17.3. ӨЗДІК ИНДУКЦИЯ
Индукциянын электр козғаушы күшінің контурда ток күшінің өзгеруінен-
пайда болуы осы контурдың өздік индукциясы деп атайды. Бүл сонымен катар
электромагниттік индукциянын жеке жағдайы болып табылады.
Бүл жағдайда контур бойымен ағып өтетін тоқ күшінің және олардын кон-
турды тесіп өтетін магнит ағыны арасындағы байланыс (17.10) сәйкес:
Ф = Ы
,
(17.13)
мүндағы
L
— контурдың индуктивтілігі.
Индуктивтілік контурдың пішіні мен өлшеміне және ортаның магнит
өтімділігіне тәуелді. Өзара индуктивтілік сияқты индуктивтіліктің өлшем
бірлігі генри болып табылады.
Контурда ток күшінің өзгерісінен контурды тесіп өтетін магнит ағыны да
өзгереді де, өздік индукцияның электр козғаушы күшіне алып келеді. Элект-
ромагниттік индукциянын негізгі заңын және (17.13) формуласын пайдалана
отырып, өздік индукциянын электр қозғаушы күші үшін тұракты деп мынаны
аламыз:
d (L/)
d /
L ~ d Г
'
0 7
.
14
)
Өздік индукцияның нәтижесінде тізбектегі ток күшінің өзгерісі бірден жүр-
мейді. Оны мысалда көрсетеміз (17.4-сурет). Ток көзіне параллель үлкен
L
ин-
дуктивтілігі бар және аз кедергілі катушка және көп
R
кедергісі бар және аз
индуктивтілікті резистор жалғанады.
К
кілтті ажыратқанда сызбаның жоғарғы
жағы (а) тек өздік индукциянын электркозғаушы күшіне негізделген тоғы бар
контурға (б) айналады. Толык тізбек үшін Ом заңының негізінде және (17.14)
формула:
d /
d
I
R
IR = — L
—— немесе — = - — d/.
d '
/
L
(17.15)
Соңғы тендікті интегралдап, бастапкы моментіне
1
= 0 — /0 тоғы, ал аралык
моментге / — /тоғы сәйкес болады:
/
t
\
d /
I
ю
(17.16)
Достарыңызбен бөлісу: