Абдигалиева



бет25/60
Дата16.09.2023
өлшемі0,93 Mb.
#108169
түріБағдарламасы
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   60
Байланысты:
Оқулық ғылыми зерттеу әд

Ғылыми ақпарат көздерін зерттеу

Ақпарат көздерін зерделеу интернет көздердің тізімін (картотекасын), оқулықтарды, оқу құралдарын, монографияларды, журнал және газет мақалаларын, биотехнологиялық кәсіпорындардың технологиялық регламенттерін іріктеуден және құрастырудан басталады. Кітапханаларда жүйелі, алфавиттік және пәндік каталогтарды, диссертациялар авторефераттарының, журнал және газет мақалаларының каталогтарын қарау қажет.


Алфавиттік каталогта кітаптар (карточкалар) атаулары алфавиттік тәртіппен орналасқан, ол басылымның библиографиялық сипаттамасының бірінші сөзі бойынша анықталады (автордың тегі немесе авторы көрсетілмеген басылым жағдайында).
Карточкалардың жүйелі каталогында білімнің жекелеген салалары бойынша библиографиялық жіктеме белгіленген тәртіппен орналасқан. Мұндай каталогтың бір түрі соңғы ай ішінде кітапханаға келіп түскен кітаптардың атаулары бар жаңа түсімдердің каталогы болып табылады.
Пәндік каталогта кітап атаулары айдарларда көрсетілген белгілі бір зерттеу пәндері (тақырыптары) бойынша орналастырылған. Осы каталогтағы кітаптардың айдарлары мен атауларының өздері бір-бірінен соң әліпбилік ретпен жүреді.
Әдебиетті таңдау үшін библиография және реферативтік басылымдарды пайдаланған жөн. Биотехнологиялық журналдарды, атап айтқанда осы жылы журналда жарияланған материалдардың көрсеткіштері берілген осы немесе басқа жылдағы соңғы нөмірлерді қарау қажет. Монографияда, оқу құралдары мен журнал мақалаларында пайдаланылған әдебиетке бет сілтемелерін көруге болады.
Жоғары оқу орындары мен ғылыми – зерттеу мекемелерінің ғылыми еңбектерінің жинақтарын, ғылыми – практикалық конференциялардың тезистері мен материалдарын назардан тыс жіберуге болмайды. Құнды ақпаратты, әсіресе тақырыптағы даулы мәселелерді зерттеу кезінде студент ғалымдар мен оқытушылардың жұмысына, пікірлеріне сілтеме жасап ала алады. Студенттің таңдаған зерттеу тақырыбына қатысы бар кейбір оқулықтарда, оқу құралдарында, оқу бағдарламаларында, семинар жоспарлары мен практикалық сабақтар жоспарында негізгі және қосымша әдебиеттер тізімі болады. Арнайы әдебиетті (монографияларды, оқулықтарды, оқу құралдарын, ғылыми еңбектер жинақтарын және т.б.) зерттеуді белгілі бір ретпен жүргізу ұсынылады. Алдымен кітаппен жалпы сипат түрінде танысу керек. Бұл жағдайда әр кітапты оқуға уақыт жұмсау міндетті емес, яғни сіз оның жеке бөлігін немесе тіпті нақты ақпаратын ғана қажет етуіңіз мүмкін дегенді білдіреді. Осы мақсатта басылымның анықтамалық мәліметін оқу жеткілікті болуы мүмкін, ол мыналарды қамтиды: шығу мәліметтері (атауы, авторы, шығарушы ұйым, шығарылған жылы, аннотация, бітіру деректері және т.б.); мазмұнын; библиографиялық сілтемелер мен тізімдерін; алғы сөз, кіріспе
мақала немесе қорытынды. Кітаппен осындай танысу оны әрі қарай оқу орынды ма, жоқ па екенін анықтауға көмектеседі.
Кітапты оқудың екі жолы бар: оның мазмұнын жылдам көріп шығу немесе оның мәтінін мұқият пысықтау. Мазмұнын жылдам көру арқылы кітаптің жалпы сипаттарымен танысуға болады. Мұндай «іздеу» жолы арқылы осы кітапты әрменқарай оқу және оны мұқият зерделеу қажет болуы мүмкін. Мәтінді мұқият пысықтау тек оны толық оқу ғана емес, сонымен қатар оқылғанды меңгеру, түсіну, егжей-тегжейлі талдау. Арнайы әдебиетті оқу кезінде бір немесе бірнеше мәнді түсіндірілуі мүмкін барлық ұғымдар мен терминдерді нақтылау маңызды. Ол үшін оларды түсіндіруге берілген сөздіктер мен анықтамаларға жүгіну қажет. Сонымен қатар, мәтінде автордың негізгі ережелері мен тұжырымдарын және оларды негіздейтін дәлелдемелерді атап көрсету керек. Егер қажетті, қызықты жарияланым зерделенсе және мәтінді мұқият пысықтау қажет болса, онда оны көшіру мүмкіндігі болмаған жағдайда конспект құрастырылады. Конспект – автордың маңызды ережелері мен тұжырымдарының толық мазмұндамасы. Жарияланым авторының көзқарасы бойынша анықтамалар, жаңа мәліметтер, қандай да бір мәселелер және оларға келтірілген дәлелдер, сандық деректер, сондай-ақ ғылыми жұмыс үшін пайдаланылуы мүмкін барлық нәрселер қысқаша және дәл жазылады. Сонымен қатар, конспектіде курстық және дипломдық жұмысты, баяндаманы немесе мақалаларды жазу кезінде пайдаланылған дереккөзге сілтеме жасау үшін сізге қажетті ақпарат қамтылған басылым беттерінің нөмірлерін көрсету ұсынылады.
Конспектілеуге аз уақыт жұмсау үшін түрлі қысқартуларға жүгінуге болады:

  • стандартты (мем., обл., және т.б.),

  • аббревиатураларға (мысалы, ДНҚ, АҮФ және т.б.),

-таңбалы сипаттарға (мысалы, математикалық:=,>,<, + және т.б.),

  • сөздің бастапқы әрпін көрсетуге (энциклопедиялық әдіс),

  • өз белгілерін енгізуге де болады.

Кітаптардан алынған үзінділер дәл болуы тиіс. Егер автордың ойын бұрмалаусыз беру қажет болса, онда сөзбе – сөз үзінді жасалады. Студент өзінің ғылыми жұмысында мұндай жазбаларды пайдаланған жағдайда оның алынған көзін дәл жазып сілтеме, яғни оның МеМСТ бойынша библиографиялық сипаттамасын беру және алынған беттердің нөмірлерін көрсету қажет. Егер жарияланымды мұқият пысықтаудың қажеті болмаса, онда оның жоспарын немесе рефератын жасауға болады. Кітаптың жоспары оның мазмұны болып табылады. Мәтін көлемі бойынша кіші рефераттау кезінде жарияланымдағы негізгі ережелер мен қорытындылар қысқаша баяндалады. Кейбір оқырмандар кітаппен жұмыс істегенде маңызды немесе даулы жағдайларға, тұжырымдар мен дәлелдерге назар аударып, мәтіннің үстіне сызып әр түрлі белгілер жасайды. Бұлай жасаудың еш дұрыс еместігін айта кеткен жөн. Яғни, кітапханадан алынған кітапты сызып, бүлдіруге болмайды. Сондықтан, кітапхана басылымымен жұмыс жасағанда, қажетті ақпаратты тез табуға көмектесетін жазулары бар бетбелгілерге жүгінген жөн. Ақпаратты
жинау тәсілдерінің бірі – газеттер мен журналдардың кесінділері. Әрбір тілікте пайдаланылған жарияланымға сілтеме жасау үшін дереккөзді (газеттің немесе журналдың атауын, жылын, нөмірін, шығарылған күнін) көрсету қажет. Кесінділерді жүйелеу үшін картотекалар немесе тізім жасауға және оларды тақырыптық папкаларға бөлуге болады.
Белгілі бір тақырып бойынша білім жинақтаудың алғашқы кезеңдерінде ғылыми ақпаратты іздеудің тиімді тәсілдерінің бірі– тәжірибелі әріптестермен тікелей байланыс. Мысалы, егер жас ғалымның зерттеу тақырыбы ғылыми жетекшінің қызметінің тақырыбына байланысты болса, онда дипломдық жұмыс немесе диссертация бойынша ақпарат іздеуге кірісе отырып, ең алдымен оның негізгі еңбектерін қарап шыққан абзал, яғни бұл ең алдымен танысуы керек деректердің айтарлықтай тізімін береді. Зерттеу тақырыбы бойынша монографияларды, диссертацияларды және диссертациялардың авторефераттарын қараған дұрыс, осы дереккөздердің әдебиеттер тізімінде зерттеу жұмысы үшін пайдалы көп нәрсе табуға болады.
Тағы бір кеңес – әріптестеріңізден зерттеу тақырыбы бойынша соңғы шолулар туралы және қызықтыратын бейіндегі мақалаларды жариялайтын негізгі журналдар (басылымдар) туралы сұраңыз. Белгілі бір тақырып бойынша негізгі ақпаратты жинақтайтын журналдар аз болып келеді немесе дәл осы тақырып бойынша шыққан мақалалар әртүрлі журналдарда болуы мүмкін. Осылайша, ақпаратты іздеу міндеті негізгі журналдарды немесе басқа да дереккөздерді мүмкіндігінше ертерек анықтап алып, олардың жарияланымдарын мұқият талдауға негізделеді. Алайда, ғылымда зерттеушілер және зерттеушілер топтары арасында бәсекелестік бар екенін де ескеру қажет, бұл өздері жетекшілік ететін журналдар мен жинақтардың тақырыптарында көрініс табуы мүмкін.
Ғылыми ақпаратты іздеу тұрғысында бейінді конференциялар мен басқа да іс-шараларға қатысу өте пайдалы. Осындай іс-шараларға қатыса отырып материалдың авторлық мазмұнын естіп, тақырып бойынша зерттеушілермен танысу және мамандардан кеңес алу мүмкіндігі болады. Сонымен қатар, ғылыми ақпаратты іздеудің тағы да бір оңай болмаса да, тиімді жолы бар: қағаз немесе электрондық нұсқалар түріндегі қарапайым журналдар мақала авторларының жұмыс орны, электронды поштасы туралы ақпараттарды да басып шығарады. Егер мақаланың толық мәтінді нұсқасын алу мүмкін болмаса, онда авторлардың электронды поштасына тікелей өтініш жазып көруге де болады.
Авторға өтініш жазу хатының сұлбасы төмендегідей болуы мүмкін:

Кей жағдайларда басылымның авторлық құқығына журнал редакциясы ие болады, бұл өз кезегінде қиындықтар туғызуы мүмкін. Ал, автордың материалды таратудағы құқығы бірнеше көшірмелермен шектелуі мүмкін. Егер, жарияланымда автордың электрондық поштасының мекенжайы көрсетілмесе, оны интернеттің іздеу жүйесі арқылы табуға мүмкіндік бар.


Бақылау сұрақтары:



  1. Ғылыми зерттеу жұмысының тақырыбын таңдау қалай жүзеге асады?

  2. Ғылыми зерттеу жұмысын жоспарлау неше сатыдан құралады?

  3. Зерттеу объектісі (нысаны) дегеніміз не?

  4. Зерттеу жұмысының мақсаты мен міндеттерін анықтау қалай жүргізіледі?

  5. «Ақпарат көзі» деген ұғымды қалай түсінесіз?

  6. Ғылыми басылымдардың түрлерін атаңыз.

  7. Анықтамалық-ақпараттық басылымдар дегеніміз не, мысал келтіріңіз.

  8. Ғылыми ақпараттың интернет-көздеріне мысалдар келтіріңіз және олардың қайсысымен жұмыс жасап көрдіңіз?

  9. Ғылыми ақпарат көздерін зерттеу қалай жүзеге асырылады?

  10. Ғылыми ақпарат туралы материалдар қажет болған жағдайда, сол материалдың авторына өтініш жазу қалай жүргізіледі?


  1. Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   21   22   23   24   25   26   27   28   ...   60




©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет