Шерхан Мұртаза Қызыл жебе бірінші кітап алматы, 2021



Pdf көрінісі
бет2/125
Дата07.01.2022
өлшемі1.34 Mb.
#20913
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   125
«РЫСҚҰЛ»
роман
Дәуірдің Қызыл Жебесі
Тұрар Рысқұловқа ескерткіш
Автор
I
Түрме әкімшілігі айламызды асырдық деп ойлады.
Арыстан  мен  жолбарысты  бір  торға  қамап  қойсаң  бірін-бірі 
талап, ақыры екеуі де талмаусырап, өзінен-өзі жүнжіп құриды. 
Әсіресе бір камераға қазақпен қатар орысты отырғызу Приходько 
мырзаның ойынша, арыстан мен жолбарыстың ырылдасуынан да 
зорырақ жанжалға апарып соқса керек еді...
Губернатор  фон  Таубе  бірде  қаланың  игі  жақсыларын 
шақырып  қонақасы  бергені  бар.  Сонда  губернатордың  бір 
айтқаны  Приходьконың  есінде  мықтап  сақталып  қалған.
–  Мырзалар, дүниедегі ең қысқа әңгімені білесіздер ме? – деп 
еді фон Таубе, – небәрі тоғыз-ақ сөзден тұрады.
Ешкім  де  білмейтін  болып  шықты.  Сонда  кітапқұмар 
губернатор  өзінің  көп  оқып,  көп  білетінін  тағы  бір  танытып, 
мәртебесі  аса  түсетінін  сезіп  былай  деді:
–  Екі адам, бір жолбарыс.
Бір адам, бір жолбарыс.
Жолбарыс.
Мырзалар желкесін қасыды. Көбісі түсінбей дал. Губернатор 
қарқылдап күлді.
–  Мырзалар-ау, екі адам бірімен-бірі айқасып, ақыры біреуі 
өлмей ме? Ал жалғыз қалған адамды жолбарыс жеп қояды ғой.
Зиялы қауым губернатордың білімділігіне таң қалған болып, 
таңдай  қағысып,  сыңғыр-сыңғыр  хрусталь  бокалдар  соғысып, 
жоғары  мәртебелі  фон  Таубенің  денсаулығына  деп,  түрегеп 
тұрып  шампан  ішкен.
Приходьконың есебі бойынша, Рысқұл мен Бронников бірін-
бірі жеп қоюы керек. Сонда жолбарыстың рөлінде өзі қалмақшы.


4
Қызыл жебе 
Бірақ бірнеше күн өтті, екі тұтқынның арасынан жанжал шыға 
қойған жоқ. Бірде шыдай алмай камераға Приходько мырзаның 
өзі келді.
–  Жағдайың қалай, Бронников?
Бронников бұл сұрақтың сырын түсіне қойды.
–  Жағдайдың несін сұрайсыз, Приходько мырза. Мың қандала 
мен бір қазақтың талауына тастадыңыз мені. Шыдам жетер емес.
Байқайды, Приходько риза. Түрме бастық дегенмен кеңпейіл 
көрінгісі келіп:
–  Қандай тілегіңіз бар? – деп сұрады.
–  Тілегім, шырағдан бергізсеңіз екен.
–  Бере алмаймыз. Зиянды кітаптар оқуыңыз мүмкін.
–  Егер «Библия» зиянды кітап болса, қойдық, – деп Бронников 
те қарсыласпады. Тек дорбадан жұлым-жұлым кітапты шығарып 
алып, сыртын сипалап қойды. Приходько шыннан «Библия» ма 
екен деп кітапқа қолын соза берді.
Түрме  бастық  кітапты  ашып  кеп  қалып  еді,  ашылған  жері 
төртінші тараудың басы екен: «Адам-ата мен Хауа-ана жұптасқан 
соң,  Хауа-ана  Қабыл  атты  ұл  тапты...  Содан  кейін  Абылды 
туды»...  –  деген  сөздерге  көзі  түсті.
–  Бұл  жөйт  дінінің  кітабы  ғой.  Сіз  орыс  болғандықтан 
православие шіркеуінің қасиетті кітабы «Евангелиені» оқуыңыз 
керек емес пе? – деп қалды Приходько Бронниковке ренжігендей.
–  Приходько  мырза,  «Евангелие»  дегеніміз  «Библияның» 
жаңарған  нұсқасы  ғой.  Негізі  бір.
–  Сонда  қалай,  Бронников,  түсінбеймін.  Сіз  ғой  православ 
шіркеуі  батасын  берген  ақ  патшаға  қарсысыз.  Сөйте  тұра  діни 
кітап  оқисыз,  түсініксіз,  жұмбақ.
–  А, мен мүмкін, бұл кітапты дұрыстап тағы оқып шықсам, 
қатемді  түсінермін,  –  деп  қалды  Бронников.
–  Мүмкін, мүмкін, – деді Приходько сенер-сенбесін білмей. – 
Жарайды, шырағдан бергізейін. Сіз кітаптың мәнін әлгі кішкене 
балаға да түсіндіріңіз.
Приходько Тұрарды шоқындыруға ниет қылғалы қашан. Сол 
ойын іске асырудың бір орайы осы сияқты да көрінді.
* * *


5
Қызыл жебе
Приходько  мырза  шын  діндар  кісі  еді.  Оның  табынатын  екі 
құдіреті бар: бірі заң, бірі дін. Өз үйінің төрінде екі сурет ілулі 
тұрады: бірі – Иисус Христос, бірі Николай II. Жексенбі сайын 
Кафедральды  соборға  оны  күймемен  Тұрар  алып  барар  еді. 
Мырзасы  соборға  кіріп,  құдайға  құлшылық  ықылас  білдіріп 
қайта шыққанша, атшы бала далада күтіп тұруы керек қой. Жөні 
солай  ғой.  Ал  мырзасы  айтады:
–  Турарка, айда жүр, сен де. Аттарға ешкім тимейді. Ағашқа 
байлай сал. Жүр, көресің, қызық.
Қоңыраулар  күңгірлейді.  Қақпаның  алдында  кілең  бір 
қара  киінген  кемпірлер,  ақсақ-тоқсақ,  әз  соқырлар  қаз-қатар 
алақан  жайып,  қайыр-садақа  сұрап  тұрады.  Приходько  мырза 
олардың  жаюлы  алақандарына  ұсақ  тиын-тебен  тастайды. 
Қайыршылардың  кейбірі  түңке  қалбыр  тосады.  Тастаған  ақша 
шылдыр  етіп,  түңкеге  түседі.  Мырзаның  соңынан  еріп  келе 
жатқан  Тұрардан  да  бірдеңе  дәметеді  қайыршылар.
–  Құдай  саған  ұзақ  өмір  берсін,  мырза  бала,  –  деп 
с ы б ы рл а с а д ы .
Тұрар қысылады. Тастайтын тиын онда жоқ.
–  Құдай  сені  бәле-жаладан  сақтасын,  мырза  бала,  –  деп 
әлдекім  оның  қолынан  сүймек  болады.
Тұрар одан бетер қысылады.
Қайыршылар үшін адамның нәсілі жоқ, ақшаң болса болды. 
«Мына  қара  бала  неғып  жүр  мұнда?»  –  демейді.  Приходько 
сынды төренің жанында келе жатқан соң тегін болмағаны, деп 
ойлайды.
–  Құдай саған мол бақыт, зор дәреже берсін, мырза бала!
Күмбез  астындағы  мыс  қоңыраулар  сыңсиды.  Собордың 
ішінен  жүрегіңді  жұлып  әкете  жаздап,  хор  дауысы  күңіреніп 
шығады.
Соборды  айналдыра  отырғызылған  қаракөк  емен  ағаштарға 
дейін мына құлшылықтың құдіретті зарына ұйып, олар да тәңірге 
табынғысы  келгендей  мұңая  мүлгіп,  хор  дауысын  іштерінен 
қайталап,  жапырақтары  күбірлесіп  тұрады.
Собор баспалдағына көтерілерде Приходько мырза бас киімін 
қолына алып, шоқына бастайды.


6


Достарыңызбен бөлісу:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   125




©emirsaba.org 2022
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет