Практический курс казахско го язы ка для экономических специальностей



жүктеу 6.65 Mb.
Pdf просмотр
бет9/13
Дата15.03.2017
өлшемі6.65 Mb.
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13
Н а р ы к  

Н а р ы к  б ұры н-сонды   Қазакстанда терен  зерттелмеген,сондыктан 
о н ы н   м ә н ін   қ а те   т ү с ін у   қ а з ір г і  э д е б и е т т е р д е   ж и і   к е з д е с е д і.  Н а р ы к т ы ң  
б і р н е ш е   а н ы к т а м а с ы   б а р .
Нарық  -   бұл  өндіріс  факторларын  немесе  оның  нәтижелері  мең 
шарттарын  айырбастауға  байланысты  ө нд ір істік  қатынастардың 
белгілі бөлігі немесе жүйесі.
Нарык  —
  бұл  сатушылар  мен  сатып  алушылар  арасындагы 
экономикалык  катынастардын  беягші  бір  жүйесімен  сипатталатын 
тауар  айырбасынын  саласы.  Нарык  -   бұл  әртүрлі  тауар 
ѳндірушілер  мен тұтынушылардың  арасында  болатын  экономикалык 
байланыстар  мен  катынастар  жүйесі.  Нарық  —  бұл  нарыктык 
экономиканы  жузеге  асыру  механизмі,  онын  келесі  белгісі  бар: 
экономикалык уэждерге негізлелген ѳндірушілер мен тұтынушылар 
арасындагы 
еркін 
байланыс; 
ѳнд ірістік 
жэне 
коммерциялық 
байланыстар 
бойынша 
эріптестерді 
еркін 
тандау; 
нарыкка 
катысушылар арасындагы бэсеке.
Нарық -экономикалык қатынастардың жиынтығы.
Бұл  аныктамаларға  ортак  нэрсе  —  нарық  өндірістің  емес, 
айырбастын  категориясы,  нарыктык  катынастардьщ  субъектісі- 
өндірушілер  мен  тұтынушылар  емес,  сатушылар  мен  сатып 
алушылар.  Нарық механизмі  мынадай кызметтер аткарады:  бэсеке 
күресінің  жәрдемімен  қоғамдык  өндірісті  тиім сіз  шаруашылык 
бірліктерінен  тазартады,  керісінше,  олардьщ  даму  болашағы 
барларына тиім ді жағдай жасайды.
(А. Мусинов)
Экономикалык термин:
Н а р ы к  -  жоспарлы  гурде  қьпмет  ететін  коғамның  тауар  айналымы 
ры ногін,яғни  тауар  сатушыяар  /ѳндірушілер/  мен  сатып  алушылар 
/тұтынушылар/  арасындагы  экономикалык  катынастар  жиынтығьін
162

күрайды.  Нарык  өндіріс  кұрал  -   жабдыктары  мен  түтыну  заттарын 
0ТКІзумен  шектеледі.  Ол  коғамдык  өнімдерді  сатуды  камтамасыз  ете 
оТЬірып,  ұдайы  өндіріс  процесінің  үздіксіз  кеңеюіне  жағдай 
лсасайды.  Нарык өндірілген өнімді түгынушыларға жеткізіп,  олардың 
кажетін өтеуге ықпал етеді. 
*
(Б.Сабырбаев)
С ү р а к т а р :
1
. Нарык деген не? 
-
2
,  Нарык кандай катынастарға байланысты?
3
,  Нарык туралы аныктамаларға ортак нэрсе кандай?  ' 

4
.  Нарык ненің саласы? 
,
'
$.  Нарык механизмі  кандай кызметтер аткарады?
Негізгі түсініктер:
ѳндіріс факторы -производственный фактор
коғамдык  ѳ нд іріс 

  о б щ е с т в е н н о е   п р о и з в о д с т в о
айырбас категориясы — категория обмена 

э к о н о м и к а л ы к   к а т ы н а с т а р  

  э к о н о м и ч е с к и е   о т н о ш е н и я  
'  '
нарык механизмі -  механизм рынка
бэсеке куресі -  конкурентная борьба
тауар ѳндірушілер -  производители товара
15-мэтін бойынша тапсьфмалар
1  Мэтінді окыныз, аударыныз. Етіс категориясын кѳрсетініз
Прочитайте текст, переведите. Укажите категорию залога глаголов.
2  Эпиграфка назар аударыныз, етіс категориясын анықтаңыз
Обратите внимание на эпиграф, укажите категорию залога.
5  Мына 
етістіктердін 
берілген 
формасында 
свйлемдер 
құрастырыныз, етістіктің шактарын кѳрсетініз:
Составьте  с  данными  глаголами  предложения  (в  данных  формах), 
укажите время глаголов:
Үлгі: Жасалды -  баланс жасалды - ѳткен шак 
^
163

Атайды,  есептеданеді,  болса, сипаттаңыз, атқарады, тазартады, жү3ег 
асырады
«Етістіктін  райлары»  атты  кестеге  назар  аударыныз,  8- м ^ и 
бойынша берілген тапсырмаларга арналган кестені еске түсіріңі3.
Обратите внимание на таблицу «Наклонения глаголов» по 
8
-тексту

Етістіктін 
райы
наклонения глаголов
Мысалдар
Примеры
Ашык
(изъявительное
наклонение)
рай
Университетте конференция ѳтті
Ертең диспут  болады
Біз 
к а з а к   Д р а м а   т е а т р ы н а   б а р д ы к
Бұйрык
(повелительное
наклонение)
рай
Бараиын-барайык
Бар
Барыңыз 
ч 
Барсын
Шартты
(условное
наклонение)
рай Барсам, барсак 
Барсаң,барсандар 
Барса
Қалау
(желательное
наклонение)
рай
Көрпм келді~келеді-келш тұр
4  З-жаттыгуда берілген етістіктердін райларын кврсетінЬ
Укажите наклонения глаголов, данных в 3-упражнении.
i
5  Орыс тіліне аудараыңыз, етістіктердін райларын көрсетіңіз:
Переведите на русский язык, укажите наклонения глаголов:
I
Нарықты тауар айырбасымен сипаггаймыз.
Нарык экономикасы туралы айтсам, түсінбейсің.
Бағасын дұрыс жазындарІ
6 Қазақ тіліне аударыңьп, етістіктің райларын белгіленіз

Переведите на казахский язык,  укажите наклонения глаголов:
Мы составили  годовой отчет. 

Охарактеризуйте  процесс приватизации.
Выполните контрольную работу по теме. 
,
164

gcjïH  я  закончу университет,  то буду  специалистом  по менеджменту. 
^сли найду материал, то подготовлю доклад. 
,
^хочу написать реферат по теме « Проблемы рынка».
咖 i хотим  пойти на концерт оркестра имени Курмангазы.
7
 Сѳилемдерді толыктырыңыз, етістіктерді. •
дополните предложения,  поставьте гл а го л ы ...
а)  .  .  .  ашык  рай  формасына  койыныз  (в  изъявительном
н а к л о н е н и и ) 
'ベ
Нарык бурын  .... 
.
:
.

Біз нарыктык бірнеше анықтамасын  ....
б) 
. . .   бұйрық  рай  формасына  қойыңыз  (в  повелительном
наклонении) 
-
Бул уакытта . . .
Нарык туралы кітапты  жақсылап  . . .
в). . .  шартты рай формасына қойыңыз (в условном наклонении) 
Нарык ѳндіріс факторы  . . .
Бүл айырбас категориясы  ...
г)  . . .  калау рай формасына койыныз (в желательном наклонении) 
Менің  нарык кызметі  ...
ҢарықТТИІМДІЛ1ПН  . . .
8
 «Нарык механизмі» тақырыбы бойынша диалог құрастырыныз
По теме «Нарык механизм!» составьте диалог.
Еске  тусіріңһ,  кайталаныз.  «Марапаттау»  сѳзін  ашык,  калау, 
бұйрык,  шартты  рай  формасына  койып,  эркайсысымен  сѳйлем 
кұрастырыңыз:
От 
глагола 
«марапаттау» 
образуйте 
форму 
калау, 
ашык, 
шартты,бұйрық рай, составьте с  каждым  из них предложение:
Казакстан  наградалары
Қазакстан  Республикасынын  ордендерімен, 
медальдарымен 
Мемлекет дамуына зор үлес  коскан азаматтар марапатталады.
Мемлекеттің 
ордендері: 
Алтын 
кыран 
орден і, 
Х алы қ 
^аһарманы  ордені,  Отан  ордені,  А йбы н  ордені

  Парасат  ордені, 
Қүрмет ордені,  Даңк ордені, Достык ордені.
165

Мемлекеттің  медальдары: Ерлік үшін’ Жауынгерлік, Ереа ^ңбек 
үшін, Шапағат.
Үй тапсырмасы:
а) эпиграф та берілген е тіс тікте р д ің  р айьін қө р се тіңіз;
укажите  наклонения глаголов, данных в эпиграфе; 
э )

Н ары қ» такы ры б ы   бойынша кы сқаш а әңгімеленіз; 
составьте краткий рассказ по теме «Нарык»;
б) « Ж іктік жалғаулары» атты такырыпты кайталаныз;
повторите тему «Жіктік жапғау»;
в) «Сөйлем мүшелері» тақырыбын еске түсіріңіз; 
повторите тему «Сөйлем мүшелері».
.
«
16-сабак 
,
'і <
  !
К іт а п  -б а р л ы қ зам андагьі,барлың адам бааасының 
га ж а й ы п  о іл ім  қа зы н а сы іш ң  щ йм асы  

 

Ө те б а й   Т ^рм анж анов 
(1905-1978)
16-мәтін
Дүниежүзілік және ұл тты қ нарық
Дүниежұзілік  нарық  -   сатушылар  мен  сатып  алушылар 
арасындагы  тауарлар  мен  кызметтерді  айырбастау  жүйесі  түрінде 
көрінетін  бүкіл  әлемдік  шаруашылыктың  қүрамдас  бөлігі.  Оя 
халықаралық  еңбек  бөлісінін  валюталык  несие  жэне  каржы 
катынастарының 
негізінде  күрылып,  орныкты.  Д үниеж үзілік  нарык 
өндірістік  кооперация  жэне  интеграция,  сырткы  сауда,  тауар 
айырбасы 
операциялары  арқылы  ішкі  нарықпен  байланыста 
болады.  ¥ л т т ы қ   н а р ы к   -   бір  елдің  мемлекеггік  шекарасынын 
аумағымен  шектелген  жалпы  ішкі  нарық.  Үлттық  нарыкта  белгілі 
бір  дәрежеде  өндірістің  нәтижелері  мен  шарттарына  байланысты 
экономикалык  катынастар дамиды.  Бүл  катынастар  нарык  кызметінін 
шарты, -  ақша жэне  тауар  анналысынын  болуын  аныктайтын тауар 
_ ақша форма түрінде көрінеді.
(А.Мусинов т.б.)
Экономикалык термин:
Енбек  белінісі  -  халык  шаруашылыгы  саласы 
іш інде

кэсіпорындар^ 
ө н д ір іс   саласы  іш ін д е ,  сондай-ак,  территориалд ы к,  аудандык, 
丁ふ
166

^өлініс түрінде көрінеді.  Бүған дүниеж үзілік шаруашылык аукымында 
өндірісті  бөлу  жүйесі,  жекелеген  елдердің  халықаралық нарыкта сату 
ущія белгілі  бір өнім түрлерін шығаруға маманлануы да кіреді. 
( Б .С а б ы р б а е в )
Ңегізгі түсініктер:
Дүниежүзілік нарык -  мировой рынок 
^Салпы ішкі нарык -  общий внутренний рынок 
Енбек бөлінісі -  разделение труда 
Құрамдас бөлігі  —
 составная часть
Сырткы сауда —
 внешняя торговля 

Белгілі дэрежеде -  в определенной степени
Нарык кызметінің шарты -  условие рыночной деятельности
Сүрактар:
1  Нарык кандай жүйе?
2  Нарыктык катынастардьщ субъекттері кім болып табылады?
3  Қ а зір гі эдебиеттерде нарық мәні  калай түсіндіріледі?
4  Ѳндіріс  процесінде не маңызды
.フ
 
f  Дүние жүзілік нарык деген не?
6  Ұ лтты қ нарык дегеніміз не?
16-мэтін бойынша тапсырмалар
1  Мэтінді окыныз

аударыныз, сұрактарға жауап беріңіз.
Прочитайте текст, переведите,  ответьте на  вопросы.
2  Мәтінде  белгіленген  сѳздермен  кыскаша(  7-8  сѳйлем)  диалог 
Құрастырыньп.
С  выделенными  в  тексте  словами  составьте  небольшой  диалог  (7-8 
предложений).
3  Берілген  сөйлемдердің  тұрлаулы  мүшелерін  белгілеңіз, 
орыстіліне 
аударыңыз.Сөйлемдегі 
баяндауыштарға 
назар 
аударыныз:  баяндауыш ретінде қандай сөз таптары бола алады?
ß  данных  предложениях  подчеркните  главные  члены  предложения, 
Переведите  на  русский  язык.  Обратите  внимание  на сказуемые:  какие 
Части речи  могут быть сказуемыми?

Д үн ие ж үзілік  нары к   бүкіләлемдік  шаруашылықтын  күрамдасбөл  . 
Д үн ие ж үзілік нары к іш к і нарықпен тығыз байланысты. 
1
Ү лтты қ ңарық бір елдің аумағымен шектеледі.
Ү лтты қ нарық 
一 іш к і  нарык. 
I
Э кономикалы қ катынастар акша-тауар форма түрінде көрінеді.
« Ж іктік жалғаулар»  такырыбын еске іүсірініз! 
Il
 белім/
Вспомните тему « Ж ік т ік  жалғаулар»!/і раздел/
В  предлжении  в  ф ункции  сказуемого 
глаголы,  но  и  именные  части  речи,  то  ест 
прилагательное 

  имя  числительное,  м 
русского  языка,  именное  сказуемое  в  каза

 
признаки  глагола,  принимают  такие  же 
глаголы.
В I лице,  если основа оканчивается на:
могут  выступать  не  только 
ь  имя  существительное,  имя 
гстоимение.  В  отличии  от 
.хеком  языке  принимает  все 
личные  окончания,  как  и
Гласный
Л,р,й,у
Сонорный
-МЫН/-МІН
-МЫЗ/-МІЗ
1
М ен тәлімгермін. 
М ен алтыншымын. 
Біз тэлімгерміз.
Б!з алТыншымыз.
Звонкие 
согласный, 
Кроме б, в, г, д
-бын/-бін
-быз/-бһ
М ен  жалғызбын. 
Мен  Гүянәзбін. 
Біз жалғызбыз  . 
Біз мәзбіз.
Глухой  согласный 
Б, в, г, д
-ПЫН/-ПІН
ПЫЗ/-ПІЗ
Мен биологпын. 
М ен хим икпін. 
Біз биологпыз. 
Біз химикпіз.
4 Кеп  нүктенің орнына -мын/-мін, -мыз/-міз жалғауларын  қосьіп, 
сөйлемдерді орыс тіліне аударыныз, баяндауышты белгілеңіз:
Вместо 
точек 
поставьте 
окончания 
-мынЛмін, 
-мыз/-міз, 
предложения переведите на русский язык, подчеркните 
с к а з у е м ы е :
М ен экология мам аны ...
Біз экономист...
М ен олимпиададан ү ш ін ш і...
Біз қаржы мен несие маманы...
М ен Ә.Сәтбаев атындағы стипендияны ңиегері...
Ѵ6Я

5 Берілген сөйлемдерді казак тіліне аударыныз:
Данные предложения переведите на казахский язык: 
.
Зто -  крупный рынок.
Я специалист по лизингу.
Мы специалисты по банковскому делу.
Нас девять.
Я  победитель  олимпиады  по  предмету,  «Технолошя  труда  и 
предпринимательство».
6
  Берілген  сѳздерге  -бьш/-б1н,  -быз/-біз 
жіктік  жалгауларын 
косып,  сѳйлем  құрастырыңыз (бес сѳйлем):
С  данными  словами,  добавив  к  ним  личные  окончания  - ^ ы н / - б ін ,- 
быз/-біз , составьте предложения: 
.
Сегіз 
. :   ’‘ 
;:
Ораз 
:
ご‘
Шаштараз
Маклер 

Саудагер
Күрдас 
.
,
Ѳндіруші
Бастык
7  Берілген  сѳздерді  казак  тіліне  ау^рьіныз,  -пын-/пін,  -пыз/-пһ 
жіктік жалгауларын пайдалана отырып, сѳйлем кұрастырыңыз:
Переведите данные слова  на ка^^хский  язык  и,  используя  окончания ~~ 
пынЛпін, -ПЫЗ/-ПІЗ, состарьте с ними предложения:
Гость,  казах,  немец, р у сски й ,  эконом ист,  предприним атель  ,  акционер, 
студент, преподэватель
Назар аударьіңыз! Обратите внимание!
Во  II  л и ік ,  независимо  от  того,  на  какой  звук  оканчивается  именная 
часть речи,  прибавляются окончания -сын/-сің, -сыз/-сіз.
Для образования множественного числа  к  личным окончаниям -вы ш е 
Указанным- прибавляются  окончания —дар/-дер
8
 Сѳйлемдерді аяқтаңыз:
Закончите предложения: 
"
169

Сен староста...Сіздер үлкен..,Сен  педагог... 

'
Сен сарапшы.../эксперт
. .,/С із
 экспортшы...
Сіздер  қалада... Сіз менің ағам...
9  С ө й л ем д е р д і  қазақ  т іл ін е   а у д а р ы н ы з ;
Переведите предложения на казахский язык:
Вы павлодарцы или приезжие? М ы  энергетики,  а вы коммерсанты.
Вы преподаватель.  Вы начальник.  Они работники банка.  Вы кто, а они 
кто?
. . . .
Назар аударыныз! 

Обратите внимание! 

III  лицо  единственного  и  множественного  числа  не

 имеет  личных 
окончаний. 
1
 

Например : Ол- технолог.  Олар — күрылысшылар.
1 0   Қ а з а к   т іл ін е   а у д а р ы н ы з :
Переведите на казахский язык:
Он исследователь. Они — специалисты по франчайзингу.
Она — преподаватель по предмету «Экономическая теория».
Еске тусіріңіз! Қайталаңыз! Ж ік т ік  жалгауларын белгілеңіз:
Повторите!  У^сазките личные окончания:
Уакы т
Эр ѳндіріс ѳнімге эр түрлі уақы т жүмсайдьі. 

 
Алтын,  куміс  неге  кымбат?  Неге  акша  орнына  жүреді?  Ойланып 
кѳрдщіз  бе?  Себебі, оған  өте  көп  еңбек, уакЫт  кетеді.  Ол  көп  затка 
эквивалент  бола  алады.  1919  жылы  Ресейдегі  1  рубль  таза 
алтын 
болған. Американдык  1  доллар халықаралық валютаға айналды. 
Кағаз 
,ақша алтын,  күм істің  ө кіл і сияқты.
Э кономика -   бүл да уакы т:  эр  өнімге  уақы т  керек.  Адам'Зат дамуы 
уакы тқа байланысты.  У а қы т  -  алтынды бағалай білейік.
(З.Кузекова, Г.Қарақұсова)
Үй тапсырмасы: 
а) мотіннін жоспарын жасаңыз;
составьте план текста;
1 7 0

у  «Жіктік  жалғаулар»  такырыбын  колдана  отырып,  «Сауда 
0рЫНдарында  кандай  мамандар жүмыс істейді?» такырыбына  бес 
С
0
Йлем кұрастырыныз;
применяя  тему  « Ж ік тік   жалі аулар»,  составьте  пять  предложений  на 
,геМу «  Сауда орындарында кандай мамандар жумыс  істейді?».
|
7
-сабак
-^ак/сы б іл ім  іздёуге ж а л ы қп а л ы қ! 
^абылмаса^тарыгыпупгальщ пальщ !
 

С а л а қты қты  қояльіқ^сақ болалы ң!
 
/
^ічгепдіубілмегенді а н ы ң та л ь щ !
Щ әкэрім  Қудайбердиев 
(1858-1931)
1 7
-мәтін
Н а р ы қты қ экономика
Н арыкты к 
экономика 
адамдарды 
жаппай 
кәсіпкерлікке 
уйретуде,  Ол  жұрттын  психологиясын  ѳзгертіп,  олардын  сана-сезімін 
табыс  табуға,  пайда  түсіруге,  ақшаның  әрбір  тиынын  бағалай  білуге 
бүрып отыр.  Олардын арасынан кесіпкерлер де  кѳптеген шығуда.
Нарык  экономикасы  арқылы  ғана  жүртты ң  бүкіл  күш -ж ігерін, 
ой-санасын  еңбекке  бағыттауға болады.
Республикамызда  кәсіпкерлікті  дамытуға  үлкен  ы кпал  жасап 
келе  жатқан  ірі  банкілер  бар.  Реформанын  табысты  іске  асуы  ақша 
саясатына  байланысты.  Осы  саясатты  дүрыс  ж үр гізіп,  кәсіпкерлікке 
накты  да  тиім ді  колдау  көрсетіп  келе  жатқан  Қазакстанньщ  үлтгы қ 
банкі,Республиканын  ұлтты к  карыз  беру  банкі  т.  б. 
Б іздін  елде 
банктік  жүйе  екі  деңгейлі: 
мемлекеттік  жэне  коммерциялык. 
Үлттык  банктер  бірш ш і,  е кін ш і  деңгейдегі  банктерді  тексереді, 
лицензияны  да  осы  банкі  береді. 
Коммерциялык  банктер  жеке 
де, 
акционерлік те болады.
Жалпы  айтканда,  банкі  —  карыз  беруші  мен  карыз  алушьтнын, 
арасында  делдалдык  жасайтын,  акша  капиталымен  сауда  ж үргізетін 
мекеме.
(З.Кузекова,  Г.Қарақұсова) 

Сүрақтар:
1
.
Н арыкты к экономика немен 
айналысады?
171

2.  Реформанын табысты іске асуы неге б а й л а н ы с т ы ? '
3.  Банкі кызметі қандай?
4.  Қазакстандағы банкі жүйесі кандай?
5.  Банктер қандай саясатты жүзеге асырады?
Негізгі түсініктер:
Жаппай кә сіп ке р лік ~ всеобщее /повсеместное/предпринимательство
Пайда түсіру — приносить прибыль 
Багалай білу -  уметь оценивать
Кэсіпкерлікті дамыту -  развитие предпринимательства
Ақша саясаты -  денежная политика
Банкі кызметі -  деятельность банка
Банкі жүйесі -  система банка
Ү л т т ь іқ б ш ік і —ҢЕіцисшалъныйбаніс 
,
Екі деңгейлі -двухуровневый 
i
Тиімді қолдау 

 эффективная поддержка
17-мәтін бойынша тапсырмалар
1  Мәтінді  окып,  аударыныз.  Сѳздікті  пайдалана  отырып, 
«Нарыктык 
экономика 
жагдайындагы 
банкі 
кызметі» 
такырыбына диалог құрасхырыңыз.
Прочитайте  текст,  переведите.  Используя  словарь  к  тексту,  составьте 
диалог на тему «Н ары кты к экономика жағдайындағы банкі  қызметі»
2 Берілген сѳйлемдерді орыс тіліне аударыңы

}:
Данные предложения переведите на русский я з ы к : …
Нарыктык экономика өте қажет.
Н ары қты қ экономика  адамньщ сана-сезімін табыс  табуға бұрып  отыр. 
Банкі қызметі ақша саясатына байланысты.
Ү лтты қ банктің құкы кта р ы  ерекше.
Келесі  3-жаттығудагы  свйлемдер  - 
2-жа^тығуда  берілген 
сөйлемдердін жалғасы. 
\
Предложения, данные в 3-упражнении,  являются  продолжением 
2
-упражнения. 
I
3 Берілген сѳйлемдерді казак тіліне аударыңьш^
Данные предложения переведите на казахский язык:
172

Национальный  банк  проверяет  другие,  в  том  числе  и  коммерческие,
ознки. 

ңаииональньш банк выдает банкам лицензии.

 коммерческие банки 

 банки второго 
уровня. 

 
■ 
ғ
коммерческие банки бывают и акционерными. 
-
Денежная политика -  главная 
п о л и т и к а  
банка.
4  
2
-жаттыгуда  белгіленген  сѳздерге  назар  аударыныз,  мына 
сўрактарға жауап 
б е р ің із ;
Обратите  внимание  на  слова,  выделенные  в  2 -у п р а ж н е н и и ,ответьте 
на следующие вопросы:
а) Белгіленген сѳздер кандай сұрақтарға жауап береді?
э)  Орыс  тілімен  салыстырыңыз:  бүл  сөздер  қай  соз  таптарына
жатады?
Окыңыз: Қазакстан банктері
Ұлттык банкі 
Әлембанк 
Гемір банк 
Казкоммерцбанк 
Орталық банк
Х алы кты к банкі 
Түран  банк 
Санұрбанк 
Альфабанк
Сұракка жауап берініз: 
С із тағы қяндай банктерді  оілесіз?
Назар аударыныз! Обратите внимание!
В  отличие  от  русского  языка,  имена  существительные  —Зат  есім  в 
казахском языке отвечают на вопрос кім?  ,  если обозначают людей,  на 
вопрос  не?, если обозначают все остальные предметы. Мысалы:
Жазда балалар ѳзенге,  кѳлге барады,  суға туседі.  — Суға к ім  түседі?
Қаз суда ж үзіп  жүр. 
-  Суда не ж үзіп  жүр?
Зат  есім  как  и  в  русском  языке  делится  на  2  группы:  жалпы  есімдер 
/нарицательные/  и жалқы  есімдер /собственные/.
5  17-  мэтіннен 
жалпы  заі  есімдер  мен  жалкы 
атаңыз.
Из  17-текста  назовите 
жалпы и жалкы зат есім.
зат  есімдерді
173

Назар аударыңыз!  Обратите  внимание!
В  отличие  от  русского  языка  в  казахском  языке  зат  есім  не  обладает 
категорией рода.
Зат есім делятся на 
,
түбір 
сѳздер -корневые или непроизводные слова / атом, су ,маман/ 
туынды 
сѳздер  -   производные  основы 
I
  мамандьлс, 
кітапша 
кызметтес/ 
1
біріккен 
сѳздер  - слитные основы  /шекара- шек-ара. жанүя- Жан-үяУ 
кос сѳздер ~ 
парные или собирательные основы 
/ата-ана, 
тиын-тебең/
6 17-мәтіннен 2-3 түбір, 2-3 біріккен сөздерді атаңыз /бар болса/.
Из  1 /-текста назовите 2-3 түбір, 2-3 біріккен зат есім /если есть/.
Назар аударыныз! Обратите внимание!
Туынды зат есім мына жұрнактар аркылы жасалады:
Туынды зат есім образуется при помощи суффиксов:
-шы/-ші 
образует 
существительные, 
обозначающие  профессию,  род 
занятий человека
тэрбие 

 ші

үгіт+ші, 
есеп

ші, спорт+шы
-ЛЫҚ/-ЛІК,  ДЫҚ/-ДІК,  -ТЫК/-ТІК
образует 
существительные, 
обозначающие 
отвлеченные 
понятия
жолдас+тык, 
ер 

лік

 
қала

лық, бас-+-тық
-лас/-лес, 
-дас/-дес, 
-тас/-тес 
образует
существительные,обозначающие 
совместное  местонахождение  или 
совместное действие
жер 

 лес, 
курс+тас, 
клас+тас, ауыл+дас
7 Берілген сѳздердін ішінен  гуынды жэне кос сѳздерді 
а н ы к та н ы з ,
сызылған сѳздермен 4 сѳйлем құрастырыныз: 
I
Укажите туынды  и  қос зат есім, с подчеркнутыми словами состав

:,
предложения 

I  î 

/4 предложения/: 
I
 
!

СатуШы,  студент,  лицензия,  патент,  достык,  ѳнеркэсіп, 
жоспар, 
байлық,  несие-есеп,  саудагер,  еңбекақы,  жаксь/лык,  бала-шағ|^ 
көйлек-көншек, тұтынушы, валюта,инвестиция 

'I
174

зат  есім,  определите  вид  /
g Қазак  тіліне  аударыныз,  зат  есімдерді  белгілеңіз,  жасалу  түрін 
зньіктаңыз/туынды, түбір, біріккен, кос сөз/:
^ ереведите  на  казахский  язык,  выделите 
туьінды, түбір, 
біріккен,  қос сөз/  :
Здесь 
находится Казкоммецбанк.
丁емірбанк — это коммерческий банк, 
g предприятие 
一 клиент банка.
Одна 
акция стоит  100 тенге.
Сгоямость-цена товара  очень высокая.

Диалог кұрастырып, жалғастырыңыз:
Составьте диалог,  продолжите.
іс.  Тиісті/необходимые/
- Сэлеметсіз бе! Мен есеп ашуға келдім.
- Сэлеметсіз  бе!  Есеп  ашу 
一  пайдалы 
кағаздарды тол ты ру  керек.
-Жарайды. Толтырайын. Менің сұрактарым бар еді..
-Сүраңыз. 
_
-Салым/вклад/...
-...  мөлшері  ...
-Бір жылда неше... 
. .
-... өседі. 

.
-Сақталу мерзімі /сроки хранения/ ...
-Рахмет!
Өткенді  кайталаныз.  Окыңыз,  казак  тіліне  аударыныз,  туынды 
зат есімдерді көрсетіңіз:
П р о ч и т а й т е ,  п е р е в е д и т е   н а   к а з а х с к и й   я з ы к ,  у к а ж и т е  
в
  к а з а х с к о м  
тексте производные имена существительные:
О Павлодаре
Город  расположен  в  северо-восточной  части  Республики 
Казахстан.  Территория  Павлодара  равна  примерно  267  кв.км .  Город 
вытянулся вдоль Иртыша на  16 км.
С  1938  года  Павлодар  является  областным  центром  Казахстана. 
Павлодар  —  крупны й  промышленный  центр  страны.  Здесь  работают 
^юминиевый,  нефтеперерабатывающий,  тракторный,  химический
175

заводы.  Алюминиевый  завод  начал  строиться  в  1958  году  и  первая 
очередь  была  пущена  в  1964  году.  Нефтеперерабатывающий  завод 
начал  строиться  в  19

1 году, а  первую  продукцию  -   бензин,  мазут 
дизельное  топливо  -  выдал  в  19 

 
8
  году .Тракторный  завод  начал 
строиться  как  комбайновый  еще  в  50-х  годах,  а  в  1966  году  был 
преобразован  в  тракторный.  В  1968  году с  главного  конвейера  сошел 
первый трактор  ДТ-75М  марки «Казахстанец».
ҮЙ тапсырмасы:
а)  мэтінде  белгіленген  сѳздермен  сѳз  тіркестерін,  одан  кеиін  - 
диалог құрастырыныз;
с выделенными  словами составьте словосочетания, а затем диалог; 
э) зат есімнін жасалу жолдарын қайталаңыз; 
повторите словообразование имен существительных ;
б) эпиграф сөздерін түсіндірініз,  Шәкәрім Құдайбердіұлы  туралы 
айтып беріңіз; эпиграфта бір ғана туынды зат есім бар

көрсетіңіз

 
расскажите  о  Шакариме  Кудайбердиеве;  укажите  производное  имя 
существительное в эпиграфе.

- \  

.
18-сабак
Ғ ы л ы м -б іл ім ге та л а п  қы луш ьш ар алдымен 
ѳ зін та н уд ы  м а қ с а т  қы л у керек 
М әш һур Ж усіп  Копеев
 
"
(1858-1931}
18-мәтін
Н ары к қатынасына кѳшуге байланысты проблемалар
Нарық  қатынастарының  сан  алуан,  тәуелсіз  жэне  тең  кұкыкты 
субъектілерінің  болуы  —  нарық  жасау  мен  оның  тиімді  жұмыс 
істеуінщ қажетті шарты. Бұл мемлекет меншігіндегі кәсіпорындардын 
чегізгі  бөлігі.  Мемлекеттік  басқару  органдарын  тікелей  бағынудан 
құтқьр^п, 
оларды 
акционерлі, 
арендалык, 
үжымдык 
кәсіпорындарға,  кооперативтерге,  еңбек шаруашылыктарына, сондай- 
ақ жеке меншік кәсіпорындарға айналдыру деген сөз.
Мемлекеттік  меншікхін  монополиялык  жағдайын  меншіктін 
көптеген  баска  түрлеріне  кешіруде  мына  негізгі  бағыггар  жүзеге 
асырылады:  касіпорындар  мен  баска  да  мемлекеттік  м улікті  енбек 
үжымдарына,  ащ ионерлік  коғамдарға,  кооперативтерге,  жекелеген 
отбасылар  мен  азаічаттари-а,  сондай-ақ,  шетелдің  занды  түлғаларынз
176

^алға  беру,  кәсіпорындар  мен  өндірістерді,  ен  алдымен  шағын 
кәсіпорындарды  еңбек  үжымдарына  сату  және  осының  негізінде 
ұясымдык  кә^іпорындарды  кальштастыру,зиян  ш егіп  келе  жаткан, 
T0
3
fa ff  кәсіпорындар  мен  өндіріс  орьшдарын  еңбек  үжымдарына 
акысыз беру.
М еяш ік  —  материалдык  игіліктерді  иемденудің  тарихи 
калыптаскан  түрі.  М емлекеттік  менш ік  -   мемлекет 
коғамдық 
байлықтың  5елгілі  бір  б өлігін  (жерді,  суды,  оның  байлыктарын, 
өндірістің,  мемлекеттің  өмір  сүруі  уш ін  аса  маңыздыларын)  өз 
меншігіне алады.
(А.М уСИ 
卿 )

,
.

С үракгар:
J  Нарық жасаудың қажетті шарты кандай?
2  Нарык жағдайында  м енш іктін қандай түрлері бар? 

3.  Жалпы менш ік деген  не?
4.  Мемлекеттік  м енш іктің  басқа  менш ік  түріне  көш іоуде  кандай 
бағыттар жузеге асады?
5.  Мемлекеттік өз менш іпне кандай м енш іктің б өлігін  алады?
Негізгі түсініктер:
Негізгі бағыттар -  основные направления 

Мемлекеттік м үлік -государственная сооственносТь
Жалға беру -  сдавать в аренду 
: .  ..
Ақысыз беру -  отдавать безвозмездно
Тэуелсіз субъект -независимый субъект 

Қүкықты субъект- правовой субъект 
(
18-мэтін бойынша тапсырмалар
1  Мэтінді  мэнерлеп  окыныз,  сѳздікті  пайдалана  отырып,  орыс 
тіліне  аударыныз.  Мэтіндегі  зат  есімдердің  жасалу  жолдары 
Кандай?
Выразительно прочитайте текст, переведите на русский язык.
Как образованы  имена существительные?

  Сѳздікті  пайдалана  отырып, «Нарык  мэселелері» такырыбына 
Диалог құрастырыңыз.
Используя словарь,  составьте диалог на тему «Нарык мэселелері»
M l

3  Сѳйлемдерді толыктырыныз, орыс  гіліне аударыныз:
Дополните предложения, переведите на казахский язык:
Көптеген субъектілердің болуы -  нарықтын кажетті  ....
М ем лекетменш ігіндегі  кәсіпорындар  ...  м енш ік  ....айналады.
Өндіріс орындарын еңбек ужымдарына  ...  беру -  негізгі  ...  бірі.
Кейде кәсіпорындар ш етелдің ......... жалға  ...
Мемлекет қоғамдык байлыктың бір бөлігін 
ө з .....
алады.
4  Мәтінде белгіленген создер қандай сүрактарга жауал береді? 
Орыс  тілімен  салыстырыньн:  белгіленген  сөідер  қай  сөз  табына 
жатады?
На какие вопросы отвечают слова,  выделенные  в тексте?
Сравните  с  русским  языком:  к   каким  частям  речи  относятся  слова, 
выделенные в тексте?
Назар аударыныз! Обратите внимание!
И  в  казахском,  и  в  русском  языках  сын  есім  обозначает  признаки 
предметоб  и  употребляется  перед  существительным.  Но  в  казахском 
языке  сын  есім  не  изменяется  ни  по  падежам,  ни  по  числам, 
например:  м емлекеттік меншік,  монополиялық жағдай
5  Берілген  сын  есімдермен  экономика  жайында  сөз  тіркестерін 
немесе свйлемдер кұрастырыныз:
С  данными  сын  есім  составьте  словосочетания 
или
  предложения  об 
экономике.
Ғылыми,  жаңа,  күш ті,  мацызды,  экспорттык,  белгілі,  елеулі,  атакты, 
әйгіл і, ұж ы м ды к, акционерлік,  аренд алык, занды,  валюталык
6  Берілген зат есімдерді сын есімдермен  тіркестіріңіз:
Образуйте  словосочетания  сын  есім+зат  есім,  используя  данные 
слова:
БирЖа
,эмбарго/тыйым  салу/,  кітапша,  баға,  акша,  валюта,  мемлекет, 
сауда,  дәріс,  тэжірибе,  семинар,  сынак,  емтихан,  есепші,  максат, 
элемент,  ка уіп ті,  улы,  зор,  каталог, алфавит
Назар аударыныз! Обратите внимание!
В  казахском  языке  сын  есім  делятся  на  туынды  /  производные/  и 
түбір сѳз /непроизводные./

^ерпроизводные  -  сапалык 
!
  ка 

“ПЫ качества  и  признака предме 
Производные -  қатыстык /относи|гі 
суффиксов:
-льі/лі,  -ДЫ/-ДІ

-ТЫ/-ТІ
отношение  одного  предмета  к 
другому
дай/-дей, 
-тай/-теи-качество
предмета  относительно  другого 
^т^едмета
-ЛЫК/-ЛІК,-ДЫҚ/-ДІК,  -ТЫК/-ТІК-
часто  образует  прил-ые  от слов, 
заимствованных  из  русского 
языка 
_________  

-СЫЗ-/СІЗ  -отрицательные  имена
_прилг-ые
-КЫ/-КІ,  -ҒЫ/-П  -отношение  во 
времени 

  ___
7 Мэтіннен  барлык  сын  есімдеі

 ai 
сѳз  екенін  дәлелденіз,  туынді 
белііленіз.
Выпишите  из  текста  все  имЬ: 
производны они или непроизводн  ,і 
имен прилагательных.
8
 Қазақ тіліне аударыныз:
Переведите на казахский язык:
Г осударственная  комиссия,  рыно^ 
частная  собственность,  универсш 
совет,  технологическая  эксперти 
безопасности, 
кафедральный  , 
независимый 
народ, 
курсова

 
безошибочная контрольная работа

  Назар  аударыньп.  Окыныз, 
сьін есімдерді белгілеңіз:
прочитайте,  переведите  на  казахі 
Тексте производные  имена прилаі
есгвенные/-  обозначают  различные 
ов.
ельные / -  образуются  при помоши
баға+лы, куат+ты, маңыз+ды 
Радиоактив+ті
Гүл+деи, күн+дейдар+дай
Сүт+тей, тас+тай
Акционер+лік,  нейтрон+дык, 
валюта+лық
тәртіп 

 
сіз

 
қаржы+сыз,
акша+сыз.  мүлік+сіз 

көктем+гі, кыс-нқы
жазыңыз,  туынды  немесе  түбір 
сын  есімдердін  жұрнактарын
на  прилагательные,  определите, 
выделите суффиксы производных
ные  отношения,  акционерный  банк, 
гтская  газета  «Білік»,  студенческий 
;а,  семестровая  работа  по  технике 
окумен
丁,
  праздничный  концерт 

 
работа, 
дипломный 
проект.
казак  тіліне  аударыныз,  туынды
кии  язык,  укажите  в  переведенном 
ательные:
79

П а м я т н и к и  а р х и т е к т у р ы
В Павлодаре есть свыше  10 зданий 

 памятников архитектура 
Один  из  них  -  бывшая  мусульманская  мечеть  с  куполом  восточнс 
стиля  по  улице  Фрунзе,  138.  Это  памятник  культовой  архитектура 
оградой  постройки  1905  года.  С  1938  года  здесь  размещались  Д 
пионеров,  филиал  филармонии  имени  Джамбула,  детская  спортив

 
школа  № 1 . В  1939  году  в  этом  здании  проходил  областной  cj 
акынов  и  писателей,  в котором  принял участие  народный  акын Есі 
Беркимбаев.
Сѳздік
памятник -  ескерткіш 
I
мечеть -  мешіт
к у п о л   -   күмбез
ограда -  шарбак, дуал
принял участие — катысты, қатыскан
Үй тапсырмасы:
а) сы н е сім нің  ж асалу ж о лд а р ы н қа й та л а ң ы з;
повторите образование имен прилагательных;
э) туынды  зат есім мен сын есімдерді пайдалана отырып,  атакт 
жерлесіміз 
Мәшһүр 
Жүсіп 
Копеев 
туралы 
5-6 
сѳйле 
кұрастырыңыз,эпиграфка назар аударыныз;
используя  производные  имена  существительные  и  прилагательны 
составьте  5-6  предложений  о  М аш кур  Ж усып  Копееве,  обрати: 
внимание на эпиграф;
б) мэтіннін жоспарын жасаныз;
составьте план текста. 
,
19 -с а б а қ  
!
і 
ノ:
 
'
О ку-о іл ш  о ір  
^лгая б іл ім  болады
Э лихан Б ѳкейханов
(1866-1937)
19-мәтін
Қаржы жүйесі
Қаржы  дегеніміз 

  экономикальщ  категория.  Ол  ұлттьщ  табиғать 
қоғамды қ өнімді  бөлу кезінде пайда болған
180

0рталыктанлырылған  акшалай  корлардьи  калыптасуы  және 
оларды  өндіріске  колдану,  коғам  ка ж е ттіл іг^  канагаттандыру.  Онын 
0бъектісі  -   каржы  ресурстары,  ал  субъектісі  —  мемлекет, 
кәсіпорындар,  мекемелер,  ө нд ір істік жән- ө нд ірістік емес ұйымдар.
Түңғыш  рет  акша  катынасы  1^17  ғасырларда  пайда  болған. 
Ол ең алғаш  Италияда колданылды.
Қаржы   атауы  дегеніміз  " Қ А '  барлык  табыс  деген  сөз.  Демек, 
барлык  табыс  қаражат  корларыь'  жасау  мен  пайдалану  процесіндегі 
экономикалык  қатынастарды  бейнелеп  кѳрсететін  экономикалык 
категория.  Қаржы  есеп  жуйесімен  тығыз  байланысты,  ѳйткені 
олардьщ  қызметі  шаруаш ь^ьік  ж үр гізу д ін   ж еке;объектілері  арасында 
өзара  есеп  айырысуға  ^рналған.  Қаржы ны ң  материалдык  мазмүны 
кұрамына  көптеген  акша  корлары  енеді.  Мысалы;  мемлекеттік 
бюджет,  әлеумепік  камсыздандыру  және  сақтандыру,  тұтыну 
коры .  Бұл  ақіса қорлары сан  килы деңгейде күры лы п пайдаланылады, 
кейбіреулепі  үнемі  жұмсалса,  кейбіреулері  сақталады,  ал  енді 
біреулері  жинақталады.  Қарлсы  катынастары  формаларымен  ақшалай 
каржы -чорлары баскарылатын материалдык объект күрайды. 
(А.Мусинов)
Экономикалык термин:
Қа р ж ы  
一  I .мемлекеттін  өмір  сүруіне,  кызмет  етуіне  тығыз 
байланысты  және  мемлекеттің  ақша  каражаты  ж өніндегі  кажетін 
өтеуге бағытталған, сол үш ін кажетті  акша катынастардьщ жүйесі,
2.  экономикалык,  акшалай  катынастардын  белгілі  оір  жүйесі,  осы 
жүйе  аркылы  үлғаймалы  ұдайы  өндірісті,  сондай-ак  коғамның  басқа 
да  қажеттерін  камтамасыз  ету  үш ін  қажетті  акшалай  қаражат 
жасалып, тиісінш е бөлініп, пайдаланылады.
(Б.Сабырбаев)
С ү р а к т а р :

1
- Қаржы жүйесі дегеніміз не? 
;,.
1
  2.  Қаржы субъектісі мен объектісі деген не?

3.  Түңғьгш 
рет акша катынасы кашан жэне кайда пайда болган?

4.  Қаржы немен тығыз байланысты?
5.  Қ а р ж ы н ы н  материалдык м азм үны   кұрам ы на  кандай к о р  л ар енеді?
6
.  Акша корлары қалай пайдаланады?
Негізгі түсініктер:
Экономикалык категория -  экономическая категория

удовлетворять  обществ^
'енные
зяйства 
ьное обеспечение
Ақшалай кор — денежный фонд 
Қоғам  кажеттілігін  қанағаггандьціу 
потребности
Шаруашылык жүргізу — ведение хо 
Әлеуметтік камсыздандыру 
--
 соци

Түтыну қоры -потребительский фонд
19-мэтін бойьшша тапсырмалар
1  Сездікке назар аудара отырып」мэтінді орыс тіліне аударыңыз
Переведите текст на русский язык, используя словарь к тексту


 

 

 
.
2  Берілген  сұрактарды  пайдаланып, 
такырып  бойынша  бір- 
біріңізбен сөйлесініз.
С  помощью  вопросов,  данных  к тексту,  поговорите друг  с  другом на 
данную тему.
3  Ѳткенді кайталаныз, текстегі сын есімдерді 2 топка бѳліп, мына 
кестені толтырыньп /барлыгы  10 сын есім/:
Повторите  пройденный  материал,,  все  прилагательные
разделите  на 
2  
прилагательных/ :
гоуппы
аполните  таблицу
Сын € С
Сапалы 
/качественные/
Қаты стык 
/ относительные/
из  текста 
/всего 
10
4  Қай  топтагы  сын  есімдерге  -рак/-рек,  -ырак/-ірек, -лауЛлеу,- 
дау/-деу, -тау/-теу  жұрнактарын қосуға болады? Неге?
К  прилагательным  какой  группы  можно  прибавить  суффиксы  —
рак/- 
рек, -ырақ/-ірек, -лау/-леу,  -дау/-деу, -тау/-теу ?
Назар аударыныз! Обратите внимание!
В  казахском  языке  различаются  3  степени  сравнения  имен 
прилагательных : 
:
жай шырай 
(положительная степень)
салыстырмалы шырай 
(сравнительная степень) 
күшейтпелі шырай 
(превосходная степень)
182


й  шырай  совпадает 
по 
форме  с  основрй  сын  есім  и  называает 
^чество  предмета: 
таза  бу-чистый  предмет  ,  калың  мүз  -толстый
^оЙ льда. 
.
Салыстырмалы  шырай 
-  это  форма  прилагательного,  которая 
^означает,  что  признак  предмета  или  лица  присутствует  в  нем.  в 
-оЛЬшей  или  малой  степени,  чем  этот же признак,  названный  формой 
шырай.
Салыстырмалы 
шырай образуется так;  t
іЕ^лй 
корень 
оканч-ся 
на 

 согласный
-ырак/-
ірек
/одан/ улкен +ірек 
/одан/ үзын + ырак
Незначительное
различие
качества
разных
предметов
Если  корень 
оканч-ся 
на 
гласный
-рак/-рек
эдемі  + рек 
жылы +рак
-//-"-//善
По 
закону
сйнгармониз
ма
.


-лау/-леу
-дау/-деу
-тау/-теу
К ең +деу 
Ж акын +дау 
Ы сты к +тау 
Б и ік +теу 
Қью қа +лау 
К іш і +леу
Незначительное
отклонение
качества
признака 
от
признака
исходного
прилагательног
о

  уменьшение
интенсивного
качества
5  Мына  сѳйлемдерді  окып,  аударыныз,  сан  есімдерге  назар 
зударыңьп:
Прочитайте  данные  предложения,  переведите,  обратите  внимание  на 
_ е н а  прилагательные: 

Қаржы коғамдық ѳнімді  бѳлген  кезде пайда болған. 
...
ѳте кы зы к процесс.
Қзржы объектісі -  каржы ресурстары.
Алғаш  рет акша  15-17 ғасырларда пайда болған. 
-
Қаржы 
есеп 
жүйесімен 
тығыз байланысты. 

,
183

Акша  қорлары  сан  килы:  мемлекеттік  бюджет,  әлеуметтіқ 
сактан дыру, тұты ну коры.
Кейбір ақша қорлары жинактіалады.
Кейбір қорлар сақталады. 

Кейбіреулері -  жүмсалады. 

:
М ы на кордың деңгейі төмендеу.
Бүгін валюта курсы жоғарырак. 
,
6  Мына  сөадерді 
тшк
  тіліне  аударыныз,  керекті  жұрнақтарын 
қосып,салыстырмалы шырай жасаңыз:
Данные 
слова 
переведите 
на 
казахский 
язык, 
образуйте 
салыстырмалы шырай:
Интересный,  сильный,  короткий,  вкусный,  сладкий,  белый,  холодный, 
теплый,  горячий,  открытый,  высокий,  низкий  дешевый,  дорогой, 
чистый, синий, желтый,  прохладный.
Назар аударыныз! Обратите внимание!
Күшейтпелі шырай образуется :
а)  при  помощи  сочетания 
основной 
прилагательного  с 
усилительными словами /наречиями/
ен  -самый  - ед кымбат киім
ѳте- очень -  ѳте арзан ыдыс
тым- весьма, слишком- тым биік ғимарат
аса — наиболее - аса маңызды  талап / взято из текста/;
б)  путем  удвоения  первого  слога  прилагательного  и  добавления 
соединительного—П:
кара — қап-қара
сары -  сап-сары 

кішкентай -  кіп-кішкентай.
7  Мына  сѳздерге  антоним  сѳздерді  тауып,  екеуін  күшеитпелі 
ш ы р а йға  а й н а л д ы р ы ң ы  
):
Подберите  к   данным  словам  антонимы  и  образуйте  от  них 
күшейтпелі шырай:
жақсы, жеңіл, тар, суык, алас а, ак, қысқа, ескі
8 Қазак тіліне аударыныз, сөз тіркестерін кұрастырыныз:
Переведите на казахский язык, составьте словосочетания:

высокий -выше —
очень высокий 
дорогой -дороже -самый дорогой 
Дешевый ~ дешевле -  самый дешевый 
^ѵіігкий —
 мягче -  очень мягкий 
Хзердый —тверже -слишком твердый 
Тяжелый -тяжелее 
一 самый тяжелый 

:овый 
-новее 
- самый новый 
Красивый-красивее -  очень красивый 
Легкий -  легче 

 самый легкий 
Низкий -  ниже — самый низкий 
Старый -  старее -  очень старый 
Молодой ~ моложе 
一 самый молодой

Каталог: fulltext -> buuk
buuk -> Л I м а. Ақтанова алалар әдебиеті (Қазақ балалар драматургиясы мәселелері) Оқу қуралы ifb u a h t p j f б а с п а с ы астана-2011
buuk -> Г. К. Сатыбалдиева биология гылымдарының кандидаты
buuk -> Монография «Тұран-Астана»
buuk -> Микркезз алматы
buuk -> Б. Р. К,ожахметова МӘШҺҮр жүсіп
buuk -> Іллаев, Ғ. У. Уәлиев, Н. Д. Абдуллина ж л т л т л fee
buuk -> Физиологиясы
buuk -> Д. филология ғьш ы мдары ны ң кандидаты
buuk -> Әдістемесі тұрдалиева Г. Ж. Тұрдалиева бастауыш
buuk -> Мемлекеттік тілде оқымайтын


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   ...   5   6   7   8   9   10   11   12   13


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет