруда біршама жұмыстар атқарылды. 
1992 
жылдың 
бірінші 
жартысында 
республиканың 
басшылығы  Н.А.  Назарбаевтың  «Қазақстанды  егемен  мемлекет 
ретінде  қалыптастыру  және  дамыту  стратегиясы»  тақырыбында 
баяндалған  Қазақстанның  әлеуметтік-экономикалық  дамуының 
негізгі  стратегиялық  бағыттарын  әзірледі.  Бұл  саясаттың  негізгі 
аспектілері ұлттық экономиканы жоспарлаудан нарықтық қарым- 
қатынастармен  және  қазіргі  экономикалық  дағдарыстың  шығу 
жолынан  өтуі  болды.  Сапалы  жаңа  қатынастарға  көшудегі 
маңызды  қадам  жекешелендіруге  және  мүлікті  жекешелендіруге 
айналды.  Тегін,  нарықтық  бағалар  инфляцияның  күрт 
төмендеуімен,  өнеркәсіптік  құлдыраумен,  ауыл  шаруашылық 
дағдарысымен  жүрді.  1993  жылғы  наурызда  мемлекет  иелігенен 
алу және жекешелендірудің 1993-1995 жылдарға арналған ұлттық 
бағдарламасы  қабылданды.  Барлық  меншік  Мемлекеттік  мүлікті 
бақару комитетінің қолына көшірілді. 
1993  жылдың  12  қарашасында  Тұңғыш  Президент  Н.Ә. 
Назарбаев  Қазақстан  Республикасының  ұлттық  валютасын  енгізу 
туралы  Жарлыққа  қол  қойды.  1994  жылғы  27  желтоқсандағы 
«Шетелдік  инвестициялар  туралы»  Заң  шетелдік  инвесторлар 
үшін  ең  қолайлы  режим  құрды.  Қазақстан  Конституциясы  жеке 
меншік  құқығын  мойындады,  осылайша  республикада  нарықтық 
экономиканы  дамыту  үшін  қажетті  жағдайлар  жасалды.  1995 
жылы  экономиканы  тұрақтандыру  және  қалпына  келтіру 
белгілері  пайда  болды.  1996-1999  жылдары  іргелі  құрылымдық 
реформалар жүргізілді, бюджет, салық және банк жүйесі дамыды, 
жекешелендіру  үдерісі  негізінен  аяқталды,  инвестициялардың 
ағымы артты. 1997 жылдың қазанында 11 қазанында Елбасы Н.Ә. 
Назарбаев  «Қазақстан  –  2030:  Барлық  қазақстандықтардың  өсіп- 
өркендеуі,  қауіпсіздігі  мен  әл-ауқатының  артуы»  Стратегиясын 
қабылдады.  Бағдарламада  еліміздегі  дағдарыстан  шығудың  және 
жүріп  жатқан  реформаларды  аяқтаудың,  сондай-ақ  алдыңғы 
қатарлы мемлекеттердің қатарына қосылудың, немесе “Қазақстан 
барысын”    қалыптастырудың    жаңа    бағдарламасын    ұсынды. 


50 
 
Бағдарламада 
еліміздің 
саяси, 
әлеуметтік-экономикалық 
дамуының  жақын  арадағы  және  стратегиялық  ұзақ  мерзімдегі 
даму  жолдары  мен  мүмкіндіктері  жан-жақты  көрсетілді.  Онда 
елдің  ішкі  бекем  тұстарын  және  сыртқы  саясатындағы 
мүмкіндіктерді  барынша  пайдалана  отырып,  мемлекеттің 
дамуындағы  ұзақ  мерзімді  жеті  басымдықты  іске  асыру 
көзделген.  Олар:  1)  ұлттық  қауіпсіздікті  сақтау;  2)  ішкі  саяси 
тұрақтылық  пен  қоғамның  топтасуын  нығайту;  3)  нарықтық 
қатынастар 
негізінде 
экономикалық 
өсу;  4) 
Қазақстан 
азаматтарының  денсаулығы,  білімі  мен  әл-ауқатын  көтеру;  5) 
энергетика ресурстарын жете пайдалану; 6) инфрақұрылым, көлік 
және  байланысты  дамыту;  7)  демократиялық  кәсіби  мемлекетті 
құру.  Тек  осы  аса  маңызды  шараларды  іске  асырғанда  ғана 
Қазақстан  халқының  өсіп-өркендеуі,  қауіпсіздігі  және  әл- 
ауқатының артуы мүмкін екендігіне сенім білдірілді. 
Ұлттық  модернизацияның  нақты  жүзеге  асырылуы  мен 
ұлттың  бәсекеге  қабілеттілігін  арттыру  міндеттері  Президенттің 
2004  жылғы  «Бәсекеге  қабiлеттi  Қазақстан  үшiн,  Бәсекеге 
қабiлеттi  экономика  үшiн,  Бәсекеге  қабiлеттi  халық  үшiн»  атты 
Қазақстан  халқына  жолдауында,  2005  жылғы  «Қазақстан 
экономикалық,  әлеуметтік  және  саяси  жедел  жаңару  жолында» 
атты Қазақстан халқына жолдауында және 2006 жылғы 
«Қазақстан  өз  дамуындағы  жаңа  серпіліс  жасау  қарсаңында. 
Қазақстанның  әлемдегі  бәсекеге  барынша  қабілетті  50  елдің 
қатарына кіру стратегиясы» атты Қазақстан халқына жолдауында 
қойылды.  Сонымен,  бәсекеге  қабілетті  ұлтты  қалыптастырудың 
нақты  міндеттері  Қазақстан  Президентінің  2004  жылғы  19 
наурыздағы  халыққа  жолдауында  айқындалды.  Жолдауда  2003 
жыл  индустриалды-инновациялық  стратегияны  жүзеге  асырудың 
алғашқы жылы болғандығы және 2003 жылы тәуелсіз ел ретіндегі 
даму  кезеңінде  алғаш  рет  өңдеуші,  яғни  дайын  өнім  шығаратын 
өндірістің  даму  қарқыны  өндіруші  кәсіпорындарының  даму 
қарқынынан  асып  түскендігі  атап  көрсетілді.  1998-1999,  2007- 
2012  жж.  әлемдік  қаржы  дағдарысына  еліміз  жүйелі  түрде  төтеп 
бере алды. 
2000-2007  жж.  экономика  тұрақты  даму  кезеңіне  өтті. 
Әлемдік  нарыққа  белсенді  араласуға  жол  ашыла  бастады.  Даму 


51 
 
институттары  құрылды,  өнеркәсіп  және  шағын  бизнес  секторы 
қарқынды  дами  бастады.  Қазақстан  1991  жылғы  дағдарысқа 
дейінгі  өнеркәсіптік  өндіріс  деңгейін  2003  жылы  қалпына 
келтірген ТМД-дағы жалғыз ел болды. 2002 жылдың наурызында 
Қазақстан  «нарықтық  экономикадағы  ел»  мәртебесіне  ие  болды, 
ал  2003  жылы  ТМД  елдерінің  ішіндегі 
Қазақстанға 
инвестициялық  деңгейдегі  рейтинг  берілді.  2007-2012  жылдары 
Қазақстанның 
дамуының 
негізгі 
мазмұны 
жаһандық 
экономикалық  дағдарыстың  салдарын  еңсеру  және  елдің  үдемелі 
инновациялық  индустриализациясына  көшу  болды.  Қазақстан 
Республикасының  2020  жылға  дейінгі  Стратегиялық  даму 
жоспары  2010  жылдың  1  ақпанында  бекітілді.  Оның  жүзеге 
асырылуының  негізгі  жетістігі  тұрақты  әртараптандыру  және 
Қазақстандағы  экономикалық  өсім  құрылымын  сапалы  жақсарту 
нәтижесінде  ел  азаматтарының  әл-ауқатының  айтарлықтай  өсуі 
болуы  тиіс.  Тұңғыш  Президент  Н.Ә.  Назарбаевтың  Қазақстан 
халқына  2011  жылғы  28  қаңтардағы  «Болашақтың  іргесін  бірге 
қалаймыз!» 
Ел 
дамуының 
басты 
бағыты 
белгіленді: 
жеделдетілген  экономикалық  жаңғырту  -  үдемелі  инновациялық 
индустрияландыру 
бағдарламасының 
жалғасы. 
«Самұрық- 
Қазына» ұлттық даму қорын құру арқылы мемлекеттік активтерді 
шоғырландырды.  ТМД  елдері  арасында  дағдарысқа  қарсы  ең 
ауқымды  бағдарлама  қабылданды.  Осы  кезеңдегі  маңызды  оқиға 
«Қазақстан-2030»  Стратегиясын  ерте  іске  асыру  және  елдің 
әлемдегі  бәсекеге  барынша  қабілетті  50  елдің  қатарына  кіру 
мақсаты  тұрды.  Сондықтан  2012  жылғы  желтоқсанда  Елбасы 
«Қазақстан-2050»  стратегиясын  қабылдаған  жаңа  саяси  бағыт 
туралы  жариялады.  Ол  мемлекеттік  қызметтің  түрлі  салаларын 
сәтті  жаңғыртуға  арналған.  Стратегияның  басты  мақсаты  - 
әлемнің ең дамыған 30 мемлекеттер қатарына кіру. 
Қазақстанның  2020  жылға  дейінгі  дамуының  негізгі  бес 
бағытының  негізі  -  ұтымды  макроэкономикалық  саясат.  Ақша- 
кредит  саясаты  инфляцияны  болдырмау  бойынша  шаралар 
тиімділігін арттырады. Экономикадағы бар проблемаларды шешу 
үшін  Қазақстан  бірнеше  бағыттарға  баса  назар  аударады.  Бұл 
үшін  бірқатар  мемлекеттік  бағдарламалар  жұмыс  істейді.  «Жаңа 
Жібек жолы» (2012) шеңберінде Вухан (ҚХР) - Падубице (Чехия) 


52 
 
бағыты  бойынша  пилоттық  контейнерлік  пойыз  іске  қосылды. 
2020 
жылға  дейін  көлік  инфрақұрылымын 
дамытудың 
мемлекеттік бағдарламасы (2013 ж.) Жолаушылар тасымалы, жол 
және  теміржол  вокзалдары  мен  аэродромдар  сапасының  ұлттық 
стандарттарын  енгізуді  көздейді.  Астана  -  Қарағанды  -  Алматы, 
Астана  -  Павлодар  -  Өскемен  автожолдары  және  Алматы  - 
Қапшағай - Өскемен автожолдары салынды. 6 халықаралық дәліз 
қалпына  келтірілуде.  Бағдарламаның  мақсаттарының  бірі 
Қазақстан  арқылы  2020  жылға  қарай  транзиттік  трафикті  екі 
есеге,  ал  2050  жылға  қарай  он  есе  арттыру.  Қазақстан 
Республикасы  Президентінің  2013  жылғы  8  қаңтардағы 
Жарлығымен 
«Ақпараттық 
Қазақстан-2020» 
мемлекеттік 
бағдарламасы  бекітілді.  «Нұрлы  Жол»  жаңа  экономикалық 
саясатының  бағдарламасы  (2014  ж.)  13  негізгі  бағытты  қамтиды, 
олардың  8-і  тиімді  көлік-логистикалық,  индустриалдық,  туризм, 
энергетика,   тұрғын   үй   және    білім   беру   инфрақұрылымын, 
«Бизнестің  жол  картасы-2020»  жобаларын  жасауға  байланысты. 
«Бизнестің  жол  картасы  –  2020»  бағдарламасы  (одан  әрі  – 
Бағдарлама)  Қазақстан  Республикасы  Президентінің  «Жаңа 
онжылдық  –  Жаңа  экономикалық  өрлеу  –  Қазақстанның  жаңа 
мүмкіндіктері»  атты  Қазақстан  халқына  Жолдауын  және 
Қазақстанның  2020  жылға  дейінгі  стартегиялық  даму  жоспарын 
іске  асыру  үшін  әзірленген.  Өңірлік  кәсіпкерліктің  тұрақты және 
теңгерімді  өсуін  қамтамасыз  ету,  сонымен  қатар  бар  жұмыс 
орындарын  сақтау  және  тұрақты  жұмыс  істейтін  жаңа  жұмыс 
орындарын  құру  болып  табылады.  Бағдарлама  Қытайдың, 
Иранның,  Ресейдің  және  ЕО  елдерінің  құрлық  және  теңіз 
порттарындағы терминалдық қуаттылығын арттырумен, жол және 
теміржол  жобаларына,  шығысында  логистикалық  хабты  және 
елдің  батысында  теңіз  инфрақұрылымын  құруға  бағытталған. 
2015 
жылдың 
желтоқсанында 
жекешелендіру 
үдерісіне 
масштабтау 
үшін 
2016-2020 
жылдарға 
арналған 
Жекешелендірудің  жаңа  Жоспары  қабылданды.  ТОП-65 
нысандарының  тізіміне  «Самұрық-Қазына»  ҰӘҚ» 
АҚ,« 
Бәйтерек»  АҚ  және  «ҚазАгро»  АҚ-ның  құны  5  миллиард 
теңгеден  асатын  ірі  және  тартымды  компания  кіреді.  «EXPO-17» 
Қазақстанның    инновациялық    және    технологиялық    дамуына 


53 
 
қуатты  серпін  берді.  2010  жылдың  ортасынан  бастап  Қазақстан 
тұрақты  экономикалық  даму  жолына  түсті,  мемлекеттік 
институттар  мен  орта  тапты  қалыптастырды,  өз  азаматтарының 
өмір сапасын айтарлықтай жақсартты. 2017 жылғы 31 қаңтардағы 
Қазақстан        Республикасының 
Тұңғыш 
Президенті 
Н.Ә.Назарбаевтың  «Қазақстанның  үшінші  жаңғыруы:  жаһандық 
бәсекеге  қабілеттілік»  атты  Қазақстан  халқына  Жолдауында 
Қазақстанның  үшінші  жаңартылуын  жүзеге  асыруды  қамтамасыз 
ету, еліміздің жаһандық бәсекеге қабілеттілігін қамтамасыз ететін 
экономикалық  өсудің  жаңа  моделін  құру  міндеті  тұрды.  2000 
жылдан  бастап,  2008  жылға  дейін  мемлекеттік  бюджеттің  білім 
беруге,  денсаулық  сақтауға  және  әлеуметтік  қамсыздандыруға 
арналған  шығындары  5  еседен  астам  ұлғайды.  Біздің  5 
миллионнан  астам  азаматтарымыз  мемлекеттік  әлеуметтік 
қорғаумен  қамтылып  отыр.  Бұл  көрсеткіш  осыдан  бес  жыл 
бұрынғыға  қарағанда  екі  есеге  артық.  Ал  осы  жылдар  ішінде 
Қазақстанда жүздеген, мыңдаған жаңа кәсіпорындар пайда болды. 
Қазіргі  кезде  автомобиль  құрастыратын,  оның  ішінде  жеңіл 
автокөліктер  де  құрастыратын  бес  кәсіпорын  жұмыс  істейді. 
Бүгінде 
Қазақстанда 
радиотехника 
мен 
компьютер 
де 
құрастырылады.  Жиһаз  жасау  өнеркәсібі,  құрылыс  индустриясы 
және  басқа  салалар  серпінді  дамуда.  Сөйтіп,  қорыта  келгенде, 
тәуелсіздік жылдары Қазақстанда алғашқы жылдардағы кездескен 
көптеген  қиыншылықтар  мен  қайшылықтарға  қарамастан 
экономиканы дамытуда, әлеуметтік мәселелерді шешуде біршама 
жұмыстар  атқарылды  және  елеулі  табыстарға  қол  жетті.  Соның 
нәтижесінде  біздің  еліміз  ТМД  мемлекеттерінің  арасында  өзінің 
әлеуметтік-экономикалық  дамуы  жағынан  алдыңғы  қатарға 
шығып  отыр.  Қазақстан  бүгін  әлемнің  ең  серпінді  дамып  келе 
жатқан елдерінің бірі саналады. Еліміз әлемдегі бәсекеге барынша 
қабілетті  елу  мемлекеттің  қатарына  ену  жөніндегі  міндеттерді 
шешуде айтарлықтай ілгері жылжыды. 
 


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   9   10   11   12   13   14   15   16   ...   64




©emirsaba.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет