Қазақстан климатының Өзгеру



жүктеу 3.1 Mb.
Pdf просмотр
бет1/5
Дата27.03.2017
өлшемі3.1 Mb.
  1   2   3   4   5

 

Энергетика Министірлігі 

«Қазгидромет» республикалық 

мемлекеттік кəсіпорны 

 

 

 



 

 

 

 

 

ҚАЗАҚСТАН КЛИМАТЫНЫҢ ӨЗГЕРУ 

МОНИТОРИНГІСІНІҢ ЖЫЛ САЙЫНҒЫ  

БЮЛЛЕТЕНІ: 

2014 

ЖЫЛ

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Астана, 2015 

 

 

-3.0

-2.0

-1.0

0.0

1.0

2.0

1941

1945

1949

1953

1957

1961

1965

1969

1973

1977

1981

1985

1989

1993

1997

2001

2005

2009

2013

ºС

МАЗМҰНЫ 

     КІРІСПЕ  

3

1.  2014 ЖЫЛДЫҢ ДҮНИЕЖҰЗІЛІК КЛИМАТЫНЫҢ ЖАҒДАЙЫ МЕН 



ӨЗГЕРІСТЕРІНЕ ШОЛУ  

2.  АУА ТЕМПЕРАТУРАСЫ 

5

2.1 



Қазақстан аумағында бақылау жүргізілетін ауа температураның 

өзгерістері 

5

2.2 



2014 жылдағы Қазақстан аумағындағы ауа температурасының 

ауытқулары 

9

2.3 



Жерге жақын температураның экстремум тенденциялары 

16

3.  АТМОСФЕРАЛЫҚ ЖАУЫН-ШАШЫН 



26

3.1 

Қазақстан аумағында бақылау жүргізілетін жауын-шашын 

мөлшерінінің өзгерістері 

26

3.2 



2014 жылындағы Қазақстан аумағындағы жауын-шашын 

мөлшерінің ауытқулары  

32

3.3 


Жауын-шашын мөлшерінің экстремум тенденциялары  

38

ҚОРЫТЫНДЫ 40



ҚОСЫМША 1 

ҚОСЫМША 2 



 

 

 



КІРІСПЕ 

 

Климат – табиғи ресурс, адамзаттын көркейуіне жəне денсаулығына келер өмірлік 



маңызы  бар.  Ұлттық  гидрометеорологиялық  қызметкерлерімен  өңделіп  шығарылатын 

ақпарат,  тұтынушыларға  өз  жағдайларын  жоспарлауға,  бейімдеуге  жəне  шешім 

қабылдауға  көмектеседі.  Соған  байланысты,  жоспарлау  кезінде  шешім  қабылдануыңыз 

экономика-əлеуметтік жағына қарай, ұтымды жəне тығырықты жағдайларды азайту үшін 

климаттық  ақпаратының  көмегі  болар.  Климаттын  мониторингісі  регионалдық,  ұлттық 

жəне халқаралық ұйымдармен жəне қоршаған орта бойынша əр түрлі бағдарламалармен, 

онын ішінде ең əйгілі Дүниежүзілік Метеорологиялық ұйымымен бақыланып отырады. 

Қазақстанның  географиялық  орналасуын  жəне  оның  кең  байтақ  аумағын  назарға 

ала  отырып,  Республиканың  əр  түрлі  аймақтарындағы  климаттық  жағдайлар 

биофизикалық  жүйеге,  экономикалық  қызметке  жəне  əлеуметтік  салаға  негативті  де, 

позитивті  де  əсер  етуі  мүмкін.  Климаттық  жағдайның  қалыптасуын  түсіну  мен  оның 

өзгерістерін  бағалау  үшін,  потенциалдық  залалын  бағалау  үшін  жəне  адаптация 

шараларын уақытында жəне адекватты түрде қабылдау үшін, ең ақырында Қазақстанның 

тұрақты  дамуын  қамтамасыз  ету  үшін  қажет.  Қазақстанның  қарқынды  дамуы  үшін 

климаттық  жағдайларының  салдарына  қарай  бағасын  беру  мен  қатар,  нақты  уақытында 

адаптациялық шараларын қолдану үшін оны жетілдіре түсінісуі керек. 

Бюлетеннің  бұл  шығарылымында 2014 жылы  бақыланған  климаттық  жағдайы 

суреттеледі, онда метеорологиялық элементтердің экстремалдық мəнінің бағасымен қатар 

өткен жүз жылдықтың 40-шы жылдарынан бастап болған өзгерушілік пен үрдіске қатысты 

тарихи ақпарат ұсынылады.  

Осы  бюллетенге  ауа  температурасының  жəне  жауын  шашынның  орташаланған 

мөлшері 1971...2000 жылдар  аралығындағы  жыл  мезгілдер  бойынша  карталар 

көрсетілінген (1971...2000 жж. Аралығындағы нормалар., Қосымша 1 жəне 2).   

Шығыс деректер. Бюллетенді дайындау үшін «Қазгидромет» РМК Республикалық 

гидрометеорологиялық қордың деректері пайдаланылды: 

1) 1941 жылдан бастап 2013 жылға дейін ауаның орта айлық температураларының 

қатары мен жауын-шашынның айлық сомасы, мұнда 190 аса метеостанцияның деректері  

1971…2000 жж. кезеңіндегі климаттық норманы жəне 110 аса метеостанцияның деректері 

үрдісті бағалау үшін пайдаланылды;   

2) ауаның тəуліктік максималды жəне минималды температурасы мен  1941- 2014  

жылдар  аралығындағы  кезеңдегі  жауын-шашынның  тəуліктік  көлемінің  қатары (80 аса 

метеостанциялар). 

Негізгі тəсілдемелер мен əдістер. Бюллетендегі «норма» деген сөздің астарынан 

1971…2000 жж. кезеңіндегі қарастырылып отырған ауыспалы климаттық көп жылдық мəн 

түсіндіріледі. Температуралардың ауытқулары бақыланатын мəндердің нормадан ауытқуы 

ретінде  қарастырылады.  Жауын-шашын  көлемінің  ауытқуын - нормадан  ауытқу  ретінде 

(ауа температурасына ұқсас), нормадан пайыз ретінде, яғни норма мəніне түскен жауын-

шашынның  көлеміне  пайыздық  қатынас  ретінде  қарастыру  қабылданған.  Шегінен  шығу 

ықтималдығы бірқатар бақылауларға сəйкес туындайтын ауытқулар мəнінің жиілілігімен 

(пайызда) сипатталады.  



Белгіленген  уақыт  интервалы  үшін  параметрлерді  өзгерту  сипаттамасы  ретінде 

сызықтық  трендтердің  коэффициенттері  пайдаланылады,  олар  ең  аз  шаршылар  əдісі 

бойынша  анықталады.  Трендтің  маңыздылық  шарасы – толық  дисперсияның  (пайызда) 

бөлшек дисперсиясын көрсететін детерминация (R

2

) коэффициенті. 



Жер  үсті  ауа  температурасы  үрдісінің  бағасы  мен  жауын-шашын  көлемі  жеке 

станциялар деректері бойынша да, ең аз шаршы (квадраттар) əдісін қолданумен сызықтық 

функцияларды бақылау қатарын жуықтату жолымен  Қазақстанның 14 облысы үшін орта 

есеппен  келтірілген.  Аумақ  үшін  метеорологиялық  ауыспалы  ауытқулардың  орташа 

көлемі  ауытқулық  станциялық  деректерді  орташаландыру  жолымен  есептелген. 

Облыстардың шекаралары төмендегі карта-кестеде берілген. 

2014  ж.  температураның  айрықша  режимін  бағалау  үшін  Дүниежүзілік 

метеорологиялық ұйыммен ұсынылған климат өзгерісінің индексі пайдаланылды.   

 

Қазақстан Республикасының əкімшілік-аумақтық бөліну сызбасы 



1 – Қызылорда обл.

 

2 – Оңтүстік Қазақстан обл.



 

3 – Жамбыл обл.

 

4 – Алматы обл.



 

5 – Шығыс Қазақстан обл.

 

6 – Павлодар обл.



 

7 – Солтүстік Қазақстан обл. 

8 – Ақмола обл. 

9 – Қостанай обл. 

10 – Қарағанды обл. 

11 – Ақтөбе обл. 

12 – Батыс Қазақстанобл. 

13 – Атырау обл. 

14 – Маңғыстау обл. 

 

Бюллетенді  шығаруға  жауаптылар: «Қазгидромет»  РМК  Климаттық  зерттеулер 



басқармасының  жетекші  инженері  Р.М.Ильякова (3 бөлімі)  жəне  ғылыми  қызметкері 

Г.Е.Монкаева (1,2 бөлімі).  Сонымен  қатар  бюллетенді  дайындауға  қатысқан  Басқарма 

басшысы С.А.Долгих жəне жетекші ғылыми қызметкері Е.Ю.Смирнова. 

 

 



1.  2014  ЖЫЛДЫҢ  ДҮНИЕЖҰЗІЛІК  КЛИМАТЫНЫҢ  ЖАҒДАЙЫ  МЕН 

ӨЗГЕРІСТЕРІНЕ ШОЛУ

 

Қазіргі таңда, климаттық жүйесінің бақылауы ғаламдық жүйесінің бақылауларына 

негізделінеді, 

ғаламдық 

бақылаулары 

үйлестірілген 

жүйелердін 

бақылаулары 

болғандықтан  ауа  атмосферасының  жəне  жер  бетіндегі,  мұхиттардағы  болатын 

үдерістерді бақылайды.  

Ауа температурасын жəне бұдан басқа ауыспалы көрсеткіштерді бақылау ғаламдық 

көлемінде 19-шы ғасырдың жартысында басталған, аспапты өлшемдер жасайтын дəурден 

басталған,  бірақ  жанжақты  жəне  əртүрлі  параметрларға  бақылау  жүргізүлері 1950 

жылдардан басталған. 

1880...2012  жылдар  аралығындағы  орташаланған  жер  бетінің  жəне  мұхиттардың 

температурасының  өзгеру  бағасы  0,85 (0,65…1,06) °С  көтерілгеніне  сызықтық  трендтер 

айғақтайды.  

1850…1900   жылдарға  қарағанда 2003…2012 

жылдар  аралығындағы  орташа 

ғаламдық 

температурасы 0,78(0,72…0,85) 

°С 


көтерілген. 

Жер 


бетінінің 

ауа 


температурасының көтеріліуі Жер шарының көптеген аймақтарында бақыланған  

(1.1 сурет).  

 

(

°С 1901…2012 ж.ж. аралығындағы) тренді



 

1.1 сурет -  1901-2012 жылдар аралығындағы бақыланған жер бетінің температура 

өзгерістерінің картасы, температура трендтерін шығаруының арқасында дайындалған       

(1.2 сүретінде қызыл сызықпен жұргізілген) бір массивты деректерден тұратын сызықтық 

регрессия əдісімен шығарылған. Бұл трендтер нақты бағалау беру үшін шығарылған, 

кемде менде 70 пайызы бар деректерден тұратын жерлерді қамтитып көрсетеді ( жəне бұл 

деректердің 10 жəне 20 пайызы соңғы бақыланып жатқан жылдар аралығындағы деректер 

болуы керек). Басқа облыстар ақ түспен боялған. Сеткыдағы ячейкаларда трендтердің мəні 

10 пайызға жеткен сандар «+» белгімен белгіленген. Ақпарат көздері: Климаттың 

өзгеруіне байланысты үкіметаралық сарапшылар тобы, 2013 ж.: Политиктерге арналған 

резюме. «Климаттың өзгеруі, 2013 ж.: Ғылыми физикалық негіздемесінің басылымынан. 

Климаттың өзгеруіне байланысты үкіметаралық сарапшылар тобының Бесінші 

баяндамасына І жұмыс тобының салымы» 


1.2 суретінде, апспапты бақылаулар жүргізілген кезеңінде үш массивті деректерден 

дайындалған,  жер  бетінің  температурасы  көрсетілген.  Ұлыбритания  елдерінің  деректері 

1850  жылдардан  басталады,  ал  АҚШ-тың  деректері 1880 жылдардан  басталады. 20 

ғасырда  ауа  райының  жылу  процестері  тұрақты  болмағандықтан  уақыт  мерзімін,  үш 

арақашықтыққа  бөледі:  жылыну - 1910...1945, сəл  суықтау  процесстері -1946...1975 

жылдар  аралығында,  жəне  қарқынды  жылыну  процестері - 1970 жылдардын  ортасынан 

басталады. 

1800-ші  жылдардын  ортасынан  бастап  жүргізіліп  келе  жатқан  аспапты 

бақылаулардын    нəтижесінде  соңғы  онжылдықтарда  ауа-райының  жылы  болып  келе 

жаткан  тренді  байқалып  жатыр,  ДМҰ-ның  рейтингі  бойынша 2014 жыл  ең  жылы 

жылдардың  бірі  боп  саналды. 1961...1990 жылдар  аралығындағы  ауа  температурасы 

орташа  санынан  0,57± 0,09 °C-қа  жоғары  болды,  14 °C құрады. 2014 жылдың  ауа 

температурасы  бірнеше  жұз  бүтінге  ғана  жоғары  болсада,  бұл 15 ең  ыстық  жылдар 

аралығының, 14 ең жылы жылдар 21-ші ғасырда бақыланған, бірақ биылғы 2014 жылдың 

саны белгісіздіктің шегінен шықпайды. 

Сонымен  дүниежүзілік  жылынудың  себебі  антропогенді  факторлардын  арқасында 

екеніне көзіміз жетуде. 

1.2 


сурет – Гадлей/ОИК 

орталығының 

деректері 

бойынша 1850 жылдан 2014 

жылға  дейінгі  орташа  ғаламдық 

температураның 

жылдық 

ауытқулары (HadCRUT4, қара 



сызық  орташа  мəндерді,  сұр 

сызық – белгісіздік    диапазон 

95 % 

көрсетеді), 



Ұлттық 

климаттық 

деректер 

орталығының  деректері  (қызыл 

сызық) жəне Годдарда атындағы 

Ғарыштық 

зерттеу 

институтының,  АҚШ  деректері 

(көк 

сызық). 


Ауытқулар 

1961…1990 жж. 

базалық 

кезеңдеріне қатысты есептелген. 

Дереккөздер: ДМҰ-№ 1152. 

Ауа  температурасының  өзгеруіне  себеп  жасайтын  ең  ірі  күштердің  бірі  ол  Эль-

Ниньо/Онтүстік қозғалысы (ЭНОҚ, 1.3 сүреті). 2013 жылдын аяғында Тынық мұхитының 

шығыс  тропикалық  су  бетінің  температурасы  орташа  температурасынан  сəл  төменірек 

болғандықтан 2014 жылдың дүниежүзілік температурасы Эль-Ниньо мен Ла-Ниньодан аса 

қатты тəуелді болмайтыны байқалды. 

Сол себептен 2014 жыл Эль-Ниньоның/Онтүстік қозғалысының (ЭНОҚ) нейтралды 

фазасы байқалды. Эль-Ниньо дүниежүзілік температурасының көтерілуімен байланысты. 

Сонда 2014 жылдың  Эль-Ниньо  қозғалысы  байқалмасада  ауа  температурасы  жылы 

болғандығы  байқалды.  Климаттық  жүйеде  жиналатын  қуаттың  көбісі  ақырында 

мұхиттарға таралады (1.4 сүреті). 


2014 жылдағы ғаламдық орташа су бетінің көтерілетін температурасы, 1961...1990 жылдар 

аралығындағы орташа санынан жоғары болды, бақылау жүргізіліп келе жатқан уақыттан 

бері жəне алдынғы жылдардан бері 0,44 ± 0,03 °С-қа жоғары болды. 

Солтүстік  жер  шарының  теңіздерінің  су  бетінің  температурасы  маусымнан  қазан 

айларына дейін ерекше жылы болды.  

1.3  сүреті – 1950…2014   жылдар 

аралығындағы 

ғаламдық 

орташажылдық 

темпера-


турасының 

ауытқуы 


(1961…1990 жылдар 

аралы-


ғындағы  орташа  сандарымен 

салыстырғанда)  осы  үш  комплеті 

мəліметтерге  сəйкес (GISTEMP, 

MLOST  жəне HadCRUT.4.3.0.0 ). 

Қызыл  түспен  əсері  айқынды 

болған 


құбылысы:Эль-Ниньо 

бұлғағы  көрсетілген,  көк  түспен 

əсері  айқынды  болған  Ла-Ниньо 

бұлғағы  көрсетілген  ал  əсері 

нейтралды  болған  сұр  түспен 

көрсетілген. 

Дереккөздер: ДМҰ-№ 1152. 

Теңіз  деңгейі  бұл  климаттық  жүйенің  тағы  да  бір  маңызды  көрсеткіші  болып 

келедеі.  Мұхит  көлемі  судың  жылуына  байланысты  кеңееді,  ал  теңіз  мұхиттың 

жылынуымен  байланысты.  Теңіз  деңгейінің  көтерілуіне  мұзды  қалқандардан  жəне 

мұздықтардан  еріген  су  əсерін  тигізеді.  Теңіз  деңгейінің  жергілікті  өзгеруі  теңіздегі  су 

көтерілуімен,  даулдармен  жəне  үлкен  деңгейлі  климаттық  тəртіппен  мысалға  дегенде 

ЭНОҚ  байланысты. 2014 жылдың  көптеген  айларында  ғаламдық  орташа  теңіз  деңгейі 

рекордты немесе рекордқа жақын сандарға жетті. 

 

 1.4 сүреті– Дүниежүзілік 



мұхиттардың 

жылулық 


құрамының  ауытқуы  Аномалия 

теплосодержания 

Мирового 

океана (1955…2006 жж.  бойынша 

салыстырса) 1955 - 2014 жылға 

дейін 0…700 м қабаты үшін  3 ай 

аралығында 

орташа 


санын 

көрсетеді (2014 ж.қазан-

желтоқсан 

қызыл 


сызықша), 

орташажылдық 

сан 

(қара 


сызықша) 

жəне 5 жыл 

аралығындағы  орташа  сан  (көк 

сызықша). 

Дереккөздер: ДМҰ-№ 1152. 

Арткиканын мұздықтар көлемінің ұзындығы наурыз айында максимумға жетеді, ал 

қыркүйекте  минимумға  жетеді. 2014 жылдың  қыркүйек  айының  мұздың  орташа  айлық 

көлемінің ұзындығы бақылау жүргізіліп келе жатқан уақыттан бері, ең аз денгейі болған 



ұзындықтар  арасында  алтыншы  орынды  алды  жəне 1981...2010 жылдар  аралығындағы 

орташа санға қарағанда 1,24 млн км

аз болды, бұдан бетер 2012 жылда тиянақталған ең 



кішкентай ұзындығы болған рекордтан 1,65 млн км

2

 ұзынырақ болды (1.5 сүреті). 



2014  жыл  Антарктидадағы  мұздықтар  көлемінің  ұзындығы  бойынша 3-ші  жыл 

бойы рекордты ең ұзындығы кішкентай болған жылдардын ішіне кіреді. Жылдың аяғында 

мұздықтардың  ұзындығы  қысқартылып  рекордты  деңгейденде  төмен  болды,  ал 

желтоқсанда керісінше 1979 жылдан бастап бақылау жасалып келе жатқан уақыттан бері 

ең ұзындығы үлкен болған жылдар аралығына кіреді. 

 

1.5 сүреті – 1979…2014 жылдар аралығындағы қырқүйек айларында бақыланған 



Артикалық мұздарының ұзындығы (сол жақта) жəне антарктикалық мұздардың ұзындығы 

(оң жақта), миллион квадрат километрмен өлшегенде. (Дереккөздер: Ұлттық қар мен мұз 

центірінің деректері бойынша, АҚШ). 

ДМҰ-мен дайындалған баяндамасында əлемдік климаттың 2014 жылдағы жағдайы 

туралы  əсіресе  ұлттық  жəне  аймақты  денгейде  байқалған  экстремалды  құбылыстарға 

көңіл берілген. Мысалға келгенде, Еуропа елді мекендерінде ауа-райы тым жылы болған – 

19  мемлекеттер 2014 жылда  рекордты  температуралар  болғанын  баяндаған.  Көптеген 

мемлекеттерде,  əсіресе  Онтүстік  Азия,  Балкан  жəне  кейбір  Африка  елдерінде,  Онтүстік 

жəне  Орталық  Америка  жерлерінде  қатты  су  көшкіндер  мен  тез  тарайтын  қарқынды 

тасқындар өткені бақыланған.  Бүкіл əлем бойынша су көшкіндерінің қайталануы өте көп 

болғандығы,  ол    гидрологиялық  циклдарының  жылдамды  болып  келе  жатқандығынан, 

бүған  қосымша  құат  беретін  жайіт  ол  жылыжай  газдардың  сол  энергеяны  сақтап  түруы, 

бірақ  қазіргі  таңда  бұндай  экстремалды  құбылыстар  əр  жылы  пайда  болады,  өйткені 

климаттың өзінен өзі өзгеретін себептері болады.   



 

 

2 АУА ТЕМПЕРАТУРАСЫ 

 

2.1 

Қазақстан аумағында бақылау жүргізілетін ауа температураның өзгерістері  

 

20 жəне 21 ғасырда бүкіл Жер шарында байқалып жатқан климаттық өзгерістер, 



Қазақстан аумағынада əсері тиген.  

Қазақстан  аумағы  Еуразия  континетінің  ортасында  орналасып  жəне  мұхиттардан 

көптеген  арақашықтықта  жатыр(2000…3000 км),  соған  қарағанда  Жер  шарының  жəне 

солтүстік кеңдікке қарағанда орташа мөлшерінен тезірек жылыйды.  

Жер  шарының  жəне  Қазақстанның  ең  жылы  жылдар  тізімінде  де 

айырмашылықтары да бар. Қазақстан аумағында байқалған ең жылы жылдардың 5 жылы 

ғана, Жер шарының ең жылы он жылдар аралығына кірді (2.1 кестесінде Жер шарындағы 

10 жылдың ішіндегі əр жылы жылға өз түсі белгіленген). 

2.1  кестесі – Қазақстан  аумағы  бойынша  жер  бетінен  жоғары  орташа  жылдық  ауа 

температурасының  орташаланған  мағыналары  жəне  Жер  шары  бойынша  іріктелген 

(1850...2014  жылдар  аралығында)  жəне  Қазақстан  аумағы  бойынша (1941-2014 жылдар 

аралығында) ең жылы жылдар.  

 

Ранг 


Жер шары 

Қазақстан 

Қазақстан аумағындағы 

орташа жылдық ауытқуы°С 

2014 


2013 1,69 

2010 1983 



1,56 

2005 



2002 1,33 

1998 2004 



1,33 

2003 



2007 1,27 

2002 1995 



1,21 

2013 



2008 1,17 

2007 



1997 1,05 

2006 



2006 0,99 

10 


2009 

2005 0,88 

 

2014  жыл  іріктелген  орташа  жылдық  ауа  температурасының  көрсеткіштер 



қатарында  сонынан  санағанда 36 орында  ораналасты. 2014 жылы  Қазақстан  аумақтары 

бойынша ауа температурасының орташа жылдық ауытқуы 1971…2000 ж.ж. аралығындағы 

орташа санынан 0,04 °C-қа төмен болды жəне 5,7 °C құрады. Сонымен 2014 жылдың ауа 

температурасы 1971…2000 ж.ж аралығындағы орташа көпжылдық санына жақындай түсті 

(2.1 кестесі). 


2.1  сүретінде 1971…2000  базалық  жылдар  аралығында  саналған  жер  бетінен 

жоғары  ауа  температурасының  орташа  жылдық  ауытқуларының  іріктелген  қатары 

көрсетілген  жəне  Қазақстанның 118 метеорологиялық  станциялар  бойынша 1941 – 2014 

жылдар  аралығында  орташаланған.  Жер  шарындағы  барлық  экстремалды  жылы  жылдар 

орташа санына қарай, соңғы 20 жылға келеді. Қазақстанда бұл жəйтта жақсы байқалады, 

тек 1983 жыл кірмейді.  

 

 

 



2.1 сүреті – Қазақстан аумағы бойынша 1941 – 2014 жылдар аралығындағы 

орташаланған орта жылдық жер бетінен жоғары ауа температурасының ауытқуларының 

іріктелген қатары (118 метеорологиялық станцияларының мəліметтері бойынша). 

Ауытқулар 1971…2000 жылдар аралығында саналған. 

 

2.2…2.3  сүреттерінде  жəне 2.2 кестесінде 1941…2014 жылдар  аралығындағы 



Қазақстан  аумағы  жəне  административті  облыстар  бойынша  орташаланған  ауа 

температурасының өзгеруіне бағасы берілген. Қатардағы орташа жылдық жəне мезгілдік 

мағыналардың  бүкіл  трендтері  оңды  болып  келеді  жəне  бұл  Қазақстан  аумақтары 

бойынша жер бетінен жоғары ауа температурасының 1941-2014 жылға дейін көтерілгенін 

көрсетеді. 

Қазақстан  бойынша  орташа  жылдық  ауа  температураның  көтеріліп  жатқан 

жылдамдығының саны орташалай келгенде 0,27 ºС əр он жылға көтеріледі. Егер де мезгіл 

бойынша  қарастырсақ,  онда ауа  температурасының  көтерілуі  күз  мен  көктем айыларына 

келеді 10 жылда 0,31 ºС-қа,  ал  қыс  айына 0,27 ºС 10 жылдықта,  ал  жаз  айларында  ауа 

температурасының көтеруінің жылдамдығы 0,19 ºС 10  жылдығына азайған (2.2 кестесі).  

Осы ғасырда болып жатқан жəйітті айта кетуіміз керек, ол көктемдік, жаздық жəне 

күздік  температураларының  ауытқуы  көбінесе  шамалай  оң  болып  келеді,  ал  қыс  

айларының температуралық ауытқуы көбінесе жағымысыз болды (2.2 сүреті).  

 


жыл 

 

қыс 



көктем 

 

жаз 



күз 

2.2 сүреті – Қазақстан аумағы бойынша орташаланған 1941-2014 жылдар аралығындағы 

жылдық жəне мезгілдік ауа температурасының ауытқуының сызықты трендтері жəне 

мерзімаралық қатарлары. Ауытқулар базалық 1971…2000 жылдар аралығында 

шығарылған. Деңгейлестірілген қисық сызығы 11-жылдық жылжымалы 

орташаландырумен алынған. 

Облыстар бойынша ауа температурасының көтерілуі қатты байқалуда, ол – Батыс 

Қазақстан  облысы  əр  онжылдықта 0,38 ºС-қа,  ал  Онтүстік  Қазақстан  облысы,  Шығыс 

Қазақстан  облысы,  Алматы,  Павлодар  жəне  Маңғыстау  облыстарында  керісінше 

0,21…0,26 ºС-қа  төмендеген.  Қалған  облыстарда  орташа  жылдық  ауа  температурасының 

көрсеткіштері онжылдықта 0,27…0,31 ºС арасында болған (2.2 кестесі, 2.3 сүреті) 



-3.0

-2.0

-1.0

0.0

1.0

2.0

19

41

19

45

19

49

19

53

19

Каталог: files -> userfiles
userfiles -> Мифы Древней Греции: «Подвиги Геракла»  Легенды Англии: «Робин Гуд»  Метафора «Легенды Шотландии» Фольклор и литература
userfiles -> Список художественной литературы для самостоятельного чтения
userfiles -> Рассказ. Б. Комеков, С. Утениязов. «Шокан Уалиханов». Рассказ. Ж. Касымбаев.«Абылай хан»
userfiles -> Издается с 1 января 1991 года еженедельная городская газета рекомендуемая цена 35 тенге
userfiles -> С доставкой для предприятий – 1800 тг
userfiles -> И государству
userfiles -> Виртуалды әлемге ен
userfiles -> Вернуть доверие к тенге


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет