Лекция №1 Лекцияның тақырыбы : т iл бiлiмi және оның салалары



бет80/83
Дата07.01.2022
өлшемі221.83 Kb.
#20567
түріЛекция
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   83
Агглютинативтi тiлдер. Агглютинативтi деген латынның agglutinatio – орысша – склеивание, қазақша – жалғамалы, желiмделу, жапсырылу деген мағыналы сөзi.

Бұл топқа Алтай (түркi, моңғол, тұңғыс – маньчжур), Орал (фин, карель, эстон, коми, венгр, самодий т.б.) семьяларының тiлдерi, сондай-ақ, банту, дравид семьялары-ның тiлдерi, жеке тiлдерден – корей, жапон т.б. жатады. Сонда бұл топқа кiретiн тiлдер европа, Азия, Африканың көптеген жерiне тараған болып шығады.

Агглютинативтi тiлдерге тән басты ерекшелiктер мыналар: түбiрге қосымшалар қосылғанда, түбiрдiң өзгер-меуi; қосымшалардың бiр түбiрге бiркелкi түрде, бiрiнен соң бiрi жалғана беруi; әр қосымшаның бiр-ақ қызмет атқарып, тек бiр мағына бiлдiруi; көбiнесе жұрнақ, жалғаулар мен көмекшi сөздердiң: шылау, демеулiк, септеулiк, жалғаулықтардың ғана болуы; орыс тiлiндегiдей префикс, предлогтардың жоқтығы; тәуелдi-лiк, септiк, жiктiк формалардың ерекшелiгi, дыбыстардың үндестiгi т.б.

Мәселен, қазақ тiлi – нағыз агглютинативтi тiл. Мысалға қамсыздандырылмағандықтарыңыздан деген сөздi алсақ, бiр сөзде қам – сыз – дан – дыр – ыл – ма – ған – дық – тар – ыңыз – дан деген 11 морфема бар; түбiр - бiреу – ақ, қосымшасы – 10. Былайынша айтқанда, сөз түбiрiн бiр тепловозға теңесек, ол бiр өзi 10 вагонды (яғни қосымшаны) бiрiнен соң бiрiн тiркеп алып тартып келедi. °р вагонның iшiнде әр түрлi адам (не зат) бар екенi сияқты, әр қосымшаның тек өзiнiң атқаратын қызметi, мағынасы бар.





Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   83




©emirsaba.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет