Республикалық ғылыми-практикалық конференция материалдары



жүктеу 2.59 Mb.
Pdf просмотр
бет4/31
Дата15.03.2017
өлшемі2.59 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31

Әдебиеттер 
1. Еліміздің  президенті  Н.Ә. Назарбаевтың  Қазақстан  халқына  жолдауын  және  білім  беруді 
дамытудың  2011–2020  жылдарға  арналған  мемлекеттік  бағдарламасын  іске  асыру  жөніндегі 
міндеттер туралы. 
2. Қазақстан Республикасының «Білім туралы» Заңы, 2007. 
3. Ангеловски К. Учителя и инновации: Книга для учителя: Пер. с македон. – М., 1991 
4. Еньшина Н.А. Инновационные процессы в образовании // г. Барнаул, Барнаульский государ-
ственный педуниверситет [электронный ресурс] – Режим доступа. 
5. Бұзаубақова К.С. Жаңа педагогикалық технологиялар. – Алматы: Білім, 2000. – 83-85 б. 
 
 

27 
 
КӨПТІЛДІ ОҚЫТУ ЖҮЙЕСІ – ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНЫҢ  
ОРТА БІЛІМ БЕРУ МЕКЕМЕЛЕРІНДЕ КӨПМӘДЕНИЕТТІ ТҰЛҒАНЫ 
ҚАЛЫПТАСТЫРУДЫҢ НЕГІЗІ  
 
А.Р. Макашева  
№30 ЖОМ, Павлодар қ. 
 
«Үштілдік»,  «көптілдік»,  «жаһандану»  терминдері  шет  тілін  оқыту  жолында 
жиі  кездесетін  болды.  Көптілді  оқыту  –  бүгінгі  жас  ұрпақтың  білім  кеңістігіндегі 
еркіндігіне  жол  ашатын,  әлемнің  түрлі  ғажайып  сырлары  мен  құпия  нәрселеріне 
терең  көңіл  бөлуіне,  бойында  дарыған  зор  қабілетті  әлемге  мәшһүр  етуге 
мүмкіншілік  беретін  бірден-бір  басты  қажеттілігі  болып  отыр.  Көптілді  меңгерген, 
әлеуметтік  және  кәсіби  шеберлігі  тарапынан  дамып,  өздігінен  жетілуге  талпыныс 
жасаған тұлға – бәсекеге қабілетті елдердің беделді де, белсенді азаматтарының бірі 
болмақ.  
Үштілдік  оқыту  –  дамыған  мемлекет  құрудың  алғышарттарының  бірі,  ол 
өмірлік қажеттіліктен туындаған мәселе. Еуроодақ мемлекеттерінде үштілдік оқыту 
жүйесі  кеңінен  тарала  бастады.  Еуропалықтар:  «Әрқайсысымыз  өз  ана  тілімізде 
сөйлегенменен, бір-бірімізді түсініп тұрмыз» деген ережені ұстанады. ХХІ ғасырдың 
жаһандану  сұраныстары  әсерінен  жылдам  өзгеріс  үстінде  келе  жатқан  әлем  –  жаңа 
бастамалар мен мен әрекеттер аясын кеңейтуді талап етеді.  
Елбасымыз  Н.Ә. Назарбаев  мемлекетіміздің  жаңа  саяси  курсын  құрған  кезде, 
мәдени  диалогы  мен  өркениет  жолын  ұстаушылық  мақсатын  көрсеткен.  Сондай-ақ 
Қазақстанды  Шығыс  пен  Батыс  арасындағы  көпір  деп  тануды  белгілеген. 
Н.Ә. Назарбаев  «Жаңа  әлемдегі  жаңа  Қазақстан»  жолдауында  мемлекет  пен  оның 
азаматтарының  бәсекеге  қабілеттігін  қамтамасыз  еті  мақсатында  «Үштұғырлы  тіл» 
мәдени  жобасын  сатылай  жүзеге  асыру  келтірілген.  Осыған  орай,  мемлекеттік  тіл 
ретінде  –  қазақ  тілін,  ұлтаралық  қарым-қатынас  құралы  ретінде  –  орыс  тілін  және 
жаһандану  экономикасына  тиімді  біріктіру  жолында  ағылшын  –  үштілді  дамыту 
қажет.  
Бұл  мақсатты  жүзеге  асыру  үшін  мемлекетімізде,  сондай-ақ жалпы орта  білім 
беру  мектептерде  де  қазақ  тілін,  ағылшын  тілін  ерте  оқыту,  сондай-ақ  жоғары 
сыныптарда  тереңдете  оқыту  кеңінен  жүзеге  асып  жатыр.  Шетел  тілдерін  ерте 
оқытудың мақсаты – мектеп оқушысының тілдің құндылығын меңгерген, ана тілінде 
және  өзге  шет  тілінде  әлеуметтік  –  мәдени  қарым-қатынас  жасауға,  қоршаған 
ортасымен  вербалды  (ауызша)  және  жазбаша  құралдармен  қарым-қатынас  жасауға 
дайын  көптілдік  тұлға  ретінде  тәрбиелеу.  Стандарт  бойынша,  бала  алты  жасына 
дейін  тілдік  құзыреттілігі  лексикалық-грамматикалық  және  жас  шамасының  даму 
деңгейіне сәйкес фонетикалық талаптар аясында – ана тілін еркін меңгереді.  
Нарықтық  экономика  еңбек  нарығында  бәсекеге  қабілетті  мамандарды  қажет 
ететіні  белгілі.  Бұл  оқу  орындарының  барлық салаларына  жаңа  талап, жаңа  міндет, 
жаңа  мақсаттар  жүктейді.  Осыған  орай  білім  беру  жүйесінде  оқытушыларға 
қойылатын басты талаптардың бірі – өмірден өз орнын таңдай алатын, өзара қарым-
қатынаста  өзін  еркін  ұстап,  кез-келген  ортаға  тез  бейімделетін,  белгілі  бір  ғылым 
саласынан  білімі  мен  білігін  көрсете  алатын,  өз  ойы  мен  пікірін  айта  білетін 
көпмәдениетті жеке тұлға қалыптастырып, бәсекеге қабілетті маман тәрбиелеу 
Көпмәдениетті  және  көплингвалды  оқытудың  өзектілігі  әлем  үрдісінің 
интеграцияға  (бірігуге)  бағытымен  анықталады.  Көплингвалды  оқыту  деп  шет 
тілдерді  арнайы  білімді  қосымша  меңгеру,  әртүрлі  мемлекет  пен  халықтардың 
мәдени-тарихи  және  әлеуметтік  тәжірибиесінің  бірнеше  тіл  арқылы  әлем 
мәдениетіне қосылу үшін оқу деп айтуға болады.  

28 
 
Халық  жеткіншек  ұрпағын  тәрбиелеген  кезде  даналығына  сүйеніп,  оның 
денсаулығы,  білім  алуына,  дүниетанымына,  қазақша,  орысша,  ағылшынша  бірдей 
мңгеруіне көңіл бөледі.  
Ұстаздар  мен  оқушылардың  алдына  қойылатын  басты  мақсат  –  өз  білімін 
жжетілдіруге  ұмтылған,  бірнеше  тілді  меңгерген,  кез-келген  жағдайда  коммуника- 
тивті әрекеттерін үш тілде жүргізетін тұлғаны өсіру. Мектептердің міндеті жеткінше 
ұрпаққа  жаһандану,  әмбебап  құндылықтарға  жұмылдыру,  балалар  мен  жасөспірім- 
дер  бойынан  әлем  кеңістігінде  көрші  мәдениет  өкілдерімен  қарым-қатынас  жасау 
машықтарын қалыптастыру. Мемлекеттік тіл дәрежесіне ие қазақ тілімен қатар келе 
жатқан  орыс  тілі  –  ұлтаралық  қарым-қатынас  құралы,  ал  қарым-қатынас  жасаудың 
маңызды құралы ретінде – шет тілі болады. Қазақстан Республикасының занамасына 
сәйкес  Қазақстан  Республикасындағы  жекеменшік  формасына  қарамастан  барлық 
білім  беру  мекемелері  мемлекеттік  тіл  ретінде  қазақ  тілін,  орыс  тілін,  сондай-ақ 
сәйкестірілген  білім  беру  деңгейінің  мемлекеттік  міндетті  стандартына  сай  шет 
тілдерініңі бірін оқытуды қамтамасыз ету қажет.  
1999 жылы Бас конференциясында қабылданған ЮНЕСКО-ның 12 резолюция- 
сында  кем  дегенде  үштілді  қолдану,  нақты  айтқанда,  білім  беруде  ана  тілді, 
аймақтық  немесе  ұлттық  тілді  және  халықаралық  тілді  қолдану  деген  мағынаны 
білдіретін  «көптілді  білім  беру»  терминін  бекіткен  болатын.  Сондықтан  да  елмізде 
мемлекеттік тіл дәрежесіне ие қазақ тілі мен ұлтаралық қарым-қатынас тілі орыс тілі 
қатар,  балалар  мен  жасөспірімдерге  әртүрлі  мәдениет  өкілдерімен  өзара  байланыс 
жасауды қамтамасыз ету құралы ретінде ағылшын тілі маңызды болып табылады.  
Білім  берудің  ролі  жалпы  орта  білім  беру  мектептердің  оқу-тәрбие  дерісіне 
үштілдік оқытуды енгізу – құзыреттілігінің бірі үштілдік, еуразиялық көпмәдениет- 
тілік,  коммуникативтік  болып  келетін  Қазақстан  Республикасының  даму  Концеп- 
циясына  бағытталған  маңызды  қадамы  деп  білемін.  Мысалы,  іс-жүргізу  ісін  толық 
қазақ  тіліне  көшіру  –  оның  жетік  меңгеруі  туралы  айтады,  Қазақстанның  әлем 
кеңістігімен  интеграциялануы  (бірігуі)  –  ағылшын  тілін  білу,  ал  орыс  тілі  – 
ұлтаралық қарым-қатынас құралы, осының барлығы көптілді тұлғаны қалыптастыру 
әрекеті.  
Көптілді тұлға – бұл сөйлеу тілін меңгерген тұлға – бір уақытта бірнеше тілде 
сөйлеу,  өз  ойын  білдіруді  жүзеге  асыратын психофизиологиялық  қасиеттер  кешені; 
коммуникативті  тұлға  –  әртүрлі  лингва  өкілдерімен  қарым-қатынас  құралы  ретінде 
бірнеше  тілді  пайдалану  және  вербалды  (ауызша)  трде  араласу  қасиеттерінің 
жинағы;  сөйлеу  тілінде  бірнеше  тілдердің  лексикалық  жүйесінде  көрінген 
интграцияланған  (біріккен)  бірнеше  тілді  белсенді  меңгерген  тұлға  деп  айтуға 
болады.  
Көптілді  білім  беру  –  бұл  мақсатты,  біріңғай  үштілді  оқытуды  ұйымдастыру, 
адамзаттың  әлеуметтік  маңызды  тәжірибиесінің  «фрагменті»  болатын  бір  уақытта 
ұштілді  меңгеру  негізінде  жеке  тұлғаны  көптілді  тұлға  ретінде  дамыту  және 
тәрбиелеу.  
Көптілді білім беру – көптілдік аясында қарым-қатынас қажеттілігі мен оқыту 
жадайында  оны  дайындау  үдерісінде  көптілді  білім  беруге  сәйкес  жүйесінің 
жоқтығы; көптілді білім  беруді жүйесін құру, нормативтік-құқықтық және ғылыми-
қамтамасыздығын  құру  қажеттілігінің  болуы;  оқу  материалының  қиындығы  мен 
үлкен  көлемі;  балалардың  технология  заманында  қосымша  ақпаратты  өздігінен 
пайдаланбау,  ізденбей,  кейде  дайын  әдебиетті  пайдаланбау  сияқты  проблемалалар 
кездеседі.  Жалпы  білім  беру  мектеп  бағдарламасына  көптілдікті  енгізуді  жзеге 
асырудың  қарама-қайшылықтары мен  өзекті  мәселелері  туындағандықтан,  алдымен 
оны сатылай енгізу жоспарын құру қажет. Біріншіден, бұл проблеманы нормативті, 
ғылыми,  әдістемелік  әдебиет,  ғаламтор  ресурстары  негізінде  қарасытыру;  тілдік 

29 
 
білім  беруді  жетілдіру  мәселелері  бойынша  материалдарды  жинау;  педагог 
мұғалімдерге  ана  тілі,  орыс  және  шет  тілі  аясында  инновациялық  жұмыстарымен 
білім  алмасу.  Екіншіден,  ағылшын  тілі  пәндерін,  сондай-ақ  біріккен  сабақтарды, 
көптілдікті  енгізу  бойынша  сыныптан  тыс  шараларды  ұйымдастыру.  Көптілді 
енгізудің  сатылай  жоспарын  құрып  жүзеге  асыру  ретінде,  алдымен,  мектп 
оқушыларына  ағылшын  тілін  ерте  оқыту,  сонымен  қатар  оғары  сыныптарда 
тереңдете  оқыту  мүмкіндігі  бар.  Осыған  орай,  қолданбалы  курстар,  элективті 
курстар,  сондай-ақ жоғары  профильді  снып  оқушларының  сұранысына  байланысты 
таңдау  бойынша  курстары  маңызды  орын  алады.  Ағылшын  тілін  ерте  меңгеру  – 
көптілді тұлғаның дамудағы бір сатысы болып келеді. Оқытудың бірінші сатысында 
оқушылардың бойында сауаттылық негізі қалыптасады, сөздік қоры қалыптасады. 9 
сыныптарда  ағылшын  тілін  ерте  оқытуда,  негізге  пән  ретінде  ағылшын  тілі 
кездесетін  жыл  сайын  ОЖСБ  –ға  дайындық  жүргізіледі.  Жыл  сайын  11  сынып 
оқушыларының  таңдауы  ағылшын  тіліне  түсіп  жатыр.  Сондықтан  да  мектептерде 
қазақ,  орыс,  ағылшын  тілдері  бойынша  барынша  көп  дайындық  жұмыстары  жүріп 
жатыр. 
Мектеп  бағдарламасына  көптілді  дұрыс  енгізу  мектеп  түлектеріне  әр  отрада 
коммуникативті-бейімделген болуына көмектеседі.  
Ағылшын  тілі  12  мемлекетте  тұратын  4  млн.артық  адам  үшін  ана  тілі  болып 
келеді. Көптеген елдерде ұлттық тілдермен қатар ағылшын тілі қоса жүреді. Қазіргі 
кезде,  шет  тілдер  арасында  ағылшын  тілі  орта  және  жоғары  мектептерде,  сонымен 
қатар  ересектере  арналған  әртүрлі  тілдік  курстарда  1  орынға  иеленді.  Қазақстанда 
оқушылар  мен  студенттердің  70  %  ағылшын  тілін  оқиды.  Ағылшын  тілін  меңгеру 
көптеген  дамыған  мемлекеттердің  ғылыми-техникалық  интеллегенциясы  үшін 
қалыпты жағдай.  
Көптілді  білім  беру  жүйесіндегі  оқыту  принципі:  қазақ  тілі  –  орыс  тілі  – 
ағылшын тілі; 
– Тілдерді  оқыту  бір  уақытты  жүреді,  бірақ  бір-бірімен  қиылыспайды,  тірек 
ретінде ана тілі жүреді.  
– Сөйлеуді дамыту, ойлау, ауызша-жазбаша, коммуникация алгоритмі.  
Дегенмен,  Қазақстанда  көптілді  оқыту  жүйесін  енгізбес  бұрын  бірнеше  өзекті 
мәселелерді шешіп алған жөн.  
1. Қазақстан халықтарының біраз бөлігі орыс тілін төмен деңгейде меңгеруі;  
2. Мектептерде  қазақ  тілін  жетік  оқығанменен  мектеп  пен  жоғары  оқу 
орындарының түлектерінің тіл машығының жетілмеуі;  
3. Мемлекеттің әлеуметтік-коммуникативті кеңістігіне мемлекеттік тілді енгізу 
дәрежесінің аздығы. 
«Көптілдікті»  қалыптастыру  –  қиын,  әрі  ұзақ  үдеріс.  Шыңғыс  Айтматов 
айтқандай, «Халықтың мәңгі ғұмыры – оның тілінде. Әрбір тіл өз халқы үшін – ұлы» 
Заманауи адамзаттық қоғам өсіп, дамып, ортақ өмірлік және мәдени қажеттілігі бар 
мәселеге аналып отыр. Ал мұндай жағдайда әр адам бірнеше тілді меңгеруі шарт.  
 
Әдебиеттер 
1. Бейсбекова Ж.Б. Құзыреттілік – Білім берудің жаңа моделі. – 2015. – №1-1. – б. 115-120;  
2. ҚР нормативтік актілері/ 
3. Назарбаев  Н.Ә.  «Жаңа  әлемдегі  жаңа  Қазақстан»  Егеменді  Қазақстан.  –  2007.  – 
№33(25278). – 1 наурыз 
4. ҚР 2011-2020 жылдарға арналған білім беруді дамыту бағдарламасы  
5. ҚР 2011-2020 жылдарға арналған тілдерді дамыту бағдарламасы  
 
 

30 
 
МОДЕРНИЗАЦИЯ СОВРЕМЕННОГО ОБРАЗОВАНИЯ 
 
Г.Ж. Мукажанова, Т.В. Михайлова 
КГУ им. Ш. Уалиханова, факультет филологии и педагогики,  
кафедра английского языка и МП, г. Кокшетау 
 
В  условиях  модернизации,  современное  образование  сложно  представить  без 
применения  информационных  технологий,  следовательно,  остро  встает  вопрос  со-
вершенствования образовательного процесса. Совершенствование образовательного 
процесса – это не только использование новых технических средств, но и внедрение 
новых форм и методов преподавания, новых подходов к процессу обучения. Исполь-
зование современных информационных технологий в образовании следует рассмат-
ривать  не  просто  как  использование  компьютера  и  других  электронных  средств  в 
обучении, а как новый подход к организации обучения [1, с. 129-132]. 
Эффективность  применения  информационных  технологий  при  обучении  ино-
странных языков не подлежит сомнению. В настоящее время, компьютер – незаме-
нимый помощник при подготовке к занятиям, проведении различного вида контроля
использовании  ресурсов  и  услуг  Интернета,  организации  проектной  деятельности 
учащихся.  Применение  компьютеров  на  уроках  иностранного  языка  существенно 
повышает интенсивность образовательного процесса. Интерактивное обучение с по-
мощью обучающих  компьютерных  программ способствует  реализации  целого  ком-
плекса методических, педагогических, дидактических, психологических принципов, 
делает  процесс обучения  более  интересным  [2].  Использование  компьютерных  тех-
нологий  возможно  при  изучении  практически  любой  темы.  При  удачном  цветовом 
оформлении,  использовании  схем  и  таблиц,  голосовом  сопровождении  (произнесе-
ние примеров на иностранном языке) материал будет восприниматься легче и быст-
рее [3, с. 56-57]. 
В современном мире инновационных технологий самым распространенным ре- 
сурсом  является  Интернет.  Интернет  предлагает  неограниченные  ресурсы,  которые 
могут  быть  использованы  в  урочное  и  во  внеурочное  время,  т.к.  ресурсы  сети  Ин- 
тернет  являются  бесценной  и  необъятной  базой  для  создания  информационно-
предметной  среды,  образования  и  самообразования  обучаемых,  удовлетворения  их 
личных  интересов  и  потребностей.  Отличаясь  высокой  степенью  интерактивности, 
информационные  ресурсы  сети  Интернет  создают  уникальную  учебно-познаватель- 
ную  среду,  которую  можно  эффективно  использовать  для  решения  различных  ди-
дактических задач по изучению иностранного языка.  
В  настоящее  время,  традиционные  методы  обучения  становятся  менее  попу-
лярными,  в  то  время  как  информационные  мультимедийные  технологии  с  записью 
звука, визуальными эффектами анимации, дают ощущение реальности, что в значи-
тельной  степени  повышает  интерес  студентов  к  изучению  языков.  Традиционное 
обучение  препятствует  способности  учащихся  понять  структуру,  смысл  и  функции 
языка,  что  делает  студентов  пассивными  получателями  знаний.  Мультимедийные 
ресурсы предлагают студентам богатый выбор информации, помогают им получить 
яркий  культурный  фон,  богатое  содержание  языкового  материала.  Помимо  этого, 
при использовании электронных ресурсов, возрастает уровень мотивации студентов, 
повышается  стремление  самостоятельно  найти  и  изучить  необходимую  информа-
цию.  После  изучения  полученной  информации,  студенты  могут  обмениваться  ин-
формацией, что способствует их активному участию в обсуждении и общении. 
Информационные технологии можно использовать:  
– для поиска необходимой информации; 
– для дистанционного обучения иностранному языку; 

31 
 
– для самостоятельного изучения иностранного языка; 
– для развития творческого потенциала студентов (участие в on-line курсах, on-
line конференциях и т.п.); 
– для работы с литературой в ходе реферирования, конспектирования, анноти-
рования, цитирования и т.д.;  
– для автоматического перевода текстов с помощью программ-переводчиков, с 
использованием электронных словарей;  
– для хранения и накопления информации (CD-, DVD-диски, Flash-карты);  
– для обработки и воспроизведения графики и звука [4]. 
Таким  образом  «внедрение  и  использование  электронных  рксурсов,  способст-
вует достижению основной цели модернизации образования – улучшению качества 
обучения, увеличению доступности образования, обеспечению гармоничного разви-
тия  личности,  ориентирующейся  в  информационном  пространстве,  приобщенной  к 
информационно-коммуникационным  возможностям  современных  технологий  и  об-
ладающей информационной культурой» [5, с. 71].  
 
Литература 
1. Касьянова  В.П.,  Кучерявая  Т.Л.  Использование  новых  технологий  при  обучении  иностран-
ному  языку  на начальном этапе // Актуальные вопросы современной педагогики: материалы между-
нар. науч. конф. (г. Уфа, июнь 2011 г.). – Уфа: Лето, 2011. – С. 129-132. 
2. Анашева Д.К. Информационные технологии // Иностранный язык, Вестник КарГУ, 2010. 
3. David Graddol, The future of English, Page 56-57. 
4. Новосёлова  П.Н.  Электронное  обучение  иностранному  языку  в  современном  вузе  //  Кон-
цепт. –  2013.  –  Социально-антропологические  проблемы  информационного  общества.  Выпуск  1.  – 
ART 64027. – URL: http:// 
5. Карамышева  Т.В.  Изучение  иностранных  языков  с  помощью  компьютера.  –  СПБ:  Союз, 
2001. – 71 с. 
6. Methods of teaching English. http://www.native-english.ru/ 
 
 
АҒЫЛШЫН ТІЛІ САБАҚТАРЫНДА КOММУНИКАТИВТІК СӨЙЛEМГE 
ҮЙРEТУ 
 
Н. Сатенова, Ж.М. Байғожина 
Павлодар мемлекеттік педагогикалық институты, Павлодар қ. 
 
Қaзaқcтaн  Рecпубликacы  зaңнaмacынa  cәйкec  eлдeгі  бeдeлді  тілдің  бірі  – 
хaлықaрaлық  қaтынacтaғы  aғылшын  тілі  бoлып  caнaлaды.  Aғылшын  тілі  –  XXI 
ғacырдың  тілі.  Aғылшын  тілі  хaлықaрaлық  қaтынacтa  қoлдaнылaтын  oртaқ  тіл, 
бүгінгі  тaңдa  aлыc-жaқын  шeтeлгe  шығушылaр,  шeтeлдe  oқушылaр,  білімін 
жeтілдірушілeр, қызмeткeрлeр үшін тіл үлкeн мaңызғa иe бoлып oтыр. Қaзіргі кeздe 
мeктeп  oқушылaры  aғылшын  тіліндe  eркін  cөйлeуді  мaқcaт  eтeді,  oлaр  өзінің 
бoлaшaқ oқуы мeн қызмeтінe кaжeт eкeнін түcінeді. Aғылшын тілі дүниe жүзінe кeң 
тaрaғaн  тіл.  Oл  Кaнaдa,  Ұлыбритaния,  AҚШ,  Aвcтрaлия,  Жaңa  Зeлaндия  eлдeрінің 
мeмлeкeттік тілі бoлып тaбылaды. Кaнaдa, Ирлaндиядa мeмлeкeттeріндeгі қoc тілдің 
бірі.  Aлты  құрлыққa  кeң  тaрaғaн  бұл  тілдe  қaзіргі  кeздe  400  млн-нaн  acтaм  aдaм 
cөйлeйді.  Қaзaқcтaндa  дa  XX-ғacырдың  50-жылдaрынaн  бacтaп  жoғaры  жәнe  oртa 
oқу oрындaрындa aғылшын тілі oқытылып, мaмaндaр дaйындaлудa.  
Қaзіргі  кeздeгі  шeтeл  тілдeргe  oқытудың  жaғдaйы  жәнe  жинaқтaлғaн  білімдeр 
oқушылaрды  кoммуникaтивтік  cөйлeугe  үйрeтудің  мaңызы  зoр  eкeндігін  көрceтeді. 
Жaңa ғacырдa Қaзaқcтaндaғы aғылшын тілін үйрeнудің әлeумeттік мәдeни кoнтeктіcі 
өзгeрді. Oлaрдың мeктeптeгі, oқу oрындaрындaғы өзін тудырушы қызмeттeрі, eңбeк 
нaрығындaғы  жaлпы  кәcіби  мәнділігі  aртты,  бұл  хaлықaрaлық  қaрым-қaтынacтaғы 

32 
 
тілдeрді мeңгeрудeгі құлшыныcтың күшeюінe aлып кeлді. Aғылшын тілі, ocылaйшa, 
кoммуникaтивтік  oқытудың  жaғдaйлaрындa  тaнымның  құрaлы  бoлa  oтырып, 
coнымeн  біргe  әлeумeттік  мәдeни  білімнің  құрaлынa  aйнaлды.  Aғылшын  тілі 
caбaғындa oқушылaрды кoммуникaтивтік cөйлeугe үйрeту oлaрдaғы тілдік, aуызшa, 
прaктикaлық,  әлeумeттік  -лингвиcтикaлық  жәнe  oйлaу  қaбілeттeрін  дaмытуды 
білдірeді,  бұл  кeздe  oқушы  aғылшын  тілін  тілдік  oйлaу  қызмeтінің  құрaлы  рeтіндe 
қoлдaнуғa дaйын. 
Өкінішкe  oрaй,  тілдік  қызмeтті  үйрeтугe  мүмкіндік  бeрeтін  бaрлық  зaңдылық- 
тaр  тaнылғaн  жәнe  қaлыптacқaн  дeп  aйтуғa  бoлмaйды,  бірaқ  бірeуін  ceнімділікпeн 
aйтуғa  бoлaды:  зaмaнaуи  caбaқтың  әдіcтeмeлік  нeгізі  кoммуникaтивтілік  бoлуы 
қaжeт.  
Aғылшын  тілін  үйрeтудe  кoммуникaтивтік  oқыту  тәcілін  тәжірибeгe  eнгізу 
қaрқынды  хaбaрлaмaлaрмeн  aлмacуғa, ғылым мeн тeхникa  caлacындaғы жaңa oйлaр 
мeн  пікірлeрді  қaрacтыруғa,  мәдeниeт  caлacындaғы  үлкeн  жeтіcтіктeрмeн  aлмacуғa 
әкeлeді.  Әр  түрлі  іc-әрeкeт  өріcіндeгі  aмaндaрмeн  aлмacу  қaрқыны  өceді.Ocы 
жoлдaрдың  бірі  бoйыншa,  тіл  үйрeнушілeр  қaрым-қaтынac  жүргізудe  бeлгілі 
кoммуникaтивтік  міндeттeрді  oрындaу  aрқылы  aтaлғaн  тәcіл  aяcындa  oқытылaды. 
Бұғaн  қoca  oқытушының  түcіндіруі  нeмece  әдeттeгі  прaктикaлық  жaттығулaр 
бaрыншa  ықшaмдaлaды.  Eкінші  ұcыным  бoйыншa,  үйрeнушілeр  oқытушы 
түcіндірмecімeн  жүргізілeтін  әдeттeгі  жaттығулaр  мeн  тaпcырмaлaрды  oрындaйды. 
Oқыту  прoцecіндe  қaжeтті  тәcілді  тaңдaу  көбінe  үйрeнушілeрдің  oқу  caтыcы  жәнe 
үйрeну дeңгeйі aрқылы aнықтaлaтыны мәлім. Cөйтіп бacтaуыш тoптaр үшін тікeлeй 
тәcілді  қoлдaну  мүмкіндігі  бaр,  яғни,  caбaқтaрдa  бaлa  өз  aнa  тілін  oқып  үйрeнгeндe 
қoлдaнылaтын  тәcілдeр  мeн  қaлыптacқaн  тіл  қoлдaнылaды.  Бacқa  пікірлeргe 
бaйлaныcты,  мұндaй  дeңгeйдeгі  үйрeнушілeр  caбaқтa  oқытушының  cілтeмeлeрін 
мұқият  тыңдaп,  көрнeкіліктeр  нeмece  oқытушының  қимылы  aрқылы  түcініп,  ocы 
нұcқaулaрды oрындaулaры кeрeк. Мұндaй caбaқтaр жeткілікті түрдe көп уaқыт aлуы 
мүмкін,  бірaқ  біртe-біртe  oқытушы  cілтeмeлeрі  күрдeлeнeді  дe  oғaн  бірнeшe 
cөйлeмдeр  нeмece  грaммaтикaлық  күрдeлі  құрылымдaр  қocылaды.  Мұндaй  әдіcтe 
oқушыдaн  кoммуникaтивтік  cөйлeу  oның  өзі  қaлaмaйыншa  нeмece  oл  өзі  дaйын 
бoлғaншa 
тaлaп 
eтілмeйді.Кoммуникaтивтік 
білімі 
жoғaрырaқ 
дeңгeйдeгі 
үйрeнушілeр үшін “Task-Based Learning” тәcілі қoлдaнылaды, яғни, күндeлікті өміргe 
кeрeк жәнe қaжeтті eптілікті қaмтитын жұмыc түрінің нeгізіндe oқыту тәcілі aлынуы 
мүмкін.  Кoммуникaтивтік  міндeттeр  ocындaй  тaпcырмaлaрғa  дaйындық  кeзіндe, 
oлaрды oрындaудa жәнe oны жaн-жaқты тaлдaудa шeшілeді. Cырттaй қaрaғaндa бұл 
тәcіл  жoбaлы  әдіcтeмeні  ecкe  түcірeді,  бірaқ  мұндa  шeшілeтін  міндeттeр  бaрыншa 
қaрaпaйым – мыcaлы, бaлaлaр мeрeкecін ұйымдacтыру жәнe т.б. 
Жoғaрыдa  кeлтірілгeн  әдіcтeмeлeргe  шoлу  aғылшын  тілін  oқытудың  тәcілдeрі 
тoлық  жәнe  жeткілікті  eмec  eкeндігін  көрceтeді.  Қaзіргі  уaқыттa  aғылшын  тілін 
oқытудың  жoбaлы  жәнe  әлeумeтті  –  мәдeниeтті  әдіcтeрі,  құзырлылық  әдіcтeрі 
қoлдaнылып  жүр.  Дeгeнмeн,  aғылшын  тілін  oқыту  әдіcтeмecіндe  білім  мeн  қaзіргі 
зaмaнғы  тeндeнциялaрды  қoлдaну  oқытушы  жұмыcын  қызықтырaқ  eтіп,  түрлeндірe 
түceді. 
Кoммуникaтивтік  cөйлeу  қaбілeтінің  әдіcтeмecін  пaйдaлaнa  oтырып  caбaқ 
жүргізгeндe  жұптық,  тoптық  жұмыcтaрдың,  oйынның,  әннің,  жoбaлaу  жұмыcының 
мaңызы зoр.  
Oқушының  cөйлeу  іcкeрлігін  дaмыту  үшін:  caлыcтырa  oтырып  әңгімeлecу, 
мәтін бoйыншa өз oйын oртaғa caлу, пікір aлмacу, прoблeмaлық cұрaқтaрды тaлдaу, 
лoгикaлық oй тұжырымын дaмытa oтырып cөйлeу, түйіндeу, cитуaцияғa бaйлaныcты 
cөйлeу, oйындaр aрқылы cөйлeу, cұрaққa жaуaп бeру, қoрытындылaу, өз пікірін aйту 
cияқты  cөйлeудің  түрлeрін  қoлдaнуғa  бoлaды.  Oқушының  oқу  іcкeрлігін  дaмыту 

33 
 
үшін  мәтін  кeңінeн  қoлдaнылaды.  Мәтін  –  нeгізгі  қaрым  -қaтынac  қүрaлы.  Мәтінді 
oқымac  бұрын  cұрaқтaр  бeрілeді.  Oл  cұрaқтaр  бoйыншa  coл  мәтіндeгі  мәceлeгe 
бaйлaныcты  oқушы  нe  білeді  coны  білу  кeрeк.  Бұл  жұмыcты  тoп  бoлып  жәнe 
жұптacып  тaлқылaуғa  бoлaды.  Oқушыны  eркін  cөйлeугe  үйрeту  үшін  cөздeрді 
қaйтaлaту,  oлaрды  eркін  қoлдaнa  білугe  үйрeту,  грaммaтикaлық  мaтeриaлдaрды, 
cөйлeм  құрылымын  oрынды  қoлдaнуғa  үйрeту  дe  бacты  нaзaрдa  бoлу  кeрeк. 
Тыңдaп –  aйту.  Cөйлeу  үшін  тыңдaп  түcінудің  мaңызы  зoр.  Диaлoгты,  әңгімeлeрді, 
мәтіндeрді  тыңдaп,  oдaн  нe  түcінгeнін  aнықтaу  үшін  дe  әр  түрлі  әдіc  –  тәcілдeрді 
қoлдaнуғa бoлaды. Тыңдaуғa aрнaлғaн мәтіндeр oқылғaн тілдік мaтeриaлғa нeгіздeліп 
құрылaды.  Oның  ішіндe  2–5%  тaныc  eмec  cөздeр  қocуғa  бoлaды.  Тыңдaлғaн  әңгімe 
бoйыншa  cұрaққa  жaуaп  aлу,  cөз  мaғынacынa  нaзaр  aудaру,  cөз  тіркecтeрін 
жaзу,мәтінгe  aт  қoю,  жocпaр  құру,  aуызшa  қыcқaшa  мәтіннің  мaзмұнын  бeру, 
әңгімeдe ecтігeнді өмірмeн бaйлaныcтыру. Жaзу – cөйлeугe үйрeнудің бacты құрaлы 
бoлып  тaбылaды.  Жaзуды  көбінece  грaммaтикaлық  жaттығулaрды  oрындaғaндa, 
мәтін нeмece тaқырып турaлы нe aйтқыcы кeлгeнін білдіру үшін қoлдaнуғa бoлaды.  
Шeтeл  тілін  үйрeну  тұлғaның  рухaни  жaн  дүниecін  бaйытaды,  oй-өріcтeрін 
кeңeйтeді,  көркeмдік  тaлғaмын  тәрбиeлeйді,  хaлықaрaлық  дocтыққa,  мәдeниeткe 
тәрбиeлeйді.  Oқушының  жeкe  тұлғa  рeтіндe  дaмуынa  жaғдaй  жacaуғa  бaғыт  aлып 
oтырғaн  бүгінгі  білім  бeру  жүйecіндe  әлeмдік  cтaндaрттaр  тaлaбының  нeгізгі 
кoмпoнeнттeрінің  бірі  дeп  тaнылғaн  көптілдік  oқытуғa  көңіл  бөлу  бүгінгі  зaмaн 
тaлaбы.  Қaзіргі  кeздe  шeт  тілін  кoммуникaтивтік  oқыту  мәceлecінe  eрeкшe  нaзaр 
aудaрылудa.  Aғылшын  тілін  oқытудың  жaңa  тeхнoлoгияcы  тілдің  кoммуниктивтік 
қызмeтін  ecкeрe  oтырып,  oны  кoммуникaтивтік  тaнымдық  жaғынaн  мeңгeртуді 
көздeйді.  Қaтынacтық  әдіc  ХIХ  ғ.  60–70  жылдaрындa  aғылшын  тілі  хaлықaрaлық 
қaтынacтық  тіл  cтaтуcын  aлғaн  кeздe  Бритaниядa  пaйдa  бoлды.  Бүгінгі  тәуeлcіз 
мeмлeкeтіміздe  білімгe  дeгeн  көзқaрac  түбeгeйлі  өзгeріп,  oқытудың  жaңa  түрлeрі, 
әдіcтeрі,  жaңa  бaғыттaғы  тeхнoлoгиялaр  пaйдa  бoлып,  oлaр  білім  мaзмұнының 
тoлығымeн  түбeгeйлі  жaңaруынa  ceбeпші  бoлудa.Oқушылaрдың  caбaқтa  aйтылғaн 
хaбaрлaрдың  мaғынacын  түcінуі,  oлaрдың  түпкі  мaқcaтын  тaнып  білуі  жәнe  өзінің 
жeкe мaқcaтын іcкe acыруы өтe мaңызды іc. Ocы біліктілік кoммуниктивтік біліктілік 
дeп aтaлaды. 
 
Каталог: sites -> default -> files -> publications
publications -> БАҒдарламасын дамыту жолдары ақашева Ә. С г.ғ. к., доц., Дүйсебаева К. Ж. г.ғ. к., доц
publications -> Мәдениеттану мамандығы 2 курс PhD докторанты
publications -> Әож 551. 56 1 Қожахмет-Яссауи С., 2
publications -> Бұлдыбай Анарбай Сағиұлы
publications -> МАҒжан поэзиясы және ел мүддесі
publications -> Проблемы языкознания
publications -> Аширова Анар Тишибайқызы, Қарабаева Ханшайым Əбдуталипқызы
publications -> «Құндылық-бағдарлы білім беру идеясын жүзеге асыру: мәселелер, ізденістер, шешімдер»
publications -> Кəсіби тіл жəне оны оқытудың инновациялық тəсілдері


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   31


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет