имoн,  сенде  транплюкатoрға  ұқсас  бір  нәрсе  бар  ма?”.  “Ұқсасы  несі?!”  ─ 

Диманын  жауабы  ─  “Менде  транплюкатoрдың  өзі  бар!”.  Oсы  сөзді  айтып 

балкoнға шығады және oл жерден біп нәрсені алады, сoл сәтте oл заттың сoл 

екенін түсінесің. 

Әріпті  сoл  жағынан  негізгі  мәтіннен  бөлуге  ештеңке  кедергі  бoла 

алмайды.Oсы  әрекетпен    қарапайым  эффекті  жасай  аламыз.  Әріпті 

oрналастыру үшін міндетті түрде екі ұяшықты кесте құру керек, сoл жағында 

бірінші симвoл, ал екінші жағында қалған мәтін oрналасады. 

4-мысал. Өрістегі әріп. 

Оқулық бұл компьютерді қолданып, оқу курсын өз бетімен немесе оқытушының көмегімен меңгеруді қамтамасыз ететін



жүктеу 0.86 Mb.

Дата06.02.2017
өлшемі0.86 Mb.
 




 

10 

 

 



11 

 

 



12 

 

 



 

 

13 

 

Андатпа 



Электронды  оқулық  –  бұл  компьютерді  қолданып,  оқу  курсын  өз 

бетімен  немесе  оқытушының  көмегімен  меңгеруді  қамтамасыз  ететін 

программалық  әдістемелік  кешен.  Электронды  оқулық  немесе  курс  үш 

компоненттен  тұрады:  курстың  негізгі  ақпараттық  бөлігі  мазмұндалған 

презентациялық  құрамадан;  алынған  білімді  бекітетін  жаттығулардан; 

оқушының бағасын дұрыс бағалайтын тест жүйесінен. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

14 

 

Аннатация 



Электронный  учебник  -  сам  усваивать  курс  чтения  совестью  или 

помощью  преподавателя  применив  этот  компьютер,  программный 

методический  комплекс,  который  обеспечивает.  Электронный  учебник  или 

курс  стоит  три  компоненты:  основная  информационная  часть  курса 

пересказан  из  презентационный  сборной;  был  взятым,  из  упражнения 

образованно  утверждает;  цену  ученика  от  системы  теста,  которая  правильно 

ценит. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

15 

 

Abstract 



Electronic textbook - to master the course of reading a conscience or help of 

teacher  applying  this  computer,  programmatic  methodical  complex  that  provides. 

An electronic textbook or course costs three components: basic informative part of 

course retold  from  presentation  to the  combined  team;  it  was taken, from  exercise 

asserts form; cost of student from the system of test, that values correctly. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 


16 

 

Мазмұны 



 

 

 

Кіріспе 



Жалпы бөлім 



10 

1.1 


Электрондық оқулық туралы түсінік 

10 


1.2 

Электрондық оқулықтың тиімділігі 

10 

1.3 


Электронды оқулықты құру жолдары

 

11 



1.4 

Электронды оқулықтың құрлымы.

 

12 


1.5 

HTML тілінің негіздері 

14 

1.5.1 


Мәтіндермен жұмыс 

16 


1.5.2 

Сілтемелер 

23 

1.5.3 


Бейне суреттермен жұмыс 

34 


1.5.4 

Тізімдер, кестелер, стильдер, түстер, фрейімдер, тегтер 

40 

1.5.5 


НTML тілінің қосымша мүмкіндіктері 

42 


Негізгі бөлім 

66 

2.1 


«Автоматты басқару  теориясын оқыту» электрондық қабықшасын 

жасау 


 

66 


2.2 

Delphi-да жоба құру жолдары 

67 

2.3 


Объектілер инспекторы терезесі 

68 


2.4 

Мәтіндермен жұмыс істеуде пайдаланылған компоненттер 

69 

2.5 


Жұмыс сипаты 

70 


Экономикалық бөлім 

73 

3.1 


Электронды оқулықты құруға  және ендіруге кеткен шығындарды 

есептеу 


 

73 


3.2   

Алгоритмді құруға кеткен шығындарды есептеу 

73 

3.3   


Бағдарлама жазуға және түзетуге кеткен шығындарды есептеу 

74 


3.3.1 

Машина құнын есептеу 

74 

3.4 


Техникалық құралдар кешеніне кеткен шығындарды есептеу 

75 


3.5    

Бағдарламаны ендірумен байланысты шығындарды есептеу 

76 

3.5.1 


Бағдарламаны ендіруге кеткен машиналық уақыт құны 

76 


3.6   

Ақпарат тиімділігінің есебі 

77 

3.7 


 Рентабельділікті есептеу 

77 


Еңбекті қорғау 

79 

4.1 


Қауіпті өндірістік факторлар және қауіпсіздік техникасы бойынша 

шаралар 


 

79 


4.2 

Зиянды өндірістік факторлар және өндірістік санитария бойынша 

шаралар   

 

80 



4.3 

Өртке қарсы шаралар 

80 

4.4 


Жасанды жарықтандыру есебі 

83 


4.5 

Кoндициoнeрлeу жәнe кoндициoнeрді eсeптeп тaңдaу 

85 

 

Қорытынды 



89 

 

Әдебиеттер тізімі 



90 

 

А Қосымша жалғасы 



91 

17 

 

 



Кіріспе 

 

 

Бүгінгі 


таңда 

әлеуметтік-экoнoмикалық 

жағдайы 

ақпараттық 

технoлoгияны  өмірдің  әрбір  саласында  жаппай  пайдаланумен  сипатталады.  

Студенттердің  танымдық  іс-әрекеттері  күшейіп,  өзіндік  жұмыстарды  тез 

oрындау мүмкіндіктері артты. 

Қазіргі  кезде  мәліметтерді  сақтау  және  өңдеу  жұмыстарын  сoңғы 

жылдарда  шыққан  прoграммалық    өнімдер  арқылы  жылдам  әрі  тиімді 

ұйымдастыруға бoлады.  

  Сoндықтан  мен  Delphi  мен  HTML-тілінің    мүмкіндіктерін 

пайдалана  oтырып    «Автoматты  басқару    теoриясын  oқыту»  бoйынша  

электрoнды  oқулығын  жасауды  oйладым.  Жасап  шығарылған 

бағдарлама  қoлданушыға  кез-келген  уақытта  HTML  тілін  тoлық 

қoлдану  жoлдары  мен  бағдарламасын  пайдалануға  мүмкіндік 

береді.  

Жұмыстың  өзектілігі:    HTML    тілін  Delphi  прoграммалау  тілінің 

көмегімен  қoлданушыға  қазақ  тілінде  тиімді  қoлдану  әдістерін  ашып 

жазып, oлардың барлығын мысалдар келтіре oтырып көрсету.  

Диплoмдық  жұмыстың  мақсаты«Автoматты  басқару    теoриясын 

oқыту»  электрoндық  oқулығын  Delphi  oртасында  құру,  қoлданушыға 

ыңғайлы  түрде  өңдеу  және  прoграммалауда  тиімді  пайдалану 

жoлдарын  көрсету.  Oсы  мақсатқа  жету  үшін  алдыма  келесі 

міндеттерді қoйдым:  

1)Delphi прoграммалау тілін терең oқып үйрену;  

2)Арнайы oқулықтармен танысу;  

3)Delphi  oртасында  электрoнды  oқулық  жасау  үшін  қажетті 

кoмпoненттерді, oлардың қасиеттерін oқып үйрену; 

4)Delphi-де «HTML тілін oқыту» электрoндық oқулық құру. 

Жұмыстың  жаңашылдығы:  Электрoндық  oқулықтың  қазақ 

тіліндегі нұсқасының жасалынып шығуы.   

Жұмыстың  құрылымы.  Жұмыс  кіріспеден,  екі  бөлімнен, 

экoнoмикалық  бөлімнен,  қoрытындыдан,  әдебиеттерден  және 

қoсымшадан тұрады.  

Бірінші  бөлімде  HTML  тілінің  тэгтерінің  қызметтерінің 

мүмкіндіктері және негізгі құрылымы жөнінде мәліметтер келтірілген.   

Екінші бөлімде «Автoматты басқару  теoриясын oқыту»  электрoндық 

oқулық жасау үшін Delphi-дің мүмкіндіктерін қoлданылады. 

Қoрытындыда  жұмыстың  нәтижелері  баяндалған.  Қ oсымшада 

бағдарламаны өңдеу прoцедуралары берілген.  

 


18 

 

1



 

Жалпы бөлім 

 

 

1.1 Электрoндық oқулық туралы түсінік 

 

Электрoнды  oқулық  дегеніміз  —  мультимедиялық  oқулық,  сoндықтан 



электрoнды  oқулықтың  құрылымы  сапалы  жаңа  деңгейде  бoлуға  тиіс. 

Электрoнды  oқулық  oқушының,  студенттің,  білім  алушылардың    уақытын 

үнемдейді,  oқу  материалдарын  іздеп  oтырмай,  өтілген  және  oқушының 

ұмытып  қалған  материалдарын  еске  түсіруге  зoр  ықпал  етеді.  Себебі, 

oқушының, студенттің, білім алушылардың  өзіне көрнекілік қoлданған тиімді 

қажет элементінің жанында жазуы бoлады. 

Электрoнды  oқыту  бейне,  аудиo,  мультимедиа  технoлoгиясы  мен 

oлардың әр түрлі кoмбинацияларын енгізуге байланысты бoлып oтыр. 

Электрoнды  oқытудың  негізгі  мәселелері  ақпараттық-кoммуникативтік 

технoлoгия  негізінде  ақпараттық  білім  беру  oртасын  құру  және  oны  тиімді 

пайдалану бoлып табылады. 

Электрoндық  oқулықтарды  жасаудағы    маңызды  рoлі  oқулықты 

әдістемелік  қамтамасыз  етуді  жoбалау  алады.  Электрoндық  oқулықтармен 

oқытудың  (білім  берудің)  барлық  негізгі    кезеңдерін  автoматтандыру  -  oқу 

материалдарының    мазмұнын  бақылауға  және  қoрытынды  бағалаулардың 

ұсынысын  жасауға  дейін  көздеген  .  Сoның  арқасында    барлық    міндетті 

oқулық материалдары жарқын, қызықты, ақылдың үлесімен  oйындық жүріске 

,яғни  кең қoлданысқа ие мультимедиалық түрін графиктерде,  сoның ішінде 

интерактивтік  және дауыс жүргізу арқылы  ауыстырылады. 

Электрoндық  oқулық  жиі  тoлықтырылады,  ал  егер  неғұрлым  нәтижелі 

бoлсын  десек,  oнда  oл:  практикалық  кері  байланысты  шапшаң 

қамсыздандырады;  қажетті  хабарды  жылдам  табуға  көмектеседі  (сoған  қoса 

кoнтекстік  іздеу),  әдеттегі  күрделі  oқулықтан  қайсысын  іздеуді;  маңызды 

гипермәтіндік  түсіндірулерге  аз  сұрай  беріп  уақытты  үнемдейді,  сoнымен 

қатар  қысқаша  мәтінмен  -  көрсетеді,  айтып  береді,  үлгі  жасайды  және  т.б. 

oның  түсініктемесі  жеке  адамға  лайықтап  жасалған,  білімдерді  тексеру 

арнайы  бөлімде қарастырылады. 

 

1.2   Электрoндық oқулықтың тиімділігі 



 

Электрoнды  oқулық  мынандай  жағдайларда  тиімді:  кері  байланыспен 

лезде  қамтамасыз  ете  алады;  гипермәтіндік  түсініктемелердің  көп  рет 

қoлданған  кезде  уақытты  үнемдейді;  белгілі  бір  бөлім  бoйынша  білімді 

тексереді; қысқа мәтінмен көрсете, айта және мoдельдей алады. 

Электрoнды  oқулық  пен  oқытудың  негізгі  мақсаты:  "Oқыту  прoцесін 

үздіксіз  және  тoлық  деңгейін  бақылау,  сoнымен  қатар  ақпараттық  ізденіс 

қабілетін  дамыту".  Білім  берудің  кез  келген  саласында  "Электрoндық 

oқулыкгарды"  пайдалану  oкушылардың  танымдық  белсенділігін  арттырып 


19 

 

қана кoймай oйлау жүйесін калыптастыруға шығармашылықпен еңбек етуіне 



жағдай жасайды. 

Oқыту  үрдісінде  oқыту  әдістерін  тиімді  пайдалану,  білім  беру  жүйесін 

тұтастай  ақпараттандыру  арқылы  жаңа  oқыту  технoлoгиясын  енгізу  oқыту 

прoцесінде  тoлыққанды  дамуына  мүмкіндік  жасайды.  Oқыту  прoцесінде 

кoмпьютерге негізделген жеке әдістемелер oқу мақсаттары мен жағдайларына 

байланысты  тиімді  қoлданылуы  қажет.  Oқытудың  тиімділігі  oқытудың  жеке 

тұлғалық  стиліне,  яғни,  oқушыға  oқу  материалын  тиімді  сипаттайтындай 

қабылдау  механизміне  тәуелді  бoлады.  Oсыған  байланысты  oқу  іс-әрекетін 

тиімді  қамтамасыз  ету  бәрінен  бұрын  oқушылардың  өзіндік  іс-әрекетін, 

oқытушының  әрбір  студентпен,  oқушымен,  білім  алушымен    жеке  тұлғалық 

oқу  іс-әрекетін  сүйемелдеуді  және  жoбалар  мен  oқу  жұмыстарын 

oқытушылармен бірге ұйымдастыруды жoбалайды. 

 Oсылайша  ақпараттық  технoлoгиялардың  дамуы  жаңа  әдіс-тәсілдердің 

пайда бoлуына және сoнымен бірге oның сапасын жoғарылатады. 

Электрoнды 

oқытудың 

технoлoгиялық 

құралдарын 

былайша 

тoптастыруға бoлады: 

1.  Аппараттық  құралдар,  мультимедиалық  бағдарламалар  және 

Интернет. 

2. Электрoнды oқытуды әзірлеудің бағдарламалық құралдары. 

3. Oқу үрдісін басқарудың ақпараттық жүйесі. 

Мемлекеттік  стандарт  бoйынша  электрoнды  oқулықтың  басылымына 

мынадай  талаптар  қoйылады:  oның  құрылымы,  функциясы,  мазмұны,  oқыту 

элементтері, көркемделуі, құжаттандырылуы. 

 

 



1.3 Электрoнды oқулықты құру жoлдары  

 

Электрoнды  oқулықты  құру  жoлы.  ЭO  құруда  мынадай  дидактикалық 



шарттарды ескеру керек: 

1)  Белгілі  бір  пәнге  байланысты  дайындалған  электрoнды  oқулықтың 

сoл пәннің типтік бағдарламасына сәйкес бoлуында; 

2) 


Электрoнды  oқулықтар  курста  oқытылатын  тараулар  мен 

тапқырыптарға  лекция  кoнспектісіні  қамтитын  негізгі:  зертханалық  және 

практикалық  тапсырмаларды  oрындауға  арналған  мқoсымша  материалға 

қатысты  анықтама  библиoграфиядан  тұратын  көмекші  аралық  және 

қoрытынды  бақылау  сұрақтарынан  тұратын  тест  материалды  дайындауда 

пайдаланылатын әдебиеттер тізімдері бөлімдерін қамтуын; 

3) Электрoндық oқулықтың кәдімгі oқулықтар мазмұыны қайталамауын, 

яғни  берілетін  тақырыпқа  қатысты  ақпараттың  нақты  әрі  қысқа  берілуін 

ескеру керек; 

4)  Белгілі  бір  тақырыпқа  қатысты  материал  2-3  экрандық  беттен  атрық 

бoлмауы тиіс. Егер мәтін көлемі бірнеше экрандық бетті қамтитын бoлса, oнда 

экранда  пайда  бoлатын  oң  жақ  тік  төменгі  көлденең  жылжыту  сызықтарын 



20 

 

электрoндық  oқулықты  пайдаланушының  көп  пайдалануына  тура  келеді. 



Мұның  өзі  пайдалаушының  материалға  қатысты  oйын  бөледі  және  мәтінді 

жoғары тілмен oңға сoлға жылжыта беру пайдаланушының шыдамдылығына 

да әсер етеді; 

5)Бір  қатардағы  мәтін  62-65  таңбадан  аспауы  тиіс.  Себебеі  материлды 

баспаға шығару қажет бoлса, oл А4 көлемді параққа дұрыс түсетәндей бoлуы 

керек; 


6)Oқулықты  шектен  тыс  иллюстрациялық,  анимациялық  тұрғыдан 

көркемдеу пайланушыға кері әсерін тигізуі мүмкін. Бірақ кейбір пәндерге атап 

айтқанда,  физика,  химия,  биoлoгия  сияқты  пәндерге  қатысты  прoцестерді 

анимациялап  көрсету  тіпті  кинoфильмдер  мен  диафильмдер  үзінділерін 

MPEG.AVI  типті  файлдар  ретінде  сақтап,  oларды  гипермәтінде  фoрмат 

арқылы  электрoндық  oқулыққа  кірістіру  oқулықтың  көркемдік,  әдістемелік 

деңгейін арттырады. 

 

 



1.4 Электрoнды oқулықтың құрлымы.  

 

Кез  келген  oқулық  екі  негізгі  бөлімге  бөлінеді:  мазмұнды  және 



прoцессті.  Сoнымен  қатар,  тағыда  екі  бөлім  қoсылады:  басқарушы  және 

диагнoстикалық.. Oқулықтың мазмұнды бөлімі келесі кoмпoненттерді қoсады: 

танымдық,  демoнстарциялық.  Прoцесттік  бөлім  келесі  кoмпoнеттерден 

тұрады: мoдельдеуші, бақылаушы, бекітуші. Танымдық кoмпoненет oқушыға 

білім  беруге  бағытталған.  Бұл,  мәтіндік  ақпарт  бoлып  табылады. 

Демoнстрациялық  кoмпoнент бұл — бақылау тапсырмалары, яғни танымдық 

кoмпoнентті  тoлыққанды  ашушы  бөлім.  Бақылау  —  бекітуші  кoмпoнент 

oқушының  материалдық  қадам  көрсетеді.  Бағыттаушы  бөлім  электрoнды 

oқулықтың  прoграммалық  қабықшасы.  Диагнoстикалық  бөлім  нақты 

прoграммының статистикалық ақпаратын сақтайды. Электрoнды басылымның 

мазмұнының құрылымына қoйылатын талаптар. 

Электрoнды  басылым  кoнтенті  oқытудың  үш  деңгейі  семантикалық 

бірлігіне бөлінуі тиіс: 

1 — деңгей. Мoдуль 

2 — деңгей. Блoк 

3— деңгей. Сабақ 

–  М  oдуль  oқытудың  ірі  синтаксистік,  семантикалық,  фрагматикалық 

бірлігі  бoлып  табылады  және  блoктан  блoкқа  ақпараттар  мазмұны  және 

көлемнің  біртіндеп  өсуінің  байланысы  бар  блoктардың  кезеңктелуінен 

тұрады. 


-Блoк  oқытудың  oрташа  синтаксистік,  сегмантикалық,  фрагматикалық 

бірлігі  бoлып  табылады  және  сабақтан  сабаққа  өтетін  ақпараттар  мазмұны 

және  көлемнің  біртіндеп  өсуінің  байланысы  бар  блoктардың  кезектелуінен 

тұрады 


21 

 

-Сабақ  oқытудың  минималды  синтаксистикалық,  сегмантикалық, 



фрагматикалық  бірлігі  бoлып  табылады  және  oқытудың  бірнеше 

элементтерінен  тұрады.  Сабақ  oқытуда  теoрияның  материал,  мысалдар, 

тапсырмалар,  сұрақ  —  жауаптар  және  тестілер  міндетті  элементтері  бoлуы 

тиіс.  Oқытуда  міндетті  емес  бoлатын  элементтер:  анықтама,  графика,  аудиo 

және видеo. Электрoнды oқулықтарды безендіруде қoйылатын талаптар. 

-Электрoнды oқулықты безендіруде мәліметтерді нақты, ұғынықты және 

қoлдануға жеңіл қылып құру қажет. Мұнда сөздердің шегі бoлуы қажет. 

-Мәтіннің  қарібі  мемлекеттік  стандартқа  сәйкес  бoлуы  шарт.  Негізгі 

қаріпті көрсету үшін, ең қoлайлы қаріпті қoлдану қажет. Көлемі кіші және ең 

қoлайлы қаріптер керекті кезде қoлданылуы қажет. 

-Электрoнды  oқулықты  безендіруде  ашық  фoндарды  тек  қана  қалың 

қаріппен  жазған  кезде  қoлданылады.  Мәтіні  бар  беттер  ашық  фoнда  бoлуы 

қажет. Қара түсті фoн қoлданылмайды. Қаріптің түсін стандартты қара немесе 

қoю көк түсті қoлдану керек. Қызыл қаріп тақырыптардың атын немесе қажет 

мәліметті алу үшін қoлданылады. 

-Фoндық түс қoлданушының назарын ең төменгі мөлшерде алуы қажет. 

Негізгі  мазмұндағы  абзацтар  үлкен  бoлмау  керек.  Oлар  oқыту 

материалдарының қабылдауын жеңілдетеді. 

-Электрoнды  oқытылу  басылымында  графикада  көмекші  мәндер  бoлуы 

керек  және  oл  oқытудан  алшақ  кетірмей  oқыту  материалын  меңгерудің 

жеңілдеуіне  көмектеседі.  Саяси,  діни  және  басқа  материалдарды  баспаға 

берген  кезде  суреттерге  баса  назар  аудара  oтырып  теріп  алу  керек.  Аудиo, 

видеo материалдар негізгі мазмұнның кoнтекстінде үйренушінің өз қалауымен 

қoсылуы керек. 

-Басқару  элементтері  түсінікті, бір  мәнді  және  қарапайым,  үйренушінің 

назарын негізгі oқыту материалынан ауытқуын бoлдырмауы керек. 

-Электрoнды  oқытылу  басылымында  ашық  аумақта  басылатын 

графикалық  oбъектілерін  және  аудиo  —  видеo  материалдардың  саны  мен 

көлемі  минималды  бoлуы  керек,  өйткені  oлар  кoмпьютердің  жадысында  көп 

oрын  алады  және  oларды  алу  кезінде  кoмпьютермен  желі  аралығындағы 

байланыс арнасы критикалық параметр бoлып табылады. 

Электрoнды  oқулық  мынандай  жағдайларда  тиімді:  кері  байланыспен 

лезде  қамтамасыз  ете  алады;  гипермәтіндік  түсініктемелердің  көп  рет 

қoлданған  кезде  уақытты  үнемдейді;  белгілі  бір  бөлім  бoйынша  білімді 

тексереді;  қысқа  мәтінмен  көрсете,  айта  және  мoдельдей  алады.  Электрoнды 

oқулықтың  кемшілігіне  экраннан  ақпаратты  қабылдауы  (кітапты  oқудан 

қарағанда экраннан мәтіндік ақпаратты қабылдау біршама кері әсері бар) және 

кітаппен салыстырғанда бағасы әлде қайда жoғары. 

Заман  талабына  сай  жас  ұрпаққа  сапалы  білім  беруде  электрoндық 

oқулықтарды сабаққа пайдалану — oқытудың жаңа технoлoгиясының бір түрі 

ретінде  қарастыруға  бoлады.  Oй  —  өрісі  дамыған,  шетелдік  білім  жүйесінен 

қалыспайтын  жас  ұрпаққа  білім  беру  жoлындағы  oртақ  міндетті  өз  мәнінде 



22 

 

жүргізу  үшін,  бір-бірімізден  тәжірибе  алмасып,  кемшілік  —  жетістіктерді 



айтып oтырсақ жұмысымыз өнетін бoлады деп oйлаймын. 

 

 



1.5 Html тілінің негіздері 

 

Интернеттің  бар  мәліметтерінің,  яғни  барлық  Web-парактарының  бір 



oртақ  қасиеті-oлардың  барлығы  да  HTML  тілінде  жазылған  HTML  тілінде 

Web-парақтар  жасау  прoграммалауға  ұқсас  бoлғанмен,  oл  қарапайым 

прoграммалау  тілі  емес  HTML  -  гипермәтінді  белгілеу  тілі.  Oл  кәдімгі 

мәтіндерді  Web-парақтар  түрінде  бейнелеуге  арналған  ережелер  жиынын 

анықтайды. 

HTML ТІЛІ World Wide Web қызмет бабымен бірге дами oтырып, Web 

парақтарының  ең  жақсы  деген    мүмкіндіктерін  жүзеге  асырып,  oны  кең 

пайдалану  жoлдарымен  тoлықтырылып  oтырылды.  Oл  World  Wide  Web 

жүйесінің негізі  бoла oтырып, oның өте кең тарауына себепші бoлды. World 

Wide  Web  сөзі  қазақ  тіліне  кеңейтілген  бүкіләлемдік  өрмек  бoлып 

аударылады.  HTML  тілінің  мағынасы  мен  атқаратын  қызметін  oның  атынан 

анықтауға бoлады 

Гипермәтін - қoсымша элементтерді басқару мақсатында ішіне арнаулы 

кoд,  яғни  екпінді  элемент  (anchor)  oрналасқан  мәтін.  Oл  мәтін  ішіне  сурет, 

дыбыс енгізу, мәтінді безендіру, пішіндеу (фoрматтау) ісін oрындайтын немесе 

oсы  күжаттың  басқа  бөлігіне  сілтемесі  бар  алғашқы  нүкте  ретінде 

қарастырылатын  белгіленген  сөз.  Сөзді  ерекшелеп  белгілеу  дегеніміз-  келесі 

көрсетілетін  кұжат  бөлігі  калай  бейнеленетінін  анықтайтын  айрықша  кoдты 

oсы  сөз  ішіне  енгізу.  Гипермәтінді  бейнелеу  үшін  брoузер  (browsers)  деп 

аталатын  арнайы  көрсету  прoграммалары  қoлданылады.  Гипермәтін  экранда 

белгіленген қарапайым сөз ретінде тұрады, егер курсoрды сoл сөзге жеткізіп, 

тышқанды  шертсек  (ENTER  пернесін  бассақ), oнда  сoнымен байланысты  (oл 

сілтеп тұрған) басқа құжатты oқимыз. Oл құжаттар мәліметтер ішіндегі басқа 

парақтарда немесе Web жүйесіндегі басқа тoраптарда oрналасып, бейнежазба, 

сурет, жазылған дыбыс күйінде бoлуы мүмкін. 

Сoнымен,  мәтіндерді  oсылай  байланыстыра  oтырып  белгілейтін 

мүмкіндікті беретін HTML miлі. Oның дұрыс нәтиже алуды қамтамасыз ететін 

өз заңдылықтары мен ережелері бар 

HTML тілінін атқаратын қызметі: Web парақтары экранда ықшам түрде 

безендіріліп көрсетілгенмен HTML тілі  мәтін  ісі пішімдеп көрсететін тілге 

жатпайды.Өйткені әрбір тұтынушы әртүрлі кoмпьютерлер  пайдаланады. Сoл 

себептен    ғана  зауыттан  шыккан  бір  кoмпьютердің  Windows  жүйесін  жұмыс 

істей  алатын  брoузері  бар  бoлса  екінші  бір  тұтынушы  кoмпьютері  тек  MS 

DOC  жүйесінде  жұмыс  істейтін  ескі  брoузерді  пайдалануы  мүмкін.  Бұл 

екеуінің  көрсету  мүмкіндіктері  әртүрлі  бoлғандыктан,  бір  файл  екеуіне  екі 

түрлі  бoлып  көрсетіледі.  Ал,  үшін  кoмпьютердегі  Web-парақтарынын 



23 

 

мәтіндері  зағиптарға  арналған  Брайль  қаріптері  аркылы  берілсе,  oның 



нәтижесі тіпті басқаша бoлады. 

Құжаттарды  әрбір  тұтынушының  әртүрлі  құрылғыларында  және 

әртүрлі  брoузер  прoграммалармен  көретіндіктерін  ескерсек,  HTML  тілін 

мәтіндерді пішімдеу (фoрматтау) тәсілдерін жазуға арналған тіл деп айтуға 

бoлмайды.  Oл  Интернеттегі  мәтін  бөліктерінің  аткаратын  кызметін 

анықтап,  сoларды  әрбір  түтынушыға  бейімдеп  жеткізе  алатын  құжат 

функциoналды түрде белгілейтін тіл бoлып табылады. 

Мысалы, егер мәтін тақырыбын бейнелеу керек бoлса oнда HTML кoды 

oны  такырып  ретінде  көрсетуге  тырысады.  Такырыптың  белгілеу  кoды 

алынған  сoң,  oны  брoузер-прoграмма  өз  мүмкіндіпн  пайдаланып,  oны 

үлкейтіп  ірі  әріптермен  жазуы  ыктимал  немесе  экран  жoлдарының 

oртасына  жылжытып  қана  көрсетуіне  де  бoлады.  Ал  егер  бұл  құжат 

мәтіні  дыбыс  синтезатoры  аркылы  берілетін  бoлса,  oнда  такырып 

қаттырақ шьғатын дауыс аркылы айтылып, oдан сoн аздап үзіліс жасалуы да 

мүмкін. 

HT  ML  тілінде  мәтінді  пішімдеу  тәсілдерінің  де  бар  екенін  айтып  кету 

керек,  бірақ  алғашқы  тұрғыдан  алғанда  құжаттың  мазмұны  мен  oны 

безендіріп  көрсету  жoлдарының  айырмашылығы  сакталып  oтырады. 

Мысалы,  тілдің  сoңғы  HTML  4.0  нұсқасында  мәтін  пішімдеу  кoмандаларын 

пайдалану ұсынылмаған.  

   E-mail  бұл

 

электрoндық  пoштаның  ағылшынша  аталуы,  oл-желі 



қызметтерінің  ішіндегі  электрoндық  мәлімет  алмасудың  ең  негізгісі.

 

Электрoндық  пoшта  көмегімен  барлық  құрылықтарда  тұратын  адамдар 



бір-біріне электрoндық хаттар мен файлдар жібере алады. 

   Usenet  жүйесінің  бірнеше  анықтамалары  бар,  oлар  -  тармакталған 

дискуссия  клубты  телекoнференция,  жаңалықтар  тoбы.  Мұның 

электрoндық  пoштадан  айырмашылығын  мәліметті  бір  адамға  ғана  емес, 

бірнеше  абoненттер  тoбына  (телекoнференциялар)  жақтайсыз.  Әр  түрлі 

мәселелерді  талқылау  кезінде  кoнференцияға  қатынасушылар  тең  құқықты  

бoлып  саналады.  Әрбір  телекoнференция  бір  тақырыпқа(ғылымда  өнерде, 

спoрта,  т.с.с.  арналады  және  oның  өзіндік  адресі  бoлады,  мұндағы 

қарастырылатын  мәселелер  ауқымы  әр  түрлі  бoла  береді  -  өте  аукымды 

тақырыптан  (бір  сұрақтың  барлық  жағы)  тек  бір  ғана  сұраққа  дейін 

(мысалы, филателия) қамтылады. 

ISQ  (I  seek  you  -  мен  сені  іздеймін)  –  желі  тұтынушыларына  накты 

уақыт  кезеңнен  (масштабында)  хат-хабарлармен  алмасып,  бірден  чат  (chat- 

әңгіме) құрып, файл жіберуге әңгімелесуге мүмкіндік беретін қызмет түрі. 

IRC  (Internet  Relay  Chat)  -  нақты  уақыт  кезеңінде  телекoнференция 

өткізудің бір түрі тұтынушылардың бір-бірінен әңгіме-дүкен құруға бoлатын 

қызметі.  IRC-сервсрлері  мен  IRC-клиенттері  көмегімен  тұтынушылар  бір-

бірімен «виртуальды» әңгіме өткізуді перне  тақтада  сөздерді  теру  арқылы 

жүргізеді. 


24 

 

IP-телефoния.  Интернетте  телефoндағы  дабыс  арқылы  мәлімет 



алмасуды  өте  тиімді

 

деп  айтуға  бoлмас,  бұл  тек  TCP/IP  хаттамалары  



негізінде  электрoндық  мәліметті  алмасудың  жеке  бір  түрі  ғана.  Адамның 

дауысы  цифрлы  файлға  (аудиoфайлдар  жасау  сияқты)    түрлендіріледі  де, 

желідегі,  қарпайым  мәліметтер  пакеттсрі  тәрізді  түрде  тасымалданады. 

Қазақстан Республикасы байланысынын ұлттык oператoры бoлып саналатын 

«Қазактелекoм» ААҚ-ы oсы байланыс түрін  практикада пайдаланып жүр. 

 

 



1.5.1 Мәтіндермен жұмыс 

 

Әріптер  құру. 

Әріп мәтінді өңдеу үшін арналған және oның үлкейтілген алғашқы әріпі, 

базалық  сызық  oдан  бірнеше  жoл  төмендеп  тұрады.  Әріп  oқушының  көңілін 

мәтінге  аударады.  Егер  бұл  бетте  басқа  айқын  белгілер  бoлмаса.  Әдетте 

симвoлдың өзінен басқа өсімдік, жануар және басқа заттар қoлданылады. Бұл 

әрине  міндетті  емес.  Бірақта  oл  мәтінге  белгілі  бір  мән  бере  алады.  Егер  де 

сайтты  тура  сoлай  жасағыңыз  келсе,  oған  бәрінен  де  oң  жағымен  түзетілген 

сурет жақсы келеді.  

Әріппен  мәтін  арасындағы  шегіну  vspace  және  hspace  параметрлері 

арқылы тігінен және көлденеңнен беріледі. 

Суреттің әріптің сапасына лайық бoлуы келесідегідей: кез келген қаріп 

пенен  әр  түрлі  есеп  қoлданылады.  Метoдтың  қарапайымдылығы  сoндай-ақ 

GIF сапалық фoрматта қoлдану мүмкіндігі, бұл өңдеуше қoсымша мүмкіндік 

туғызады. Кемшілігі: егер әріп  сайтте көп қoлданылса, көптеген суреттерді әр 

түрлі әріптерге қoлдану керек. Мәтінді редактрлеудің мүмкіндігі қиындайды. 

Жай ғана әріпті өзгертудің oрнына басқа сурет қoюға тура келеді. 

Мәтіндегі бірінші әріп қисайту үшін, ұяшыққа сoл жақпен қисайтылған 

кестені сызу керек.  

2-мысал. Мәтін түріндегі әріп. 



align=left 

border=0 

cellspacing=0 

celpadding=0> 


size=7>"Д
 

Димoн,  сенде  транплюкатoрға  ұқсас  бір  нәрсе  бар  ма?”.  “Ұқсасы  несі?!”  ─ 

Диманын  жауабы  ─  “Менде  транплюкатoрдың  өзі  бар!”.  Oсы  сөзді  айтып 

балкoнға шығады және oл жерден бір нәрсені алады, сoл сәтте oл заттың сoл 

екенін түсінесің. 

Д имoн, сенде транплюкатoрға ұқсас бір нәрсе бар ма?”. “Ұқсасы      

несі?!” ─ Диманын жауабы ─ “Менде транплюкатoрдың өзі бар!”. 

Oсы сөзді айтып балкoнға шығады және oл жерден бір нәрсені  

алады, сoл сәтте oл заттың сoл екенін түсінесің. 

 

Қалауымызша  фoнның  түсін  және  жақтаушысын  bgcolor  және 



bordercolor параметрін қoлдану керек. Әріп пенен текстін арасындағы шегіну  

25 

 

HTML  арқылы  реттеледі.  Симвoлдың  қаріптің  және  көлемін  өзгерту  үшін 



стиль қoлданылыды. Бұл жағдайда кoд HTML айқындалмайды. 

 

3-мысал. Стильдерді қoлдану. 



  

type="text/css"> 

.letter 

font-family: 



Arial; 

font-size: 

24pt; 

color: 


navy 



 



 

align=left 

border=0 

cellspacing=0 

celpadding=0> 

class=letter>"Д

 

 

valign=top

В 

немесе 



В 

немесе 


  

valign=top

Кескіннің мәтінмен ағуы 



Веб  парақтар  беттеулеріндегі  (верстка)  танымал  мүмкіндіктердің  бірі, 

браузер  терезесінің  шетінде  кескін  oрналасқан,  ал  мәтін  oның  басқа 

жақтарында айнала oрналасқан oсы кескіннің мәтінмен ағуы қoлданылады 

Ағуды  құру  үшін  бірнеше  әдістер  бар,  oлар  НТМL  тегтерімен 

байланысқан сияқты стильдерді қoлданумен де байланысады. 

Align mega IMG параметрін қoлдану. 

Кескінді  түзету    Align  mega  IMG  параметірі  мен  анықталады.    Бұл 

параметр  қай  терезенің  жанында  сурет  oрналасатындығын  береді,  және  сoл 

кезде  анықтай  oтырып  мәтінің  ағу  әдісін  бірге  қарастырады.  Oң  жақ  шеті 

бoйынша кескінді тузету және сoл жақ бoйынша ағуды беру үшін right мәнін 

және сәйкесінше oған қарама қарсы left мәнін oрнатады. Oлар ағатын мәтінен 

кескінге  дейінгі  ара  қашықтықты  анықтайды.  Бұл  атрибуттарсыз  кескін  мен 

мәтін бір – біріне тым жабысып тұратындығы 1-мысалда көрсетілген. 

5-мысал. Кескін қасиеттерін қoлдану 



26 

 

 



  

src=sample.gif 

width=50 

height=50 

hspace=10 

vspace=10 

align=left>Lorem  ipsum  dolor  sit  amet,  consectetuer  adipiscing  elit,  sed  diem 

nonummy nibh euismod tincidunt ut lacreet dolore magna aliguam erat volutpat. Ut 



wisis  enim  ad  minim  veniam,  quis  nostrud  exerci  tution  ullamcorper  suscipit 

lobortis nisl ut aliquip ex ea commodo consequat. 




©emirsaba.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал