СҮттің Қоректік сапасы және сүттегі микроорганизмдер



жүктеу 137.9 Kb.
Pdf просмотр
Дата29.12.2016
өлшемі137.9 Kb.

СҮТТІҢ ҚОРЕКТІК САПАСЫ ЖӘНЕ СҮТТЕГІ МИКРООРГАНИЗМДЕР  

 

Қостанай қаласы, А.Байтұрсынов атындағы Қостанай мемлекеттік университетінің, 

Аграрлы-биологиялық факультетінің, биология және химия кафедрасының магистранты 

Аубакирова Жанна Түбекбайқызы 



 

Ұлы  орыс  физиологы  И.П.  Павловтың  айтуынша  –  сүт  табиғаттың  өзі  дайындаған 

таңғажайып тағамы.  

Сүт  тағамдарын  дайындау  қазір  өндірістік  жағдайда  игерілді.  Бүгiнгi  таңда  елiмiзде 

200-ден астам сүт өңдеу кәсiпорындары бар.  

Орыстың  дәрігер  ғылымы  Н.И.  Лунин  витаминдерді  анықтаудағы    тәжірибесінде 

дәлелдегеніндей,  табиғи  сүт  құрамында  адам  мен  жануарлар  ағзасына  қажетті  барлық 

заттар бар, яғни 20-дан астам амин қышқылдары, 20-дан астам май қышқылдары, 50-ден 

аса  макроэлементтер  және  микроэлементтер,  16-ға  тарта  витамин,  қанттың  3  түрі,  түрлі 

ферменттер,  сондай-ақ  тотығу,  орын  басу,  зат  алмасу  процестерінің  қалыпты  жүруін, 

сүттің  бактерицидтік  касиеттерін  камтамасыз  ететін  гормондар  мен  иммунды  денелер 

көптеп кездеседі.   

Сүт  құрамындағы  ақуыздың  бастылары  казеин,  альбумин  және  глобулин  болып 

табылады.  Сүт  белогының  құрамында  адам  организімінде  синтезделетін  амин 

қышқылдары болғандықтан, ол жоғары сапалы тағам болып саналады. Сүттің майлылығы 

–  негізгі  сапа  көрсеткіші.  Сүт  құрамындағы  май  қаныққан  және  қанықпаған  май 

қышқылдарынан  тұрады,  олар  тағамның  маңыздылығын  арттырады.  Көмірсулар  сүтте 

лактоза  қанты  түрінде    кездеседі.  Негізінен  сүттің  ұюында  маңызы  зор  энергия  қоры 

болып  табылады.  Сүт  қышқылы  жануарлардың  бұлшық  етіндегі  гликолиз  процесінің 

соңғы  өнімі  болып  табылады.  Сүт  қышқылы  және  оның  тұздары  тоқыма,  тері  илеу 

өнеркәсібінде,  медицинада  кеңінен  қолданылады.  Сүттегі  кездесетін  минералды  заттар 

организмдегі  зат  алмасудың,  дене  сүйектің  өсіп  жетілуін,  денедегі  осмос  қысымының 

тұрақтылығын сақтауда, тістердің түзілуінде пластикалық материал болып табылады. Сүт 

элементтік  құрамы  бойынша  кальций  мен  фосфорға  бай.  Шикі  сүт  құрамында  ретинол, 

токоферол, тиамин, никотин қышқылы, аскорбин қышқылы кездеседі. Бұл витаминдер зат 

алмасу  процесінің  қалыпты  жүруіне  және  организмнің  өсіп  жетілуіне  қажет.  Сүттің 

химиялық қасиеті – активті және жалпы қышқылдылығымен сипатталады. Сүт қышқылы 

әсерінен  түзілетін  ұйындыдан  кефир,  простокваша,  ірімшік,  кілегей  және  қаймақ 

дайындауға  болады.  Сүттің  қышқылдылығы  18ºТ  шамасынан  аспауы  тиіс.  Сүттің 

физикалық 

қасиеттері 

сүт 


тағамдарының 

технологиялық 

әдістері-қыздыруға, 

салқындатуға, мұздатуға, ашытуға, ұйытуға әсерін тигізеді [1]. 

     Сүт және сүттен дайындалатын тағамдар микроорганизмдердің өсіп-өнуі үшін қолайлы 

тіршілік орта болып табылады, бұлардың тіршілік әрекеті салдарынан сүт тағамдары тез 

бұзылады. Сүт тағамдарында кездесетін микроорганизмдерді – бактериялар, ашытқы және 

зеңдер деп үш топқа бөледі  



    

Бактериялар  тобынан  сүт  өндірісінде  кеңінен  пайдаланатыны  сүт  қышқылы 

бактериялар. 

    Сүт  қышқылы бактериялары көбінесе моно және дисахаридтерді ашытады, ал крахмал 

және сол сияқты күрделі қанттар-полисахаридтерді ашыта алмайды. Соңғы жылдары шар 

тәрізді сүт қышқылы бактерияларының ішінде крахмалды едәуір дәрежеде ашыта алатын 

топтар  табылып,  өндіріске  ұсынылды.  Кейбір сүт  қышқылы  бактериялары  басқа,  әсіресе 

шіріту бактерияларына жойқын әсер ететін антибиотиктерді бөлетіні анықталды  

Сүт  қышқылы  бактериялары  азот  көзі  ретінде  оның  органикалық  қосылысын 

пайдаланады.  Олардың  көпшілігі  белоктарды,  амин  қышқылдарын,  пептидтерді  және 

полипептидтерді  сіңіре  алады.  Сүт  қышқылы  бактериялары  аммоний  тұздарымен 

қоректейбейді деген пікір бар. Бірақ олар табиғатта өте аз.Сүт қышқылы бактериялары 7-

ден 42 градус жылылық арасында тіршілік ете алады. Әрине, бұлар спора түзбейтіндіктен 


температура  жоғарылағанда  қырылып  қалады.  Тіршілік  ету  барысында  олар  қышқыл 

түзеді. Сөйтіп ортаны қышқылдандырып, басқа микроорганизмдердің тіршілік етуіне жол 

бермейді. Реакциясы бейтарап ортада олар өте жақсы тіршілік етеді [2]. 

Ашытқылар  –  орта  есеппен  алғанда  бактериялардан  он  еседей  үлкен 

микроорганизмдер.  Сүт  ашытқылары  факультативтік  анаэробтық  микроорганизмдерге 

жатады.  Олар  ауада  оттегінің  бар,  жоғына  қарамастан  сүттің  барлық  қабаттарында 

бірқалыпты  көбейіп,  өсіп-өне  береді.  Олар  спиртті  ашуды  тудырады.  Сондықтан  бұл 

микроорганизмдер  ашытқы  жасау  өндірісінде  кең  пайдаланылады.  Сүт  өндірісінде 

бүршіктеніп көбейетін ашытқылар, әсіресе кефир, қымыз сияқты қышқыл сүт тағамдарын 

даярлауға  көп  пайдаланылады.  Бұл  ашытқылар  сүт  қантын  спиртке  және  көмір 

қышқылына  дейін  ыдыратады,  мұның  салдарынан  тағамның  дәмі  жақсарып  сіңімділігі 

артады.  Сүт  ашытқыларының  грамм-оң  және  грамм-теріс  микробтарына  бактерицидтік 

және бактериостатикалық әсер ететін заттарды бөліп шығаратынын эксперимент жүзінде 

А.Скордумова  байқады.  Ацидофильді  таяқша  тудыратын  антибиотикалық  зат  ретінде  де 

ашытқы  антибиотигі  қышқылды  ортада  анағұрлым  активті  болды.  Ол  туберкулез 

таяқшасының, тифоз, дизентирия, дифтерия бактерияларының өсіп-өнуін тоқыратады [3]. 

    

Зең  –  бактериямен  ашытқыларға  қарағанда  күрделі  организм.  Олар  жіп  сияқты 



гифтерден түрады. Ал  гифтер мицелий түзеді. Зеңдер споралар арқылы өсіп-өнеді. Олар 

ішкі  (эндогенді)  және  сыртқы  (эктогенді)  болып  екі  топқа  бөлінеді.  Зеңнің  аспергиллус 

атты түрі тағам жоғары ылғалдықта сақталса, тез өрбиді де тағамды бұзады . 

     Сүт  зеңі.  Аппақ  барқыт  сияқты  болып  тұтаса  көбейеді,  сыр  және  сарымай  сияқты 

тағамдарды  дұрыс  сақтамаған  жағдайларда,  бетін  қаптап  кетеді.  Сүт  зеңі  тағамға  мал 

сауған ыдыстан және басқа қондырғылардан жұғады [4]. 

Микроорганизмдердің  тіршілік  әрекетін  реттеу  үшін  оларға  жылумен,  жарықпен, 

ылғалмен  әсер  ете  отырып  олардың  өсіп  өнуіне  қолайлы  жағдайлар  жасауға  немесе 

тікелей жойып жіберуге болады. 

Жарық сәулесі (ультрокүлгін сәуле), микробтардың қай түрін болмасын жойып жібереді. 

Жарық сәулесіне, әсіресе, патогенді микробтар төзімсіз келеді.  

Сүт  өнеркәсібінде  микроорганизмдердің  тіршілік  әрекетін  реттеу  үшін  көбінесе 

жылу  пайдаланылады.  Микробтардың  тіршілік  әрекетін  бәсеңдету  немесе  тоқтата  тұру 

үшін температура қолданылады. Ол үшін сүтті тоңазытатындығы белгілі.   

Желіннің  үрпінде  әр  уақытта  микробтар  болады.  Ал  үрпінен  желінге,  одан  сүт 

қалдықтарына  жақындаған  сайын  микробтар  саны  азая  түседі.  Ғалымдардың  ғылыми 

деректерінде  сүттің  алғашқы  тамшыларында  кейінгі  тамшыларына  қарағанда  микробтар 

саны 12 есе көп болатындығы дәлелденді [5]. 

Жалпы сүттегі микроорганизмдердің сапасы да, саны да өзгеріп отырады және ол 

белгілі бір кезеңмен байланысты. 

Сүт  қышқылы  бактерияларымен  бірлесіп  тіршілік  ететін

 

ашытқылар  эволюциялық  даму 



барысында қалыптасқан деп қарау керек.Микроорганизмдерді жою үшін оларға жоғарғы 

температурамен:  стерилизациялау-сүтті  100°С  асыра  қыздыру,  қайнату  және 

пастеризациялау- қайнатпай қыздыру арқылы әсер етеді. 

Сүт  өзі,  асылында,  үлкен  жұмысқа  лайықталып  жасалған  зат.  Күллі  сүт  еметін 

тіршілік иелері оның ішінде адам баласы да сүтпен асыралып барып, өсіп өнеді.  

  

 



                                              Пайдаланылған әдебиеттер тізімі 

 

1. А.И. Ивашура «Сүт тіршілік тірегі» Алматы.: 1979ж.,  



2. Б.В. Перфильев., Д.Р. Габе «Капиллярные методы изучения микроорганизмов» Москва.: 

АН СССР, 1961г.,  

3.  В.В.Аникиев.,  К.А.  Лукомская  «Руководство  к  практическим  занятиям  по 

микробиологии» Москва.:  Просвещение, 1974г.,  



4.    Г.Л.  Селибера  «Большой  практикум  по  микробиологии»  Москва.:    Высшая  школа, 

1962г., 


5. Н.С. Егорова «Практические занятия по микробиологии» Москва.:  МГУ, 1980г., 

 

Каталог: bitstream -> handle -> 123456789
123456789 -> Қ атыстық сын есімдердің лексикалық тіркесімділігі
123456789 -> Бегімбай К. М. Дизайн және бейнелеу өнері салаларына
123456789 -> Қазақ халқының ою-өрнектерінің Қолданылуы
123456789 -> Л. Н. Гумилев атындағы ЕҰу хабаршысы
123456789 -> Қр президенттік мәдениет орталығының кіші ғылыми қызметкері
123456789 -> Адам қҰҚЫҚтары жүйесіндегі білім алу қҰҚЫҒЫ
123456789 -> Бейбітшілік бақЫТҚа бастайды
123456789 -> Г.Қ. аЙҚынбаева оҚуШылаРДыҢ беЙІнДІк ҚабІлетІн аныҚтауДа психологиялыҚ- пеДагогикалыҚ ӘДІс-тӘсІлДерді қолДануДыҢ еРекШелІктеРІ
123456789 -> Артыкбаев Ж. О. «Қозы көрпеш – Баян сұлу» Жаратылыс құпиялары туралы жыр
123456789 -> Әлихан бөкейхановтың ЕҢбектеріндегі дәСТҮрлі қазақ шаруашылығының МӘселелері н. У. Шаяхметов


Поделитесь с Вашими друзьями:


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет