Программалау тілі Павлодар 2005 1 ббк 32. 973-01я73 Қ59



жүктеу 0.52 Mb.
Pdf просмотр
бет1/7
Дата28.01.2017
өлшемі0.52 Mb.
түріПрограмма
  1   2   3   4   5   6   7

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ
ПАВЛОДАР МЕМЛЕКЕТТІК ПЕДАГОГИКАЛЫҚ ИНСТИТУТЫ
Т.Қ. ҚОЙБАҒАРОВА
Turbo Pascal 
программалау тілі
Павлодар
2005
1

ББК 32.973-01я73 
УДК 981.3
 
Қ59
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының
ғылыми Кеңесі баспаға ұсынады
Пікір жазғандар: 
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институтының профессоры, 
информатика кафедрасының меңгерушісі ф.м.ғ.к. – Т.С. Сабыров
С.Торайғыров атындағы Павлодар мемлекеттік унивеститетінің 
информатика кафедрасының меңгерушісі, ЖАК доценті, 
п.ғ.к. – Ж.Қ.Нурбекова.
Қойбағарова Т.Қ. 
Қ59
Turbo Pascal программалау тілі: Оқу-әдістемелік құралы. – Павлодар: 
ПМПИ, 2005. – 104 бет. 
ISBN 9965-410-27-5
Оқу әдістемелік құралы «Програмалау тілдері» пәнінің бағдарламасына 
сәйкес, 050111- Информатика, 050109 – Математика, 050011 – Физика 
мамандықтарының студенттері үшін дайындалған, сонымен қатар Turbo 
Pascal тілін өз бетімен оқып, игеруіне ынта қойған студенттерге, 
программалау жүйесін тереңдетіп оқытатын лицей, колледж шәкірттеріне 
т. б. оқырмандарға арналған.
ISBN 9965-410-27-5
ББК 32.973-01я73
05
)
05
(
00
1404000000


Ќ
© Қойбағарова Т.Қ., 2005.
© Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты, 2005.
2

МАЗМҰНЫ
КІРІСПЕ
 
                                                                                                       
 
 5  
1. ТУРБО ПАСКАЛЬ ПРОГРАММАЛАУ ОРТАСЫ
 
                         
 
 7  
2. ТУРБО ПАСКАЛЬ ТІЛІНДЕ ПРОГРАММАЛАУ
 
                        
 
 10
   
БАСТАМАЛАРЫ
 
                                                                                     
 
 10
   
2.1. Паскаль тілінің негізгі элементтері
 
                                                                                                
 
 10
   
Паскаль тілінің алфавиті және атаулар сөздігі
 
                                                                                    
 
 
...................................................................................
 
 10
   
Паскальдағы сөздер 
 
                                                                                                                              
 
 
.............................................................................................................................
 
 10
   
Идентификатор 
 
                                                                                                                                      
 
 
.....................................................................................................................................
 
 11
   
Тұрақтылар және айнымалылар 
 
                                                                                                          
 
 
.........................................................................................................
 
 12
   
2.2. Берілім типтері 
 
                                                                                                                                  
 
 12
   
Турбо Паскальдағы берілім типтерінің тізбесі
 
                                                                                   
 
 
..................................................................................
 
 12
   
Логикалық тип
 
                                                                                                                                        
 
 
.......................................................................................................................................
 
 14
   
2.3. Стандартты функциялар
 
                                                                                                                 
 
 16
   
2.4. Амалдар, математикалық функциялар, өрнектер
 
                                                                      
 
 16
   
2.5. Программаның құрылымы
 
                                                                                                             
 
 20
   
2.6. Енгізу-шығару процедуралары
 
                                                                                                       
 
 22
   
Экранға шығару форматтары
 
                                                                                                                
 
 
...............................................................................................................
 
 23
   
2.7. Қарапайым операторлар 
 
                                                                                                                 
 
 28
   
2.8. Алгоритмдеудің негізгі құрылымдары
 
                                                                                         
 
 28
   
2.9. Тізбектеу құрылымды алгоритмдер 
 
                                                                                             
 
 29
   
2.10. Тармақталу құрылымды алгоритмдерді ұйымдастыру
 
                                                          
 
 31
   
Құрамды оператор
 
                                                                                                                                  
 
 
.................................................................................................................................
 
 33
   
Күрделі шартты операторлар
 
                                                                                                                
 
 
...............................................................................................................
 
 33
   
CASE таңдау операторы 
 
                                                                                                                       
 
 
......................................................................................................................
 
 36
   
2.11. Қайталау құрылымды алгоритімдерді ұйымдастыру
 
                                                             
 
 38
   
FOR параметрлі цикл операторы 
 
                                                                                                         
 
 
........................................................................................................
 
 38
   
Whіle алдыңғы шартты цикл операторы
 
                                                                                              
 
 
.............................................................................................
 
 42
   
Repeat кейінгі шартты цикл операторы
 
                                                                                               
 
 
..............................................................................................
 
 43
   
Фибоначчи сандарын есептеу
 
                                                                                                               
 
 
..............................................................................................................
 
 44
   
Евклид алгоритмі
 
                                                                                                                                   
 
 
..................................................................................................................................
 
 45
   
2.12. Процедуралар және функциялар
 
                                                                                                  
 
 46
   
Процедуралар
 
                                                                                                                                         
 
 
........................................................................................................................................
 
 46
   
Функциялар
 
                                                                                                                                             
 
 
............................................................................................................................................
 
 51
   
Рекурсивті программалау мысалдары
 
                                                                                                  
 
 
.................................................................................................
 
 56
   
3. ҚҰРЫЛЫМДЫ БЕРІЛІМ ТИПТЕРІ
 
                                              
 
 65
   
3.1. ЖОЛДАР
 
                                                                                                                                             
 
 65
   
Типті сипаттау
 
                                                                                                                                        
 
 
.......................................................................................................................................
 
 65
   
Жолдық өрнектертер
 
                                                                                                                              
 
 
.............................................................................................................................
 
 66
   
Жолдық процедуралар және функциялар
 
                                                                                            
 
 
...........................................................................................
 
 68
   
3.2. МАССИВТЕР
 
                                                                                                                                     
 
 73
   
Массивті сипаттау
 
                                                                                                                                  
 
 
.................................................................................................................................
 
 73
   
Бір өлшемді массивтердің элементтерін өңдейтін стандартты алгоритмдер кестесі
 
                      
 
 
.....................
 
 76
   
Екі өлшемді массивтердің элементтерін өңдейтін стандартты алгоритмдер кестесі
 
                      
 
 
.....................
 
 77
   
3

Символдық массивтер
 
                                                                                                                           
 
 
..........................................................................................................................
 
 79
   
Іріктеу алгоритмдері
 
                                                                                                                              
 
 
.............................................................................................................................
 
 80
   
«Қалқу» әдісімен іріктеу
 
                                                                                                                       
 
 
......................................................................................................................
 
 80
   
Сызықты іріктеу әдісі
 
                                                                                                                            
 
 
...........................................................................................................................
 
 81
   
Ұсақтап бөлу арқылы тез іріктеу әдісі
 
                                                                                                 
 
 
................................................................................................
 
 82
   
3.3. ЖИЫНДАР
 
                                                                                                                                         
 
 86
   
Типті сипаттау
 
                                                                                                                                        
 
 
.......................................................................................................................................
 
 86
   
Жиындарға қолданылатын амалдар
 
                                                                                                     
 
 
....................................................................................................
 
 86
   
3.4 ЖАЗБАЛАР
 
                                                                                                                                          
 
 92
   
Типті сипаттау
 
                                                                                                                                        
 
 
.......................................................................................................................................
 
 92
   
Сатылы жазбалар
 
                                                                                                                                    
 
 
...................................................................................................................................
 
 94
   
3.5. ФАЙЛДАР
 
                                                                                                                                           
 
 99
   
Файлдық типтер және айнымалылар
 
                                                                                                    
 
 
...................................................................................................
 
 99
   
Сыртқы файлды программамен байланыстыру 
 
                                                                               
 
 
..............................................................................
 
 101
   
Файлдан оқу
 
                                                                                                                                          
 
 
.........................................................................................................................................
 
 101
   
Файлға жазу
 
                                                                                                                                          
 
 
.........................................................................................................................................
 
 102
   
Файлды толықтыру
 
                                                                                                                              
 
 
.............................................................................................................................
 
 103
   
Мәтіндік файлдар
 
                                                                                                                                 
 
 
................................................................................................................................
 
 105
   
Қолданылған әдебиеттер
 
                                                                                                                       
 
 108
   
4

КІРІСПЕ
Программалаудың   жаңа   тілін   құрастыратын   автор   әрқашанда 
программалауды   барынша   қарапайым   және   әртүрлі   салада   жұмыс 
істейтін адамдар үшін түсінікті етіуге тырысқан.
Осындай   мақсатты   алдына   қойған   адам   –   Никлаус   Вирт, 
Цюрихтегі   (Швейцария)   Жоғарғы   техникалық   училищесінің 
информатика профессоры, 1970 жылы сол талапқа сай тіл құрған.
Никлаус Вирт өзінің ұсынған алгоритмдік тіліне атақты француз 
ғалымы, ең бірінші дүние жүзінде есептеуіш техниканы ойлап тапқан 
адам Блэз Паскальдің (1623–1662 ж.) атын қойған.
Паскаль   тілі   өзінің   қарапайымдылығымен   және   логикасына 
байланысты   дүние   жүзінде   кеңінен   орын   алды.   Қазір   барлық 
есептеуіш   техника   осы   тілде   жұмыс   істей   алады.   Программаның 
дұрыстығын өте жеңіл тексеруге болады. Себебі, оның мазмұны өте 
қарапайым және айқын. Сонымен қатар, Паскаль тілі жаңа бастаған 
программистерге   программалаудың   жақсы   әдісітерін   үйретуге 
ыңғайды.
Тілдің   әрі   қарай   даму   тарихы,   электронды   есептеуіш 
техниканың   даму   мүмкіндіктерімен   тікелей   байланыста   болды. 
Паскаль   тілінің   әр   түрлі   версиялары   жаңа   мүмкіндіктермен 
толықтырыла дамыды. 
Тілдің кейінгі версияларының бірін – Паскаль 7.0-ді, MS-DOS 
және   Wіndows   операциялық   жүйелер   орталарына   үйлестіріп,   1992 
жылы Borland және Mіcrosoft фирмалары шығарды.
Ары   қарай   тілдің   процедуралы   –   бағытталған   Turbo   Pascal, 
Borland Pascal, обьектілі – бағытталған Delphі программалау жүйелері 
дамыды.
Стандарты   Паскальдан   бастап,   Turbo   Pascal   және   обьектілік 
Pascal   тілдеріне   ортақ   іргелі   теория,   ұсынылып   отырған   оқу-
әдістемелік құралда баяндалады. 
Бұл   оқу   –   әдістемелік   құралын   жазудың   қажеттілігі 
программалау курсы бойынша ұлттық тілде жазылған оқулықтардың 
тапшылығынан,   әдістемелік   құралдардың   мүлдем   жоқтығынан 
туындап отыр. 
Қазақстан   Республикасының
 білім   беру   жүйесін 
информатизациялау   бағраламасының   шеңберінде,   информатика 
мамандарын   дайындауда   жаңа   стандарттардың   талаптарына   сәйкес 
«Алгоритмдеу   және   программалау»   бөлімінің   бағдарламасы 
қамтылған. 
5

Оқу   әдістемелік   құралда,   автордың   Паскаль,   Turbo   Pascal 
тілдерінен дәріс беру әдістемелік тәжрибесі жинақталған.
Программалауды   игеретін   институттың,   лицейдің,   колледждің 
студенттеріне, мұғалімдерге, оқушыларға арналған.
Құралдың   материалының   құрылымы,   оқушының   алған   білімі 
мен   іс   –   әрекет   түрлерін   практика   жүзінде   қолдана   алатындай 
дәрежеде меңгертуге бағытталған. 
Әр жаңа ұғымның теориясы жүйелі түрде баяндалып, мысалдар, 
практикалық   жаттығулар,   пысықтау   сұрақтары   және   есептермен 
толықтырылған.
Материалдың   осылай   орналасуы   мұғалімдерге   әдістемелік,   ал 
студенттерге оқу құралы ретінде қолдануға ыңғайлы.
6

1. ТУРБО ПАСКАЛЬ ПРОГРАММАЛАУ ОРТАСЫ
Турбо   Паскаль   программалау   жүйесі  интеграциаланған 
(integration   –   жеке   элементтерді   біріктіру)   программалау   ортасы 
болып табылады. 
Турбо Паскаль ортасында программаға қолданылатын құралдар: 
мәтіндік   редакторы,   компиляторы,   компоновщигі,   программаны 
жөндеушісі тағы басқа кеңейтілген сервистік мүмкіндіктер бір жерде 
жүйелі түрде біріктірілген. 
Интеграциаланған Турбо Паскаль программалау жүйесінің 6.0, 
7.0 және одан жоғары версиясының кеңейтілген мүмкіндіктері мол:
-
қабаттасқан көп терезелердің болуы,  диалогтық терезелерді 
және тышқанды қолдауы;
-
көлемі 1 Мбайтқа дейін мәтінді жөндей алатын, көп файлды 
редакторының болуы;
-
программаны жөндеу мүмкіндіктерінің кеңейтілгені;
-
Turbo Vision қолданбалы программаларын құруға объектілі-
бағытталған ортасының болуы;
-
 ішкі анықтама жүйесінің кеңейтілген мүмкіндіктері, т.б.
Турбо Паскаль жүйесінің мәзірі
Турбо Паскаль интерфейсі көп терезелі орта.  Орта ашылғанда 
терезенің жоғарғы жағында бас меню қатары шығады:
F10  –   клавишасын   басып   бас   мәзір   қатарына   шығу.  Керек 
команданы ,  клавишалаларымен таңдап, Enter-ді басу.
Fіle – файлдармен жұмыс, баспаға шығару (принтер), каталогты 
ауыстыру т.б.
Edіt – тексті редакциялау, текст бөліктерін көшіру, ауыстыру.
Search – қажет тексті іздеу, сөздерді ауыстыру,т.б.
Run – программаны орындау.
Compіle – программаны компиляциялау.
Debug – программаны жөндеу, түзету құралдары.


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет