Нұра окж нұралықтар Ұлы Отан соғысы жылдарында Киевка 2015 жыл



жүктеу 1.52 Mb.
Pdf просмотр
Дата22.12.2016
өлшемі1.52 Mb.

 

 



Нұра ОКЖ

Нұралықтар  Ұлы  Отан

соғысы  жылдарында

Киевка 2015 жыл

 

 



 

 

 



 

 

 

Біз  бүгін  Жеңіс  жолында  қаза  тапқан  миллиондаған  адамдарға,  оның 

ішінде бүгінгі тәуелсіздігіміз үшін құрбан болган қазақстандықтарга басымызды 

иеміз.  Біз  арамызда  жүрген  ардагерлерге  қазіргі  тіршілігіміз  және  ертеңгі 

болашагымыз  үшін  қарыздармыз.  Біз  Жеңіс  туын  желбіреткен  ұрпақтың 

балалары  болғанымыз  үшін  бақыттымыз.  Және оны барлық  кезде  есте сақтауға 

тиістіміз. 

 

Н.Ә. Назарбаев 

 

 

Ананы  баласынан,  ағаны  бауырынан  айырып,  мыңдаған  боздақтарды 



жер  жастандырған  соғыстың  өлшемі  адам  өмірімен,  тағдырымен 

бағаланып,  өте  қымбатқа  түскен  жеңіспен  аяқталғанына  70  жыл  толып 

отыр.  Екінші  дүниежүзілік  соғыс  өртін  тұтатушы  фашистік  Германияны 

жеңуде  басты  күш  халық  бірлігінде  еді.  Бас  көтерер  ел  ұландары  арын 

жалау етіп, жанын алау етіп жауға аттанды.

 

 

Кеңес  Одағының  фашистік  Германияға  қарсы  соғысы  1941  жылы  22 

маусымда  таңғы  сағат  4  басталды.  Соғыс  1418  күнге  созылды.  Соғысқа 

дейінгі Қазақстанда тұрған 6,2 млн. адамның 1,2 млн.-ы майданға аттанды. 

Сонымен қатар 700 мың адам еңбек армияларында қызмет етті.

 

Осы соғыс 

кезінде 410 мың қазақ қаза тапты.

 

 

Нұра  ауданынан  3600  астам  адам  Кеңес  Әскерлерінің  қатарына 

шақырылды.  Майданға  кеткен  3600  нұралықтардан  1620  шайқастарда 

қайтыс  болып,  973  -  і  хабарсыз  кетті,  ал  еліне  оралғандар  небары  1007 

жауынгер.

 

 

¥лы Отан соғысында қаза тапқан нұралықтар саны 2593 адам.

 

 

Жеңіспен  оралған  1007  жауынгерлерден,  бүгін  ортамызда  қалғаны 

жалғыс ардагер ол Искаков Ахметбек

 

 

¥лы  Отан  соғысы  жылдары  бүкіл  кеңестер  халқы  жаппай  ерлік 

үлгілерін  көрсетті,  11  мыңнан  астам  офицерлер  мен  солдаттар  Кеңестер 

Одағының Батыр

 

 

Кеңес  Одағының  Батыр  атағын  алғандардың  ішінде  біздің  де 

жерлестеріміз  бар.  Олар  Иван  Михайлович  Колодий,  Семен  Андрианович 

Лебедев.

 

 

Соғыс  ардагерлері  !  Тыл  ардагерлері!  Олар  біздің  ортамызда.  Олар 

бізге көп күткен жеңісті  әкелді. Біреулері майдан жерінде жүрсе, екіншілері 

-  әйелдер,  қариялар  мен  балалар  станок  пен  егін  даласында  болд ы.  Біздің 

жеңімпаз халқымыздың ұлылығы сөзсіз. 

 

 

 

Колодий Иван Михайлович



 

 

 

Колодий  Иван  Михайлович  –  Орталық 



майданның  65-інші  атқыштар  дивизиясы  69-ыншы 

Қызылтулы  Сев  118-інші  артиллериялық  полкінің 

радиотелеграфисі, 

ефрейтор. 

    1912 жылы 1 мамырда қазіргі Қарағанды облысы 

Нұра  ауданы   Киевка  елді  мекенінде  шаруа 

отбасында  туған.  Украиндық.  Сауатты  жою 

мектебінде оқыған, қазіргі Өзбекістан Сурхандария 

облысы  Денау  қаласында  мемлекеттік  жемісті 

көшендік  бақта  ұста  болып жұмыс  істеген.  Қызыл 

әскер  қатарына  1941  жылы  Өзбекістан  КСР 

Сурхандария облысы Денау қалалық әскери комитеті арқылы шақырылған. Ұлы 

Отан соғысына 1942 жылдан бастап қатысқан. 1943 жылдан бастап ВКП/б/КПСС 

мүшесі.  118-інші  артиллериялық  полкінің  радиотелеграфы  ефрейтор  Иван 

Колодий 

Днепр 


өзенінде 

болған 


майданда 

ерекшеленді. 

     

1943  жылдың  15  қазанының  түнінде  лейтенант  Бутылкин,  аға  сержант 



Тимонов және Колодий алдыңғы атқыштар бөлімшелерімен артиллерия миномет 

отымен  Днепр  өзенінде  Украинаның  Чернигов  облысы  Репкин  ауданында 

Радуль 

қала 


типтес 

ауылында 

қарсылыстарын 

ығыстырды. 

     

Ефрейтор  Колодий  отырған  қайық,  Днепрдің  оң  жағасында  снарядтың 



жарылуынан  су  түбіне  кетті.  Ауыр  жарақат  алған  байланысшы,  жағадағы 

радиостанцияға  жүзіп  барып  артиллериялық  қуат  көзімен  байланыс  орнатып, 

атыс 

жайлы 


мәліметтер 

жеткізіп 

отырды. 

          Осы  шайқас үшін  ефрейтор  Колодий  Иван  Михайлович  Кеңес  Одағының 

Батыры  атағына  ұсынылды. Жоғары  Кеңестік  төрелер  Алқасының  жарлығымен 

1943  жыл  30  қазаннан  бастап  жауынгерлік  тапсырмаларды  және  майдандағы 

қолбасшылық  тапсырмаларды  жақсы  орындағаны  үшін,  сонымен  қатар  неміс-

фашист  басқыншыларымен  күресте  ерлік  және  батырлық  танытқаны  үшін 

Колодий  Иван  Михйлович  Кеңес  Одағының  Батыры  Ленин  орденімен  және 

«Алтын 


Жұлдыз» 

/№1593/ 


медалымен 

марапатталды. 

     

Соғыстан  кейін  Колодий  Молотов  қаласында  соғыс-теңіз  техникалық-



авиациялық  училищесін  бітірді/1957  жылдан  бастап  қазіргі  Пермь  қаласы/. 

Кировта  ДОСААФ  аудандық  комитетінде  төрағалық  қызметін  атқарды.  1954 

жылы  18  қарашада  майданда  алған  жаралар  салдарынан  қайтыс  болды. 

    


Марапаттаулары: 

    Ленин  орденімен  марапатталған  /30.10.43/,  медальдармен,  соның  ішінде  – 

«Ерлік  үшін»  /07.10.43/  және  «Жауынгерлік  еңбегі  үшін»  /30.08.43/.  Батырдың 

аты  Өзбекістан  Сурхандария  облысы  сариасин  оқушылар  үйіне  берілген. 

Батырдың  автоматы  және  радиостанциясы  Мәскеу  қаласының  Орталықтағы 

Қарулы 


күштер 

мұражайында 

көрмеге 

қойылған. 

     

Даңқты  жауынгердің  атын  жерлестері  ардақтап  еске  түсіреді.  Қазіргі 



уақытта Киевка кенті  көшесінің бірі оның атымен аталады. 

 


 

Лебедев Семен Андрианович 



 

 

Кеңес  Одағының  Батыры  Лебедев  Семен 



Андрианович  -  полковник,  3-Белорусс  майданы 

1-ші  әуе  армиясы,  278-истребитель  дивизиясы 

43-әуе  истребитель  полкі  әуе  эскадрилиясының 

командирі,  Совет  Одағының  Батыры  атағын 

1945 

жылы 


алған. 

Семен  Андрианович  Лебедев  1919  жылы  Нұра 

ауданындағы  Захар  ауылында  дүниеге  келді. 

Қиырдағы  қазақ  ауылынан  шыққан  бала  кейінде 

неміс  фашистеріне  қарсы  күресте  сан  мәрте 

ерлік  көрсеткен  көрнекті  ұшқыш  қолбасшысы 

дәрежесіне 

дейін 


өсті. 

    


Алған  бетінен  қайтпайтын,  жасынан 

пысық болып ержеткен жігіт 1938 жылы Качино 

әскери училишесін бітіріп, Қиыр Шығыста әскери ұшқыш болып қызмет етті. Ол 

1943  жылдың  көкек  айынан  бастап  неміс  басқыншыларына  қарсы  ұрыстарға 

тікелей қатысты. Қырымды, балтық бойын, Белоруссияны азат ету ұрыстарында 

жаумен 


шайқасты. 

Соғыс аспанында Лебедев басқарған 12 самолет жауға сан мәрте қатер төндіріп, 

талай  шығынға  батырды.  Батыр  жерлесіміз  Семен  Лебедев  әрбір  жолы  өзін 

нағыз  ерлерше  көрсетті.  Соғыстағы  шеберлігі  және  бет  қайтпас  ерлігі  үшін 

майор Лебедевке Ленин, 1-Дәрежелі Отан соғысы, «Қызыл Жұлдыз», үш бірдей 

«Қызыл  Ту»  ордендері,  «Александр  Невский»  ордені,  көптеген  медальдар 

беріледі. 

     


Ұлы  Отан  соғысы  жылдары  аспанға  200  рет  көтеріліп  жаумен  соғысқан 

Семен Андрианович 34 мәрте әуе шайқасына қатысты, жаудың 22 сомолетін жер 

қаптырады. 

   


 Талантты  ұшқыш,  білгір  басшы,  өнегелі  тәлімгер  Лебедев  1945  жылғы 

ақпанның  23-де  СССР  Жоғары  Советті  Президиумның  Указымен  Кеңес 

Одағының  Батыры  атағын  алады.  Алтын  Жұлдыздың  иегері  коммунист 

жерлесіміз 

кейінде 

Берлинді 

талқандауға 

қатысады. 

    

Соғыстан  кейін  полковник  Лебедев  соғыс  ғылымымен  айналысып, 



Мәскеудегі  Н.Е.  Жуковский  атыңдағы  Әскери  Әуе  академиясында  дәріс 

берді.1998 жылы дүниеден озды. 

 

 

 



 

 

 



  

 

 

 

Сүлейменов Мүташ Сүлейменұлы 



 

 

Сүлейменов 

Мүташ 

Сүлейменұлы 



Қазақстан  халық  ағарту  ісінің  үздігі.  Ол  кісі  1921 

жылы  10  қыркүйекте  Казгородок  селосында 

дүниеге 

келген. 


        М.  Сүлейменовтың  жастық  шағы  соғыстың 

басталуымен  қатар  келеді.  Ол  1941  жылы  9-шы 

сыныпты  аяқтап  Чкалов  атындағы  колхозға 

есепші  болып  жұмысқа  алынады.   Жоғары сынып 

оқушыларының қатарында жүріп, ол тың жерлерді 

игеруге  белсене  араласады.  Сол  еңбегі  үшін  ол 

кейін  мемлекеттік  сыйлыққа  ие  болады.  Бірақ 

басталған 

соғыс 

бәріне 


кедергі 

болады. 


            Майданға  1942  жылдың  қаңтар  айында  алынады.  Алдымен  3-4  айлық 

зеңбірекшілер  курсынан  өтеді.  Оның  майдандық  өмірі  114-ші  атқыштар 

бригадасында  басталады.  Алғаш  рет   Калинин  облысына  қарасты  Ржев 

қаласының  маңындағы  Зубцево  деген  жердегі  қанды  қырғынға  қатысады. 

Осыдан  кейін  де  талай  ұрыстарға  қатысқан  Мүташ  Сүлейменов   сол  жылдың 

қазан  айында  ауыр  жараланып,  госпитальге  түскен.  Қарашада  сауығып 

шыққанда   өз  бөлімінен  көз  жазып  қалып,  139-шы  Қызыл  Тулы  Ярославль 

гвардиялық  атқыштар  дивизиясына  қарасты  364-ші  атқыштар  полкінің 

құрамында танкіге қарсы ататын 45 миллиметрлік зеңбіректің көздеушісі болып 

қайта  сапқа  тұрады.  Осы  кезге  дейін  ол  бірнеше  ерлік  істерімен  көзге  түсіп, 

өңіріне  «Ерлік  үшін»  медалін  және  «Қызыл  Жұлдыз»  орденін  қадап  үлгереді. 

         1944 жылдың маусымында зеңбірек расчетінің командирі болып жүрген аға 

сержант  Мүтәш  Сүлейменов  Белоруссияның  Погоран  деген  жерін  азат  ету 

кезінде көрсеткен ерлігі үшін үшінші дәрежелі Даңқ орденіне ие болады. Осовец 

қамалын азат ету кезінде көрсеткен тапқырлығы мен ерлігі үшін екінші дәрежелі 

Даңқ  ордені  беріледі.  Осы  шайқас  жайында  ол  өз  күнделігіне  жазады., 

           17 қаңтарда Варшава азат етіледі. Бұдан кейін наурызда бүкіл Польша азат 

етіледі.  30  наурызда  Польша  мемлекетінің  ұлттық  туы  Данциг  үстіне  тігіледі. 

Бұл  ерліктері  үшін  Мүтәш  ағаның  қарамағындағы  жауынгерлер  тегіс  медаль, 

ордендерге  ие  болады.  М.  Сүлейменовтың  өзіне  бірінші  дәрежелі  Даңқ  ордені 

беріледі. 

           Мүкең соғысты  немістердің  Аргшемонд  қаласында  аяқтайды.  1945  жылы 

24  маусымда  Мәскеу  қаласында  болған  Жеңіс  парадына  қатысады. 

          Соғыстан туған ауылына қайта оралып, ауылдағы мектепте ұстаздық етеді. 

Қарағанды  қаласындағы  университеттің  тарих  факультетін  бітіреді.  40  жылдан 

астам мектеп шәкірттеріне алғашқы әскери дайындық пәнінен сабақ береді. Көп 

жылғы талмас еңбегі үшін «Қазақ ССР халық ағарту ісінің үздігі», «СССР халық 

ағарту  ісінің  үздігі»,  «Еңбек  ардагері»  медалімен  және  көптеген  құрмет 

грамоталарымен 

мараппатталған. 

           1993  жылдан  Кертінді  ауылдық  мектебі  Мүтәш  Сүлейменов  атымен 

аталады.   



 

 



 

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Искаков Ахметбек 



 

 

Искаков  Ахметбек  1923  жылы  Нұра 



ауданы Казгородок ауылында туды. 

1942  жылы  Нұра  әскери  комиссариатымен 

майданға шақырылды. 

183  шекара  отрядында  атқыш  ретінде,  67 

шекара отрядында, 1945-  1946 жылдары шекара 

күзетінде әскери борышын атқарды. 

Соғыстан кейін Чкалов ауылында ветеринарлық 

санитар,  мал  шаруашылыгынын  бригадирі 

ретінде  зейнеткерлікке  шыққанға  дейін  еңбек 

етті. 


«За  победу  над  Германией»,  және  басқа  да 

медальдарымен марапатталған. 

 

 

 



 

Қалиақпар Амиров 

 

  



Қалиақпар Амиров 1924 жылы Ақмола облысы       

Целиноград ауданы, Романовка ауылында туған.  

Қатардағы жауынгер. 

 1942 жылы 853 Ақмола әскери комиссариатымен  

майданға шақырылып 853 атқыш полкында, одан 

кейін 9-шы батыс-атқыштар, 226 атқыш 

бригадаларында, 15 теңіз бригадасында, 205 

атқыш батальоны құрамында Жапонияға қарсы 

соғысқа қатысады. 

1946 жылы еліне оралып, 1948 жылы Балқаш 

қаласында ветеринар мектебін бітіріп, көп жылдар 

веттехник, күзетші ретінде еңбек етеді. 1985 

жылы  зейнеткерлікке шығады. 

«Жапониядағы жеңіс үшін», «Германиядағы жеңіс 

үшін» және басқа да мерейтой медальдарымен 

марапатталған. 

 

 

 



 

 

 



 

 


 

Жанәбіл Баймағамбетов. 

 

 

 



Ұлы Отан соғысы және ІІМ ардагері, 

милицияның отставкадағы полковнигі, Нұра 

ауданының Құрметті азаматы  Жанәбіл 

Баймағамбетовтың балалық шағы ауыр 30 

жылдарға келді. Бұл елімізді аштық пен қуғын-

сүргін жайлаған жылдар еді.  Соғыс басталғанда 

18 жастан жаңа ғана асқан жасөспірім болатын. 

Жанәбіл Баймағамбетов 1922 жылы Нұра 

ауданының Изенді ауылында дүниеге келген. 

Өте ерте жетім қалғандықтан, балалық шағын 

Казгородок ауылының жетім балалар үйінің 

қабырғасында өткізеді.  

Мектеп бітірген жылы соғыс басталады. 1941 

жылдың тамыз айында Қызыл Әскер қатарына 

шақырылады.  Көптеген шайқастарға қатысады, оның ішінде атақты  Корсунь-

Шевченко операциясы да бар. Соғыста көрсеткен ерліктері үшін ІІІ дәрежелі 

Даңқ ордені, «Ұлы Отан соғысы» орденімен, «Германиядағы Жеңіс үшін», 

«Кенигсбергті алу», Кеңес Одағының маршалы атымен аталған  «Жуков» 

медальдерімен марапатталады.   Еңбек жолын аудандық партия комитетінде 

насихаттаушы лауазымынан бастайды. 1947 жылы оны құқық қорғау орындары 

қызметке шақырады. 

 

Құқық қорғау саласында ол өз қызметін Щербаков пен Изенді ауылында 



учаскелік инспектор қызметінен бастайды, кейін паспорт столының бастығы, 

қылмысты іздеу қызметінің төтенше өкілі болып жұмыс істейді. Соңғы он жыл 

қызметін ведомоствадан тысқары күзет бастығы болып жұмыс істейді. Оның 

қызметі ҚР "IIM мінсіз қызметі үшін" медальмен және басқа көптеген 

марапаттаулармен  аталып өтілген. 2005 жылдың 7 сәуірінде Нұра ауданының 

Құрметті азаматы атағын иеленді. 2007  жылы қайтыс болды. 

 

 

Михаил Степанович Безбородько 



 

 

Михаил Степанович Безбородько 1925 жылдың 



10 тамызында Украинаның Виница облысының 

Шарогород ауданында Лопотищино селосында 

туған. Жетіжылдық білім алғаннан кейін, 

Днепропетровск қаласындағы темір жол 

техникумына оқуға түскен. Әскери атағы – сержант. 

1943 жылы 18 жасында, техникумды аяқтамай жатып 

Шарогород аудандық әскери комиссариатымен әскер 

қатарына шақырылады. 1-ші Украин майданына 

түсіп, 81116 әскери бөлімшенің құрамында 

соғысады. Польшада ауыр жарақат алады. 

«Германиядағы Жеңіс үшін», «1941 - 1945жж. Ұлы 


 

Отан соғысына қатысқаны үшін»  медальдарымен, «Отан соғысы» орденімен 



марапатталған. 

 

1960 жылы отбасымен Қазақстанға тың жерлерді игеру үшін көшіп келеді. 



«Донской» (қазіргі Құланөтпес) шаруашылығына тракторшы болып жұмысқа 

тұрады. 1964 жылдан 1968 жылы бригадир болып жұмыс істейді.  

 

 

1985 жылы зейеткерлік демалысқа шығады. 



 

2010 жылы Нұра ауданының Құрметті азаматы атағы берілді.  

  

 

 



Дмитрий Ефимович Глушко 

 

 



Дмитрий Ефимович Глушко 1924 жылдың 12 

қаңтарында Гомель облысы Петровский ауданында 

туған. 

Майданға 1943 жылы Гомель әскери 



комиссариатымен шақырылды. 130-і Петровский 

бриагадасының құрамында 1943 жылдың қазан 

айына дейін соғысқа қатысты жараланған. 

Соғыс аяқталғаннан кейін Нұра ауданының 

Пржевальский ауылында механизатор, жүргізуші 

болып еңбек етті. 

1985 жылы зейнеткерлікке шықты. 

«Германиядағы Жеңіс үшін», «Жуков» және басқа 

медальдармен марапатталған. 

  

 



Николай Федорович Дудкин 

 

 



Николай  Федорович  Дудкин  1923  жылы 

Қарағанды  облысы,  Нұра  ауданы,  Черниговка 

(қазіргі  Көбетей)  ауылында  туған.  Әскери  атағы  – 

сержант. 

1942 жылы Нұра әскери комиссариатынан майданға 

шақырылады. Осы жылдың қаңтарынан маусымына 

дейін  жеке  миномет  батальонының  командирі 

ретінде  Сталинградты  азат  ету  үшін   жүріп  жатқан 

шайқасқа қатысқан. 1942 жылдың мауысым айынан 

желтоқсанға 

дейін 

114 


танк 

батальонында 

жүргізуші-механик  ретінде  жүреді.  Желтоқсаннан 

1943  жылдың  шілдесіне  дейін  464  атқыштар 

полкінің 

зеңбірек 

командирі 

болды. 


1943  жылдың  шілдесінен  1944  жылдың  ақпанына 

дейін  госпитальде  емделген.  Одан  кейін  77  жол 

отрядында  бөлімше  командирі  ретінде  1945  жылға  дейін  әскери  борышын 


10 

 

атқарды. 



1948  жылы  Черниговка  ауылында  механизатор,  одан  кейін  Киевка  кентінде 

жүргізуші  болып  еңбек  етті.  1985  жылы зейнеткерлікке  шықты. «Германиядағы 

Жеңіс  үшін»,  «Сталинградты  азат  ету»  және  де  басқа  медальдармен 

марапатталды. 

2010  жылы  Николай  Федорович  Дудкинге  Нұра  ауданының  Құрметті  азаматы 

атағы берілді. 

 

 

Иващенко Николай      Корнеевич 



 

 

Николай       Корнеевич Иващенко 1921 



жылы Қарағанды облысы Нұра ауданы, 

Черниговка ауылында туған. Аға сержант. 

1942 жылы Нұра әскери комиссариатымен 

майданға шақырылады. 1942-1943 жылдары 1007 

миномет полкінде болады. 

1943-1945 жылдары осы полктің  взвод командирі 

болады. 1945 жылдың тамыз айынан қыркүйек 

айына дейін Жапонияға қарсы соғысқа қатысты. 

Майданда жарақат алған.  

Соғыстан кейін Черниговка ауылында орта 

мектепте дене шынықтыру және алғашқы әскери 

дайындық мұғалімі болып еңбек етті. 

Аудан және облыс көлеміндегі спорт 

сайыстарында Николай Корнеевич дайындаған оқушылар жүлделі орындарға ие 

болып жүрді. 

«Қызыл жұлдыз» орденімен және «Жапониядағы Жеңіс үшін», «Германиядағы 

Жеңіс үшін», «Жауынгерлік ерлігі үшін», «Белоруссияны азат ету үшін» 

медальдарымен марапатталған.   

2010 жылы Нұра ауданының Құрметті азаматы атағына ие болды. 

  

Борис Семенович Ишимов 



 

 

Борис Семенович Ишимов 1925 жылы 



Челябинск облысы Ногай ауданы Россыпянск 

селосында туған. Майданға 1943 жылы Челябинск 

әскери комиссариатымен шақырылды. 

2-ші Белорус майданының құрамындағы 37 

дивизияда атқыш полкінде бөлім командирінің 

көмекшісі ретінде соғысқа қатысты. Соғысты 

Жапонияны талқандаумен аяқтады. 

«Отан соғысы» орденімен және «Жапониядағы 

Жеңіс үшін», «Германиядағы Жеңіс үшін» және 

басқа де мерейтой медальдарымен марапатталған. 



11 

 

1950 жылдан 1959 жылға дейін Свердловск қаласында геолог – барлау 



экспедициясында жүргізуші ретінде еңбек етті. 

1959 жылы Қазақстанға көшіп келіп, зейнеткерлікке шыққанға дейін 

«Энтузисат» кеңшарында еңбек етті. 

  

 



Павел Сергеевич Коньков 

 

 



Павел Сергеевич Коньков 1925 жылы Нұра 

ауданы Завьяловка ауылында туған. Әскери атағы 

– ефрейтор. 

1943 жылы Ұра әскери комиссариатымен майданға 

шақырылады. Екінші Украин, Шығыс 

майдандарында соғысқа қатысты. 

Соғысты 1943 жылдың қаңтарынан маусым айына 

дейін 103 атқыш полкінде бастайды. Әскерде 1946 

жылға дейін 1007 атқыш полкінде болды. Әскерде 

1948 жылға дейін болды. 

Соғыстан кейін Завьяловка ауылында 

басқарма,  нефтебаза меңгерушісі болып 1985 

жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін еңбек етті. 

«Отан соғысы» орденімен, «Жапониядағы Жеңіс 

үшін», «Германиядағы Жеңіс үшін» 

медальдарымен марапатталды. 

2010 жылдан Нұра ауданының Құрметті азаматы. 

  

 



 

Макажанов Нурсапа 

 

 



 

 

 



Мақажанов Нұрсапа 

Мақажанов Нұрсапа 1924 жылы Өркендеу 

ауылында туған. Ұлы Отан соғысының ардагері. 

Нұра комсомолының бірінші хатшысы. Шахтер нан 

қабылдау пунктінің директоры болған. 

Марапаттаулары:   ІІ Ұлы Отан соғысы 

ордені,  мерейгерлік медальдар.  2006 жылдың 6 

қаңтарынан Нұра ауданының Құрметті азаматы.  

  

 

 



 

 

12 

 

Макаров Николай Васильевич. 

 

 

1920 жылы Целиноград облысының Шучинск 



қаласында дүниеге келген. 

1940 жылы әскерге шақырылады. Атақты Қызыл 

Тулы Алыс Шығыстағы құрылысшылар 

батальонында әскери борышын өтейді.  

Соғыс басталғаннан  87 гаубица артиллериялық 

полкінде, 95-ші  гвардияның Сталинградтық 

артиллериялық бригадасында барлаушылар 

бөлімшесінің командирі болады.   

Жауынгерлік ерліктері үшін екі Қызыл Жұлдыз 

орденімен, І және ІІ дәрежелі Отан соғысы, І 

дәрежелі Даңқ орденімен, «Ерлігі үшін», 

«Кенигсбергті алғаны үшін», «Германиядағы Жеңіс үшін», медальдарымен 

марапатталған.  1944 жылы  Витебск үшін шайқаста бастан ауыр жараланған. 

Соғысты Кенигсбергте аяқтаған. 

Николай Васильевич елге оралғаннан кейін Осакаровкадағы «Прогресс» 

промартелінің төрағасы болады,  «Болышевик» Пиа атындағы, «Тракторист» 

совхозында жұмыс істейді. Киевка кентінде 1013 ЖМК бастығы болған.  5-ші 

ЖҚБ прораб болып жұмыс істеп жүріп зейнеткерлік демалысқа шықты. 

2006 жылы Нұра ауданының Құрметті азаматы атағы берілген 4 адамның бірі. 

  

 



Иван Егорович Меша 

 

 



1923 жылы туған, сержант. Туған жері 

Украинаның Сума облысы Лебединск ауданының 

Михайловка селосында туған. 

Иван Егорович Меша алғашқы күннен-ақ 17 

жасқа толсымен  Лебединск әскери 

комиссариаты  арқылы майданға аттанады. Бұл 

1940 жылдың тамыз айы еді. 

Севастопольде 747 атқыштар полкінің құрамында 

минометші, 759 минометшілер батальонында 

минометші болып шайқасады. Соғысты  1945 

жылы Венгрияда аяқтайды. 

І дәрежелі «Отан соғысы» орденімен, 

«Жауынгерлік ерлігі үшін», «Германиядағы Жеңіс 

үшін», «Украинаны азат ету үшін», «Жуков», 

мерейтой медальдарымн марапатталған. Аяғына жарықшақ тиіп жаралы болған. 

50 жылдардың ортасына дейін ІІМ органында құпия құжаттар тасымалдау 

жұмысын атқарған. Содан кейін Тың игеру жылдарында Нұра ауданына қоныс 

аударып,  Заречное ауылында көрікші болып жұмыс істейді.  1980 жылы 



13 

 

зейнеткерлік демалысқа шығады. 



2010 жылы Нұра ауданының Құрметті атағы берілді 

 

Петр Михаилович Свиденко 

 

 

Петр Михаилович Свиденко 1926 жылы 



Нұра ауданының Киевка кентінде туған, әскери 

атағы – ефрейтор.  

1944 жылы Нұра әскери комиссариатының 

шақыруымен майданға аттанады. Майданда 

118 полк құрамында ұрыстарға қатысады. 

Елге қайтып оралғаннан кейін Черниговка 

ауылында механизатор болып жұмыс істейді. 

1986 жылы зейнеткерлікке шыққан. 

«Отан соғысы» орденімен, «Кенигсбергті алу», 

«Германиядағы Жеңіс үшін», «Ерлігі үшін», 

«Украинаны азат ету» және де басқа 

медальдармен марапатталған. 2010 жылы Нұра 

ауданының Құрметті азаматы атағын алған 

соғыс ардагерлерінің бірі 

 

 

Иван Иванович Старчевой 



 

 

1924 жылы Қарағанды облысының Нұра 



ауданының Ивановка (қазіргі К. Мыңбаев 

атындағы) ауылында дүниеге келген. 

Нұау аудандық әскери комиссариатынан 1942 

жылы соғысқа аттанған. Батыс майдан мен 

Белоруссияда 7504, 7507, 7446 әскери 

бөлімдерінде шайқасқан. 1945 жылдан 1950 

жылға дейін Белоруссияда атқыш болып әскери 

қызмет атқарады. 

Иван Иванович Старчевойды Ұлы Отан 

соғысының жалыны 9 жылдай шарпыған. 

Белоруссияның азат етілген қалаларының 

бірінде Жеңісті қарсы алған ол, өзінің әскери 

қызметін одан әрі жалғастырады, қиратылған 

қалаларды көтеріп жатқан фашист 

тұтқындарды күзетеді. Орманды сағалаған 

қашқындар мен сатқындарды ұстауға қатысады.    

ІІ дәрежелі «Отан соғысы»,  «Германиядағы Жеңіс үшін», «Минскіні азат 

ету»,  «Жуков» және т.б. мерейтой медальдарымен марапатталған. 

Соғыстан оралғаннан кейін Иван Иванович Нұра ауданының Киевка кентінде 

жүргізуші болып жұмыс істейді. Зейнеткерлік демалысқа 1984 жылы кетеді.  

Ауданның қоғамдық өміріне белсене араласып, жас ұрпақты тәрбиелеу ісіне 


14 

 

қатысады. 



2010 жылдан Нұра ауданының Құрметті азаматы. 

 

Василий Пантелеевич Скорик 

 

 



Василий Пантелеевич Скорик 1925 жылы 

Нұра ауданы Киевка кентінде дүниеге келген. 

1942 жылы Нұра әскери комиссариатымен 

майданға алынды. 

1942-1944 жылдары минометші ретінде 1007 

атқыш полкінде, 1944 жылдан 1945 жылға 

дейін 64 атқыш полкінде, одан кейін 

Жапониямен соғысқа қатысты. 1945-1948 

жылдары 504 атқыш полкінде әскери борышын 

атқарды. 

Соғыстан кейін Черниговка ауылында 

механизатор болып зейнеткерлікке шыққанға 

дейін еңбек етті. 

«Жапониядағы Жеңіс үшін», «Германиядағы 

Жеңіс үшін», «Ерлігі үшін» және де басқа 

мерейтойлық медальдармен марапатталған. 

2010 жылы Нұра ауданының Құрметті азаматы атағын алған 17 майдангердің 

бірі болды. 

 

Михаил Пантелеевич Скорик 

 

 



Михаил Пантелевич Скорик 1926 

жылы Қарағанды облысы Нұра ауданы 

Черниговка ауылында туған. 

1942 жылы Нұра әскери комиссариатымен 

майданға шақырылды. 1942 жылдан 1945 

жылға дейін 3673 атқыш полкінің 

құрамында соғысқа қатысты. 1945-1948 

жылдары ішкі істер министрлігінің 382 

атқыш полкінде әскери борышын 

жалғастырды. 

1988 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін 

Черниговка ауылында еңбек етті. 

«Жапониядағы Жеңіс үшін», «Германиядағы 

Жеңіс үшін» және де басқа мерейтой 

медальдарымен марапатталған. 

2010 жылы оған Нұра ауданының Құрметті 

азаматы деген атақ берілді. 

  

 



 

15 

 

Өмен Тұрмағанбетов 

 

 

Өмен Тұрмағанбетов 1926 жылы 



Қарағанды облысы Нұра ауданы Алғабас 

колхозында дүниеге келген. 

1944 жылы әскери Нұра әскери 

комиссариатымен майданға шақырылды, Соғыс 

уақытында ауыр жараланған. 1944 жылдан 1945 

жылға дейін 885, 290 атқыш полктері құрамында 

шайқастарға қатысты. 1945 жылы туып өскен 

ауылына оралады. 

1949-52 жылдарда дайындау инспекторы, ал 

1952 жылдан 1985 жылға дейін мал зауытында 

жұмыс істеп, аса шеберлік жұмысымен 

ауылдастарының сый құрметіне бөленіп, 

зейнеткерлікке шықты. 

«Отан соғысы» орденімен және «Германиядағы 

Жеңісі үшін», «Жауынгерлік ерлігі үшін», «Белоруссияны азат еткені үшін», 

«Ерлігі үшін» және де басқа медальдармен марапатталған. 

2010 жылы Нұра ауданының Құрметті азаматы атағын алды. 

  

 



 

 

Ақан Шәкенов 

 

 

Ақан Шәкенов 1912 жылы Ақмола уезінде 



туған. Ефрейтор. 

1942 жылы Нұра әскери комиссариаты майданға 

шақырды. Сталинградты қорғау шайқасына 

қатысқан, жараланып Ржев қаласында емделуде 

болған. Соғысты 1943 жылы 90 атқыш 

дивизиясында аяқтады. 

Соғыстан кейін Казгородок ауалында мал 

шаруашылық бригадирі болып еңбек етті. 1980 

жылы зейнеткерлікке шықты. 

«Отан соғысы» орденімен және «Германиядағы 

Жеңіс үшін», «Жауынгерлік ерлігі үшін» және 

басқа да медальдармен марапатталған. 

2010 Өмен Тұрмағамбетовке Нұра ауданының 

Құрметті азаматы атағы берілді. 

  

 

 



 

16 

 

Павел Дмитриевич Фоменко 

 

 

Павел Дмитриевич Фоменко 1925 жылы 



Қарағанды облысы Нұра ауданы Байтуған 

ауылында туған.  Әскери атағы – сержант. 

1943 жылы Нұра әскери комиссариатының 

шақыруымен майданға аттанады. Забайкальский 

әскери округының 833 артиллерия полкінде 

байланыс бөлімшесінің командирі ретінде 

соғысқа қатысты. Әскери борышын 1945 жылы 

Забайкальский әскери округінде аяқтады. 

Соғыстан кейін 1985 жылға дейін Черниговка 

ауылында кәсіпкерлік училищеде, Cаран 

қаласында еңбек етті. 

«Отан соғысы» орденімен және «Жапониядағы 

Жеңіс үшін», «Германиядағы Жеңіс үшін» 

медальдарымен марапатталған. 

2010 жылдан Нұра ауданының Құрметті 

азаматы. 

  

 

 



 

Рухибаян Юсупов 

 

 

Юсупов Рухибаян 1924 жылы Башқұрт 



АКСР – дің Чакмагар ауданы Гумерово 

ауылында туған. Ефрейтор. 

1942 жылы Чакмагар әскери комиссариатымен 

майданға шақырылды. 

1942 жылдан 1943 жылға дейін 32 атқыш 

полкінде, одан кейін 38 атқыш полкінде 1945 

жылға дейін соғысты. 

Соғыстан кейін Алғабас ауылында механизатор 

болып 1990 жылға дейін еңбек етті. 

«Германиядғы Жеңіс үшін», «Украинаны азат 

ету үшін» және басқа да медальдармен 

мараптталды. 

2010 жылы Р. Юсупов Нұра ауданының 

Құрметті азаматы мәртебесіне ие болды. 

  

 

 



 

 

 



17 

 

 



 

 

 



 

 

¥лы  Отан  соғысындағы  Кеңес  одағы  халықтарынын  ерлік  көрсеткен 

жылдары уақыт озған сайын алыстап барады.  

Бірақ,  адамзат  жадынан  әлемді  фашистік  езгіден  қутқарған  халық  ерлігі  еш 

уақытта  өшпес.  Бүкіл  ел  басқа  түскен  қайғы  бүлтын  татулықпен,  бірлікпен 

серпи  білді.  Көпүлтты  Қазақстаннын  жауынгерлері  соғыста  жанқиярлық 

ерлік көрсетсе, тылдағы еңбеккерлер жанкештілікпен еңбек етті.  

 

Жерлестеріміздің  өшпес  ерліктері  халықтың  мәңгі  жадында  қалып,  әр 



буынныц  күнделікті  есінде.  «Жеңіс  үшін,  майдан  үшін»  деген  үранмен 

аянбай  ецбек  еткен  ана -  әкелеріміз. Біз үшін өмірін  қиган, ортамызда болып 

бүгінге жетпегендер мәңгі есімізде. 

 

Халық  қашанда  өз  батырларын  сыйлап,  қүрметтейді.  Тарихқа  аттарын 



алтын  әріппен  жазады.  Ел  басына  күн  туғанда  қолына  қару  алып,  отан 

қорғауға  аттанған  әрбір  азаматтьщ  қадамы  нагыз  батырлық.  Қаншама 

боздақтың  аты  аталмай  белгісіз  солдат  атымен  сүйегі  жат  жерде  қалды. 

Қаншама  көз  қаралы  қағазға  сенбестен  солдат  жолына  қараумен  болды. 

Қаншама  азамат  ессіз  ерлік  істеп,  естен  шығып  кетті.  Қаншама  балғын 

балалық  шақты  аттап, үлкендермен бірге тылда тәңертеңнен кешке дейін бел 

көтермей еңбек етті. 

 

Осы азаматтардыц арқасында Жеңіс туы желбіреді.  



Халқымыздыц  зердесінде  бүл  күн:  1945  жылдыц  9  -  мамыры  мәңгі  есте 

сақталады. Өйткені, бүл күн - әлем фашистік қүлдықтан қүтылған күн. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

18 

 

Ұсынылатын әдебиеттер тізімі: 



 

 

Досжанов,Қ. Абзал аға./ Қ.Жосжанов.//Нұра. – 2001. – 25тамыз 

 

Колодий Иван Михайлович (1912-1954) / К. Т. Темірғалиева, Т. Т. Аршабеков // 



Ерлік даңқы мәңгі өшпейді. – Қарағанды, 2010. – С. 203. 

 

Колодий  Иван  Михайлович  //  Қазақстандық  Кеңес  Одағының  Батырлары: 



энциклопедиялық жинақ. - Алматы: Өнер, 2010. - 120 б. 

 

Колодий  Иван  Михайлович  //  Қаhарман  қарағандылықтар    =  Герои-



карагандинцы / гл. ред. Г.Ж. Бабулова. – Қарағанды, 2000.- 65-66 б. 

 

Колодий  Иван  Михайлович  //  Қарағандылық  Совет  Одағының  батырлары  = 



Герои Советского Союза - Карагандинцы. – Қарағанды, 1990. – 23-24 б. 

 

Колодий  Иван  Михайлович  //  Совет  Одағының  Қазақстандық  Батырлары:  2 



томдық. / құраст. П.С.Белан, Н.П.Калита. - Алматы, 1969. – 1-т. – 395-396 б. 

 

Лебедев  Семен  Андрианович  (1919)  /  К.  Т.  Темірғалиева,  Т.  Т.  Аршабеков    //  



Ерлік даңқы мәңгі өшпейді. – Қарағанды, 2010. – 89 б. 

 

Лебедев  Семен  Андрианович  //  Қазақстандық  Кеңес  Одағының  Батырлары: 



энциклопедиялық жинақ. - Алматы: Өнер, 2010. – 143-144 б. 

 

Лебедев  Семен  Андрианович  //  Қарағандылық  Совет  Одағының  батырлары  = 



Герои Советского Союза - Карагандинцы. – Қарағанды, 1990. – 36 б. 

 

Мамыраев М. Ғажайып ерлік // Орталық Қазақстан. - 1975. - 8 май (№ 108). - 2 б. 



 

Мустафина С.А.Олардың атымен Киевка көшелері аталады [Мәтін]: ұсынылатын 

әдебиеттер көрсеткіші/С.А.Мұстафина. – Киевка – 2008. – 40 бет, 

 

Семен  Андрианович  Лебедев  //  Қаhарман  қарағандылықтар    =  Герои-



карагандинцы / бас ред. Г.Ж. Бабулова. – Қарағанды, 2000.- 76-77 б. 

 

Халиолла, М. Жалындап жану./ Халиолла.//Нұра. – 2001. – 5 мамыр. 



 

*** 


 

Лебедев  Семен  Андрианович  [электронды  ресурс].//  -  қол  жетімді  нүктесі: 



http://www.karlib.kz/index.php/kz/a-arman-ara-andyly-tar/1571-semen-lebedev

 

 



19 

 

Колодий  Иван  Михайлович  [электронды  ресурс].//  -  қол  жетімді  нүктесі: 



http://www.karlib.kz/index.php/kz/a-arman-ara-andyly-tar/1568-ivan-kolodii

 

 



Қаһарман  қарағандылықтар  [электронды  ресурс].//  -  қол  жетімді  нүктесі: 

http://www.karlib.kz/index.php/kz/a-arman-ara-andyly-tar?limitstart=0

 

 



ҰОС 

батырлары 

[электронды 

ресурс].// 

қол 


жетімді 

нүктесі: 



http://www.nuralib.kz/kk/hero_vov

 

 



Ауданның  Құрметті  азаматтары  [электронды  ресурс].//  -  қол  жетімді  нүктесі: 

http://www.nuralib.kz/kk/2010

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

20 

 

 



 

 

Құрастырушы



Ақпараттық –

 

библиографиялық секторының библиографы 



 

Жапарова А.Ғ. 

 

 

 



Қарағанды

 

обл., Нұра ауданы,



 

Киевка кенті, Абай көшесі 37

 

Телефон/факс: 8 (721



-44) 21-2-07, 22-2-10, 22-7-20 

htpp://nuralib.kz 

E-mail: nura70@mail.ru 

 

 



 

Каталог: files -> chinovnik
chinovnik -> Сборник сценариев
chinovnik -> Өмірбаяны. Сәкен (Сәдуақас) Сейфуллин
chinovnik -> Тематические списки за ІV квартал 2014 года Жаратылыстану ғылымдары Естественные науки
chinovnik -> 5416 18 шілде 2015 жыл Àóäàíäûқ қîғàìäûқ-ñàÿñè ãàçåò³ н ұ р а с ǿ з а т а с ы а ќ и ќ а т «Жўмыспен ќамту жол картасы – 2020»
chinovnik -> А т а с ы а ќ и ќ а т àóäàíäûқ қîғàìäûқ-ñàÿñè ãàçåò³ президент 18 марта прошло заседание
chinovnik -> №21 (5409) 23 мамыр 2015 жыл
chinovnik -> №27 (5414) 4 шілде 2015 жыл
chinovnik -> №26 (5462) 2 шілде 2016 жыл Газет 1932 жылдан бастап шығады


Поделитесь с Вашими друзьями:


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет