М ех ан ик, С. Т. Дүзелбаев



жүктеу 62.57 Kb.

Дата03.03.2017
өлшемі62.57 Kb.

М

ЕХ

АН

ИК

,

С.Т.Дүзелбаев

ёаа

4  З У


І

теориядық 

мехАникд.

МАТеРиААДАР

кедерпсі

ӘОЖ 620.1(075.32)

КБЖ  30.12я722 

Д 37

Қазақстан Республикасы Білім жэне гылым министрлігі техникалық және 

кэсіптік білім беру уйымдарының «Көлік, көлікті пайдалану» профилі 

бойынша  оқу-эдістемелік бірлестігі  оқулық  ретінде усынган

Пікір жазғандар:

Ж.Б.Бакиров  -   т.ғ.д., Қарағанды техникалық университетінің профессоры; 

А.Ғ.Ибраев 

-   т.ғ.д., Л.Н.Гумилев атындағы  Еуразиялык Үлттык 

университетінің профессоры;

Б.С.Сәуірбаев  -   т.ғ.д., Ш.Есенов атындағы Каспий мемлекеттік техноло- 

гиялар жэне инжиниринг  университетінің профессоры



Дүзелбаев С.Т.

Д 3 7  

Техникалық  механика.  Теориялық  механика.  Материалдар  кедергісі. 

Техникалық  (қүрылыстан  басқа)  колледж  студенттеріне  арналған 

оқулық / С.Т.Дүзелбаев -  Алматы:  «Бастау», 2016. -  456 б.

І8В14} 978-601-281-175-9

Техникалық  механика  курсы,  типтік  бағдарлама  бойынша,  теориялык 

механика,  материалдар  кедергісі  жэне  машиналар  тетіктері  бөлімдерінен 

түрады.  Оқулық  теориялық  механика,  материалдар  кедергісі  атты  екі  бөлімнен 

құралған.  Әрбір  тақырыпта теориялық материалдар  мысалдармен  пысықталған 

жэне  эрбір  тараудың  соңында  жаттығу  есептері  мен  қайталау  сұрақтары 

жинақталған.

Окулық  Техникалық  механика  курсының  оқу  жоспары  мен  типтік 

бағдарламасына  сэйкес  жэне  техникалық  (кұрылыстан  басқа)  колледж 

студенттеріне арналып дайындалған.

Сонымен  катар  окулықты  жоғары  техникалық  оқу  орындарының  технолог, 

электрик, экономист т.с.с.  механикалық емес мамандықтарды дайындайтын оқу 

орындарының оқу үдерісіне қолдануға болады. 

' ■

І8ВЫ 978-601-281-175-9



ӘОЖ 620.1(075.32) 

КБЖ  30.12я722

© Дүзелбаев С.Т., 2016 

© Бастау, 2016



МАЗМҰНЫ

Алғы сөз....................................................................................................3

Шартты белгілеулер............................................................................... 5

ТЕОРИЯЛЫ Қ  МЕХАНИКА

Кіріспе....................................................................................................... 13

Бірінші бөлім. СТАТИКА

1-  т а р а у .  С татиканың негізгі ұгымдары мен

аксиом алары ...........................................................................................16

1.1.  Статиканың негізгі ұгымдары.................................................. 16

1.2. Статиканың аксиомалары..........................................................19

1.3. Статиканың қарапайым теоремалары......................................21

1.4. Күштің өске проекциясы........................................................... 23

1.5. Күш моменті. Күштің нүктеге қатысты моменті................... 25

1.6. Байланыстар мен олардың реакциялары................................ 28

1.7.  Есептерді шешудің әдістемесі.................................................. 31

Жаттығу есептері............................................................................... 41

Қайталау сұрақтары...........................................................................42

2-  т а р а у .  Ж азы қ ж инақталатын күштер жүйесі......................45

2.1. Жазық жинақталатын күштер жүйесінің тең әсерлі

күшін анықтаудың геометриялық тісілі................................. 45

2.2. Жазық жинақталатын күштер жүйесінің тең эсерлі

күшін анықтаудың аналитикалық тэсілі................................. 49

2.3. Есептерді шешудің эдістемесі.................................................. 51

Жаттығу есептері............................................................................... 61

Қайталау сүрақтары........................................................................... 61

3-  т а р а у .  Қос к ү ш ..............................................................................63

3.1. Қос күш жэне оның денеге әсері.............................................. 63

3.2. Қос күштің негізгі қасиеттері............................... ' ................. 64

3.3. Қос күш эквиваленттілігі.......................................................... 66

3.4. Бір жазықтағы қос күшті қосу. Қос күштің тепе-теңдік

шарты............................................................................................69

3.5. Есептерді шешудің эдістемесі.................................................. 70

Жаттығу есептері............................................................................... 74

Қайталау сұрақтары........................................................................... 75

4-  т а р а у .  Еркін күштер жүйесі....................................................... 76

4.1.  Жазық параллель күштер жүйесі.......................................... 76



4.2. Күшті берілген нүктеге келтіру. Еркін жазық күштер

жүйесін берілген нүктеге келтіру............................................. 78

4.3. Жазық күштер жүйесінің тең әсерлі күші.

Вариньон теоремасы..................................................................82

4.4. Жазық күштерді келтірудің жеке жағдайлары....................... 83

4.5. Еркін бағытталған жазық күштер жүйесінің тепе-теңдік

Шарты...........................................................................................83

4.6. Кеңістіктегі күштер жүйесі...... ............................................... 85

4.7. Арқалықты жүйелер. Жүктемелердің түрлері....................... 86

4.8. Есептерді шешудің әдістемесі.................................................. 89

Жаттығу есептері............................................................................... 98

Қайталау сұрақтары........................................................................... 100

5-  т а р а у .  Ү йкеліс............................................................................... 102

5.1. Үйкеліс туралы ұғым.................................................................. 102

5.2. Сырғанау үйкелісі....................................................................... 103

5.3. Домалау үйкелісі......................................................................... 106

5.4.  Есептерді шешудің эдістемесі..................................................108

Жаттығу есептері............................................................................... 113

Қайталау сұрақтары........................................................................... 115

6-  т а р а у .  А уырлық центрі. Ж азы қ қималардыц

геометриялық сипаттам алары ...........................................................116

6.1. Ауырлық центрі.......................................................................... 116

6.2. Жазық қималардың геометриялық сипаттамалары............... 120

6.3. Кейбір қарапайым пішіндердің екпін моменттері мен

кедергі моменттері...................................................................... 123

6.4. Параллель өстерге қатысты екпін моменттері........................125

6.5. Бұрылған өстерге қатысты екпін моментгерінің

байланысы  ...................................................................................127

6.6. Екпіннің бас өстері мен бас моменттері..................................128

6.7. Есептерді шешудің әдістемесі.................................................. 130

Жаттығу есептері............................................................................... 137

Қайталау сұрақтары........................................................................... 138

Е к ін ш і  бөлім .  КИНЕМАТИКА

7-  т а р а у .  Нүкте кинем атикасы ...................................................... 140

7.1. Кинематиканың негізгі түсініктері мен анықтамалары...... 140

7.2. Нүкте қозғалысының берілу тәсілдері..................................... 142

7.3. Нүкте қозғалысы эртүрлі тәсілдермен берілген

жағдайдағы жылдамдығы мен үдеуін анықтау...................... 143



І

7.4. Нүктенің үдеуге байланысты қозғалыс түрлері..................... 152

7.5. Есептерді шешудің әдістемесі...................................................154

Жаттығу есептері................................................................................161

Қайталау сүрақтары............................................................................162

8-  т а р а у   Қ атты  дене ки н ем ати касы ............................................. 164

8.1. Қатты дененің ілгерілемелі қозғалысы.................................... 164

8.2. Қатты дененің айналмалы қозғалысы...................................... 166

8.3. Бүрыштық жылдамдық пен бұрыштық үдеудің

векторлары...................................................................................169

8.4. Қозғалмайтын өсті айналатын қатты дене нүктелерінің

жылдамдықтарымен үдеулері....................................................170

8.5. Қатты дененің жазық-параллель қозғалысы жөнінде

ұғы м .............................................................................................. 173

8.6. Есептерді шешудің әдістемесі...................................................176

Жаттығу есептері................................................................................181

Қайталау сүрақтары............................................................................182

Ү ш ін ш і  б өлім .  ДИНАМИКА

9-  тарау. М атериялы қ нүкте динамикасының негіздері.......... 185

9.1. Динамиканың аксиомалары........... ...........................................185

9.2. Материялық нүкте қозғалысының дифференциалдық

теңдеулері..................................................................................... 187

9.3. Динамиканың бірінші жэне екінші есептері...........................190

9.4. Есептерді шешудің әдістемесі...................................................192

Жатгығу есептері................................................................................199

Қайталау сүрақтары........................................................................... 200

10-  т а р а у .  Кинетостатиканың негіздері.

Даламбер принципі............................................................................... 201

10.1. Екпін күштері............................................................... 

 

201


10.2. Даламбер принципі...................................................................202

10.3. Есептерді шешудің әдістемесі................................................ 203

Жаттығу есептері............................................................................... 208

Қайталау сүрақтары........................................................................... 209

Т ө р т ін ш і  бөлім .  ЖҮМЫС ЖӘНЕ ҚУАТ

11-  т а р а у .  Ж ұм ы с..............................................................................210

11.1. Тұрақты күштің түзу сызықты қозғалыстағы жұмысы..... 210

11.2. Қисық сызықты қозғалыстағы айнымалы күштің

жұмысы..................................................................................... 211


11.3. Тең әсер күштің жұмысы туралы теорема............................ 213

11.4. Ауырлық күштің жұмысы туралы теорема.......................... 214

11.5. Айналыстағы денеге түсірілген тұрақты күштің жұмысы. 215

11.6. Қуат.............................................................................................216

11.7. Пайдалы әсер коэффициенті................................................... 217

11.8. Есептерді шешудің әдістемесі................................................ 219

Жаттығу есептері............................................................................... 222

Қайталау сұрақтары........................................................................... 222



Бесінш і  бөлім .  МАТЕРИЯЛЫҚ НҮКТЕ 

ДИНАМИКАСЫНЫҢ ЖАЛПЫ ТЕОРЕМАЛАРЫ

12-  тарау.  Қозғалыс мөлш ері........................................................ 223

12.1. Қозғалыс мөлшерінің өзгеруі туралы теорема..................... 223

12.2. Қозғалыс  мөлшері  моментінің өзгеруі  туралы  теорема..225

13-  тарау.  Кинетикалық  энергия.

Энергияның сақталу заңы ..................................................................230

13.1. Кинетикалық  энергияның  өзгеруі  туралы  теорема....... 230



14-  тарау.  қатты дене динамикасының негіздері  ....................233

14.1. Қатты дененің ілгерілемелі қозғалысы..................................233

14.2. Қатты дененің айналмалы қозғалысы үшін динамиканың

негізгі теңдеуі............................................................................ 234

14.3. Абсолют қатты дененің қарапайым қозғалыстарының

кинетикалық энергиясы.......................................................... 236

14.4. Механикалық энергияның сақталу заңы .............................. 238

14.5. Есептерді шешудің эдістемесі................................................ 239

Жаттығу есептері............................................................................... 244

Қайталау сұрақтары........................................................................... 245



МАТЕРИАЛДАР  КЕДЕРГІСІ

15-  тарау.  Негізгі қагидалар.......................................................... 247

15.1. Бастапқы ұғымдар....................................................................247

15.2. Материалдар кедергісі ғылымының негізгі

жорамалдары............................................................................. 251

15.3. Сыртқы күштер жэне олардың жіктелуі............................... 253

15.4. Қию әдісі. Кернеу.....................................................................256

Қайталау сұрақтары........................................................................... 262

16-  тарау.  Бойлық созылу мен сығылу...................................... 263

16.1.  Созылу мен сығылу жағдайындағы бойлық күштер.

Бойлық күштердің эпюралары............................................... 263


16.2. Созылған (сығылған) стерженьнің бойлық, ендік

деформациялары. Гук заңы..................................................... 266

16.3. Аз көміртекті болаттың созылу диаграммасы................................ 270

16.4. Деформацияның потенциал энергиясы................................ 274

16.5. Мүмкіндік кернеу. Беріктік қоры коэффициенті.

Беріктік шарты.......................................................................... 277

16.6. Ауырлық күш әсері...................................................................279

16.7.  Созылған стерженьнің көлбеу қималарындағы

кернеулері. Бас кернеулер....................................................... 282

16.8. Есептерді шешудің әдістемесі................................................ 288

Жаттығу есептері............................................................................... 293

Қайталау сұрақтары........................................................................... 295

17-  т а р а у .  Созылу мен сығылудағы статикалы қ

анықталмаған  жүйелер.......................................................................298

17.1. Статикалық анықталмаған жүйелер жөніндегі

жалпы үғым............................................................................... 298

17.2. Температуралық кернеулер.................................................... 303

17.3. Монтаждық кернеу...................................................................309

Жаттығу есептері............................................................................... 312

Қайталау сұрақтары........................................................................... 314

18-  тарау. Ы ғы с у ................................................................................ 315

18.1. Кесілу жэне ығысу ұғымдары. Ығысудағы

деформациялар.......................................................................... 315

18.2. Ығысудағы кернеулер. Гук заңы............................................ 316

18.3. Ығысудың беріктікке есептеулері..........................................319

18.4. Есептерді шешудің эдістемесі................................................ 322

Жаттығу есептері............................................................................... 323

Қайталау сұрақтары........................................................................... 324

19-  тарау. Б үралу.................................................................................325

19.1. Негізгі түсініктер........................................................... ._........325

19.2. Көлденең қимасы дөңгелек білеудің бүралуы..................... 326

19.3. Кернеу мен деформация.......................................................... 328

19.4. Білікті беріктік пен қатаңдыққа есептеу............................... 332

19.5. Есептерді шешудің әдістемесі................................................ 333

Жаттығу есептері............................................................................... 337

Қайталау сұрақтары........................................................................... 338

20-  т а р а у .  Ж азы қ иілу..................................................................... 340

20.1. Иілу деформациясы. Арқалық................................................340

20.2. Июші моменттер мен көлденең күштер............................... 342


20.3. 

М, £>

 жэне 


ц

 араларындағы дифференциалдық

байланыстар.............................................................................. 345

20.4. Көлденең күштер мен ию моменттерінің эпюраларын

тұрғызу...................................................................................... 349

20.5. Жазық иілген түзу арқалықтың тік кернеулері.................... 354

20.6. Жанама кернеулерді анықтау. Журавский формуласы..... 359

20.7. Иілуге есептеу, мүмкіндік кернеу..........................................362

Жаттығу есептері............................................................................... 368

Қайталау сұрақтары........................................................................... 370

21-  т а р а у .  Иілу деформацифлары.................................................372

21.1. Серпімді сызықтың дифференциалдық теңдеуі................... 372

21.2. Арқалықтың орнын ауыстыруларын бастапқы

параметрлер әдісімен анықтау............................................... 382

Жаттығу есептері............................................................................... 388

Қайталау сұрақтары........................................................................... 389

22-  тарау. Беріктік теориялары .................... 

 

390



22.1. Беріктік теориясының мәселелері..........................................390

22.2. Беріктік теориялары................................................................ 392

Қайталау сұрақтары........................................................................... 396

23-  т а р а у .  Күрделі қарсы ласу........................................................ 397

23.1.  Негізгі  түсініктер.....................................................................397

23.2. Иіліп бұралу.............................................................................. 399

23.3. Бұралу жэне созылу немесе сығылу......................................405

Жаттығу есептері............................................................................... 406

Қайталау сұрақтары...........................................................................408

24-  т а р а у .  Б ойлы қ и іл у ................................................................... 409

24.1. Бойлық иілу ұғы м ы ................................................................. 409

24.2.  Эйлер жэне Ясинский формулалары..............................    410

24.3. Түзусызықты стерженьді орнықтылыққа есептеу...............415

24.4. Есептерді шешудің әдістемесі................................................ 417

Жаттығу есептері............................................................................... 422

Қайталау сұрақтары........................................................................... 423

Қосымшалар

Қосымша А .............................................................................................. 424

Қосымша Ә .............................................................................................. 425

Қосымша Б ............................................................................................... 426

Қосымша В .............................................................................................. 427

Қосымша Г ................................................................................................428






©emirsaba.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал