Дәрістік курс бағдарламасының құрастырылуы тақырып 1 пcихотерапияға кіріспе


Эдвард Толменнің молярлық бихевиоризмі



бет3/35
Дата26.10.2022
өлшемі125.87 Kb.
#45358
түріБағдарламасы
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35
Эдвард Толменнің молярлық бихевиоризмі
Э.Толменамерикалық психолог; мақсаттық және молярлық бихевиоризм теориясын ұсынған необихевиоризмнің аса көрнекті өкілдерінің бірі.
Негізгі еңбектері: «Целевое поведение у животных и у человека» (1932); «Побудительные механизмы войны» (1942); «Когнитивные карты у крыс и человека» (1948).
Э.Толмен ілімінің негізгі тұжырымдары:

  • мінез-құлық және оның детерминанттары объективті анықталатын мазмұн болып табылады, оларда ешқандай «ішкі» деген жоқ;

  • хайуандардың психологиясын зерттеу адам психологиясын тануға көмектеседі;

  • мінез-құлық молярлық (яғни біртұтас) феномен, ол молекулярлық (яғни физиологиялық және физикалық үрдістерден тұратын) емес;

  • мінез-құлықтың молярлық феномен ретіндегі қасиеттерін сипаттау: ол мақсат еткен нысанға бағытталған немесе содан шығады;

  • мінез-құлық мақсаты мен танымдық аспектілері тірі жанның түсіне алуы мен үйрене алуының дәйектілігін білдіреді;

  • мінез-құлық бастапқы себептеріне қоршаған ортаның стимулдары мен алғашқы физиологиялық қалыптар жатады. Олар мінез-құлық детерминанттары арқылы әрекет етеді;

  • тіршілік иесінің мінез-құлық детерминанттары үш сыныпқа бөлінеді: 1) тікелей «соның ішінде орналасқан» объективтік тұрғыдан анықталатын мақсаттар мен танымдық үрдістер, яғни «имманенттік детерминанттар»; 2) осы тіршілік иесінің белгілі бір стимул мен белгілі бір бастапқы қалпының өзара әрекетінің нәтижесі ретінде қалыптасқан мақсаттары мен танымдық «қабілеттері», яғни «қабілеттер»; 3) белгілі бір жағдайларда қалыптасатын «бейімделуші әрекеттер»;

  • мінез-құлық когнитивтік (танымдық) аспектілері көртышқандармен жүргізілген тәжірибелер дәлелдейді: көртышқан нақты бір шытырман жолдарға тап болса, келесі жолы сол шытырман жолдарға жіберілгенде оның мінез-құлқы сенімділікпен және нақтылықпен ерекшеленеді;

  • тіршілік иесінде үйрету нәтижесінде белгілі бір жағдаятқа ыңғайлайтын «когнитивтік карта» қалыптасады;

  • кез-келген мінез-құлық актісін толық сипаттама арқылы анықтау мыналардан тұрады: а) оны бағыттайтын мақсатты нысандар; ә) мақтатқа жетудің құралы ретінде қолданылатын нысандарға айрықша сипаттағы қатынас; б) мақсатқа жету құралы ретіндегі нысандарды таңдаудағы салыстырмалы таңданымпаздық;

  • «стимул-реакция» (S R) сызбасы тар болып табылады, сондықтан да оған S R арасына кірігіп кететін (S V R) ішкі өзгермелі құбылыстарды (intervening variables);

  • мінез-құлық бірлігіне когнитивтік өзгермелілерді (когнитивтік карта, «күтулер, «болжамдар», «гештальт- белгілер») арқылы бағытталатын мақсаттың маңайында шоғырланған бұлшықет қимылдарын қолданушы мақсатқа бағытталған акт болып табылады.



Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35




©emirsaba.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет