Методическое пособие по обучению интегрированным предметам «казахский язык и литература»



жүктеу 5.11 Kb.

бет8/30
Дата22.12.2016
өлшемі5.11 Kb.
түріМетодическое пособие
1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   30

«ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Т2)» «ОРЫС ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Я2)», «КӨРКЕМ
 
ЕҢБЕК» КІРІКТІРІЛГЕН ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ
 
 
61 
атқаруы. Бірлесе оқыту екі педагогтің жұптаса өзіндік тәжірибені дамыту мен 
оқытудың үздік түрі болып табылады. 
Топтық оқытуда екі мұғалімнің оқыту тақырыптары тең дәрежеде бөлінеді. 
Оқыту  мақсаттары  кіріктірілген  оқыту  бағдарламасында  көрсетіліп,  ол 
басшылыққа  алына  отырып,  сабақ  барысындағы  іс-әрекеттер  талқыланады. 
Сабақ типтеріне сай екі мұғалімнің: қазақ тілі және әдебиет пәндерінен сабақ 
беретін  мұғалімдердің  сабақ  барысындағы  рөлдері  айқындалып,  оқушыларға 
жеткізу  әдістемелері  мен  тәсілдері  ортаға  салынады.Топтық  оқыту 
әдістемесінде  екі  мұғалімнің  рөлі,  атқаратын  іс-әрекеттері  тең  дәрежеде  өтуі 
қажет.  Жоспарлау  кезінде  жекелеген  оқушылар  мен  топтарға  көмек,  қолдау 
тиімді бөлінуін қадағалауымыз керек. Екі мұғалім арасындағы ынтымақтастық 
пен байланыс сынып атмосферасына әсер етеді, сондықтан мұғалім арасындағы 
ауысу қалыпты өтуі шарт.  
Сабақ  барысындағы  іс-әрекетті  анықтай  отырып,  оқушыларға  берілетін 
тапсырмалар  жиынтығы  да  қарастырылады.  Мұғалім  бағыт  беруші  рөлін 
ойнайды,  ал  ол  оқушыларға  сыни  тұрғыда  және  зерттеушілік  дағдыларын 
қалыптастыру  сияқты  нақты  тапсырмаларға  құрылады  .  Оқушылардың  нақты 
міндеттері  айқын,  оларға  қойылатын  талаптар  да  сондай  болуы  шарт.Бұл 
оқушылардың практикалық дағдыларын қалыптастыруда әсер етеді. 
Пәндік-тілдік  кіріктірілген  оқыту (CLIL)  әдісінЕуропалық  комиссия                             
2004-
2006  жылдарға  арналған  Еуропада  көптілді  білімді  дамыту  іс-қимылдар 
шеңберінде  ұсынған.  Аталмыш  әдіс  үздіксіз  өзгеріс  үстіндегі  жаһандану 
заманында  мектеп  түлектерінің  бәсекеге  қабілеттіліктерінің  бір  белгісі  болып 
табылатын  тілдерді  және  басқа  тілдерде  пәндерді  игеру  жүзеге  асыру  үшін 
әзірленген. 
CLIL  әдісітілдік  пән  емес  мұғалімдерінің  пәндік  мазмұнды  екінші  және 
үшінші тілде оқытуды білдіреді.Халықаралық тәжірибе мұндай әдістің орынды 
пайдаланған  жағдайда  жақсы  нәтиже  беретінін  көрсеткен.  Өйткені,  пән 
мазмұны  мен  тілді  оқыту  өзара  терең  байланысты  болады.  Екеуі  де  ойлау 
қабілеті  мен  оқуды  жақсарту  үшін  маңызды.Мағыналық  мазмұнды  талқылау 
мақсатымен  басқалармен  өзара  әрекеттесу  үшін  тілді  пайдалана  отырып, 
адамдар өздерінің ойлау қабілеттерін жақсартады, бұл өз кезегінде олардың оқу 
қабілетін  жақсартуына  септігін  тигізуі  мүмкін.  Осылайша  бала  біріншіден, 
«математика», «тарих» немесе химия сияқты пәндік салаларға тән академиялық 
тілді, оған тән терминология мен грамматикалық ережелерді игереді, екіншіден 
екінші немесе үшінші тілде тиісті мәнмәтінде өмірдегідей тікелей араласу үшін 
пайдалануға үйренеді. 
CLIL  әдісін  қолдануда  4  «С»  ескеру  қажет:  сontent  (мазмұны), 
сommunication  (жанасушылық),  сognition  (ойлау  қабілеттері),  сulture 
(мәдениеттану  білімдері).  Сонымен  қатар,  CLIL  әдісінің  ұстанымдарында  5 
аспектті айырықша айқындайды: 
-
 
мәдени аспект; 
-
 
әлеуметтік аспект; 
-
 
тілдік аспект; 

МЕТОДИЧЕСКОЕ
 
ПОСОБИЕ
 
ПО ОБУЧЕНИЮ ИНТЕГРИРОВАННЫМ ПРЕДМЕТАМ «КАЗАХСКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА» 
(Я 2), «РУССКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА» (Я 2), «ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ТРУД» ДЛЯ НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЫ
  
 
62
 
-
 
пәндік аспект; 
-
 
оқыту аспекті. 
Әр аспект оқушылардың жас ерекшеліктеріне, әлеуметтік тілдік ортасына 
сай  іске  асырылады.  Оқу  материалын  таңдау  анықтаған  курс  құрылымына 
байланысты  болады.  Мәтінді  өндеу  тапсырмалары  пәндік  мазмұнын  түсінуге, 
оқушыларды  түсіну  процесіне,  мәтіннің  басты  мақсатын  талқылауға  оны 
тексеруге бағыттайтындай болу керек.  
Тапсырмалар  тілдік  формалардың  ерекшелігін  көрсетіп,  оқушыларды 
оларды  жасай  алуға,  қолдана  алуға,  өз-өзін  бағалау,бір-бірін  бағалау  сияқты 
түрлі бағалау мен тексеру түрлерін пайдалануға дағдыландыру керек. 
Тапсырмалар 
оқушыларды 
өзіндік, 
шығармашыл 
әрекетіне, 
коммуникативтік  тапсырмалар  олардың  ауызша  және  жазба  қарым-қатынас 
жасауға ынталандыру керек. 
Кіріктірілген оқытуда  грамматикаға қарағанда лексика мен мазмұнға баса 
назар аударады. 
«Диалогтік оқыту» оқушылардың ойын толық, ашық, әрі нақты жеткізуге 
көмегін тигізеді. Оқушылар арасында сұхбаттың пайда болуына сабақ кезінде 
орындауға  қызықты  тапсырмалар  өз  септігін  тигізеді.  Мысалы,  қазақ  тілі 
сабағында  «сан  есім»  тақырыбын  қарастыратын  болсақ,оқушылар  қолына 
берілген  материалдарда:  «Сан  есімдерді  қолданып,  көршіңмен  жұп  болып 
«Кездесу» ойынын ойна»; «Сан есімдерді пайдаланып, анаңның немесе әкеңнің 
мерейтойына  арнап  құттықтау  жаз  да,  оны  ашық  хат  бетіне  түсір»  және 
т.б.қызықты тапсырмалар кездесуі балалардың пәнге деген қызығушылықтарын 
арттырады.  Берілген  тапсырмаларды  қызу  талқылып,  шығармашылықпен 
орындауларына  түрткі  болады.  Берілген  тапсырма  бойынша  жағдаяттық 
сұрақтардың  қойылуы  ол  тапсырманы  орындау  барысында  топ  ішінде  қызу 
пікірталастың  тууына,  оқушылардың  ортаға  түрлі  пікірлер  тастауына  себепші 
болып, олардың сөйлеу мәдениетін дамытады. 
Диалог  –  оқушының  өзін  еркін  және  жайлы  сезінетін  ортасы.  Жанға 
жайлы,  жағымда  көңіл-күй  сыйлайтын  әңгіме  алаңында  әрбір  оқушы  өзін 
жақсы  сезініп,  шешіліп  сөйлеп,  құнды  пікірлермен  алмасып,  шығармашылық 
қабілеттерін  шыңдай  алады.  Диалогтік,  комуникативтік  атмосфера  оқушының 
жаңа  тақырыпты  игеруіне  себепкер  болып  қана  қоймай,  бала  бойында  жеке 
тұлғаға  тән  қасиеттердің  қалыптасуына  да  жағдай  жасайды.  Диалог  –  бұл 
ақиқатты  бірлесіп  іздейтін  жол.  Диалог  кезінде  адам  бойында  кездесетін 
сыйластық, жанашырлық, түсінісушілік секілді тамаша қасиеттер қалыптасады. 
Диалог  барысында  әрбір  оқушы  тақырыпты  қалай  қабылдап  отырғандығы 
көрсете алады, сондай-ақ, басқа балалардың осы тақырыпқа деген мүлдем басқа 
ой-пікірлері  мен  тың  көзқарастарының  бар  екендігін  көре  алады.  Диалогтік 
оқыту ұстаздарға шәкірттерінің білім деңгейінің қандай дәрежеде тұрғандығын 
бірден байқауға мүмкіндік береді. 
Диалог  барысында  оқушылар  сыни  ойлауға,  қолдағы  бар  ақпаратты 
қолдана отырып, нақты жағдаяты талдау арқылы пікірлерді салыстыруға, дұрыс 
шешім  қабылдауға  үйренеді.  «Диалогтік  әдістер»  қолданылған  сабақтарда 

«ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Т2)» «ОРЫС ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Я2)», «КӨРКЕМ
 
ЕҢБЕК» КІРІКТІРІЛГЕН ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ
 
 
63 
оқушылар  көбірек  ойланып,  жиі  сұхбаттасады,  ойлау  және  сөйлеу 
мәдениеттерін  белсенді  түрде  қалыптастырады.  Нәтижесінде  оқушылар  жаңа 
білім  алады,  оны  тәжірибеде  қолдануды  үйренеді.  Топтық  жұмыс  барысында 
оқушылар  сұхбаттасу  кезінде  өзін-өзі  бағалауға,  бірін-бірі  бағалауға 
дағдыланады.  Кластер  құру  тапсырмасы  берілген  кезде  оқушылар  арасында 
диалог  қызу  түрде  жүреді.  Зерттеушілік  жұмыс  барысында  топтағы 
оқушылардың әрбіреуі өз пікірін айтып, кластерді қорғау жоспарын жасайды. 
Бірігіп  жасалған  жұмыс  нәтижесін  көрсететін  «оқушы-оқушы»  диалогі  пайда 
болады.  Оқыту  диалогінде  бір  ғана  көшбасшы  болады.  Ол  –  мұғалім.  Ал 
оқушылар  диалогінде  көшбасшылық  оқушыдан  оқушыға  ауысып  отырады. 
Кейде ол мұғалімнен оқушыға да ауысып отыруы мүмкін.  
«Диалогтік  оқыту»  әдіс-тәсілі  қолданылған  сабақтарда  оқушылардың 
өздерін  мүлдем  өзгеше  ұстағаны  байқалды.  Олар  бір-бірлерінен  қысылып-
қымтырылмай көп сұрақтар қойып, өздері сирек араласатын сыныптастарынан 
көмек  сұрай  алды.  Бір-бірімен мүлдем  араласпайтын  екі  оқушының  қазақ  тілі 
және әдебиеті сабағында бірігіп постер жасап, оны қалай қорғау керектігін жұп 
болып талдап отырғанын байқауға болады. 
Бір  қарағанда  диалогсіз  оқытудың  болуы  мүмкін  емес  секілді  көрінеді. 
Алайда, диалогтің компьютерлік тестілеу, интернет-емтихандар, қашықтықтан 
оқытудың  көмегімен  кейін  қарай  ысырылып  қалу  қауіпі  де  жоқ  емес.  Бір 
бойына  жанды  сөз,  қызу  пікірталас,  ашық  эмоция,  кері  байланыс,  танымға 
деген қызығушылықты сыйдырған диалогті «өнер атаулының биігі» деп айтсақ 
та артық болмас емес пе? Өнер болғанда да, ата-бабаларымыздан мұра болып 
қалған, әрбіріміздің бойымызда кездесуі міндет болып саналатын өнер емес пе? 
Қорытындылай келсек, «Диалогтік оқыту» әдісі дегеніміз: 
-
 
 
оқушының сұраққа дұрыс жауап беруге үйренуі; 
-
 
 
оқушының сұхбат жүргізуге үйренуі;  
-
 
 
оқушының өз ойын жеткізуге үйренуі; 
-
 
 
оқушының сөздік қорының баюуы, дүниетанымының кеңеюі. 
Оқыту  диалогі  –  мұғалім  мен  оқушы  іс-әрекетінің  ең  маңызды 
бөлігі.Сондықтан,  сұхбаттың  бұл  түріне  күнделікті  өмірдегі  сұхбаттан  гөрі 
өзгеше көзқарас қажет [14].  
Мұндай  жұмыс  түрлері  мұғалімнен  жоғары  әдіскерлік  шеберлікті,  жоғары 
кәсіби деңгейді талап етеді.  
Қазақстан Республикасындағы білім беруді дамытудың 2011-2020 жылдарға 
арналған  мемлекеттік  бағдарламасында  білім  берудің  мақсаты  –  қазіргі  қоғам 
талабына  сай  алынған  терең  білім,  ойын  еркін  білдіру,  тиімді  шешімдер 
қабылдауға  жеке  тұлғаны  қалыптастыру.  Мақсатты  жүзеге  асыру  үшін,  түрлі 
тәсілдер, әдістер және инновациялық технологияларды қолдануымыз керек. Әр 
ұстаздың  жаңартылған  білім  мазмұны  аясында  жаңа  технологияларды 
пайдалануы  білім  сапасын  тереңдетіп,  кіріктірілген  қазақ  тілі  мен  әдебиеті 
пәніне деген қызығушылығын арттыра түседі. 
 
 
 

МЕТОДИЧЕСКОЕ
 
ПОСОБИЕ
 
ПО ОБУЧЕНИЮ ИНТЕГРИРОВАННЫМ ПРЕДМЕТАМ «КАЗАХСКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА» 
(Я 2), «РУССКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА» (Я 2), «ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ТРУД» ДЛЯ НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЫ
  
 
64
 
4  «ҚАЗАҚ  ТІЛІ  МЕН  ӘДЕБИЕТІ  (Т2)»  КІРІКТІРІЛГЕН  ПӘНДЕРІ 
БОЙЫНША ОҚУШЫЛАРДЫҢ БІЛІМДЕРІН БАҒАЛАУ
 
 
Бағалау – оқыту мен үйретуді жасаушы процес. Бағалау процесі оқушылар 
жетістігі  үшін  негізгі  элемент  болады:  пәннің  мазмұнын  түсіну,  білім  алу, 
дағдыларды  жетілдіру,  жауапкершілік  пен  оқыту  қызметіндегі  тәсілдерді 
қалыптастыру.  Бағалау  оқушының  ілгерілеу  ақпаратын  қамтамасыз  етіп 
қоймай, ынтымақтастықта болуына, өзіндік байланыс жасауына, жоспарау үшін 
жағдай жасауға мүмкіндік береді. 
Әлемдегі бағалау жүйелерінің көпшілігі – нормативті, яғни қандай да бір 
белгіленген  нормамен  салыстыру  арқылы  бағаланады.  Білім  берудің 
кіріктірілген бағдарламасына енетін пәндер бойынша оқушының жетістіктерін 
бағалау критериалды бағалау арқылы іске асырылады.  Критериалдық бағалау 
жүйесі  нормативті  бағалау  жүйесіне  жатады.  Критериалдық  бағалау  жүйесі 
Халықаралық бакалавриат мектептерінде кең қолданылады. Бұл бағалау жүйесі 
– 
білім  алушының  құзыреттілігін  дамытуға,  тұлғаның  қалыптасуына 
бағытталған бағалау жүйесі. 
Критериалды  бағалау  –  оқушылардың  оқу-танымдық  құзыретін 
қалыптастыруға  жағдай  жасайтын,  білім  беру  мақсаты  мен  мазмұнына  сәйкес 
білім  беру  процесіне  қатысушылардың  (оқушылар,  мектеп  әкімшілігі,  ата-
аналар,  заңды  тұлғалар  және  т.б.)  барлығына  алдын  ала  таныс,  ұжым 
талқысынан  өткен,  нақты  анықталған  өлшемдер  арқылы  оқушылардың  оқу 
жетістіктерін салыстыруға негізделген процесс. 
Критериалды  бағалауда  оқушы  өнімділігі  алдын  ала  белгіленген 
критерийлердің  бекітілген  жиынтығына  қарағанда  өзгеше  өлшенеді.Бұл 
оқушылардың  жетістіктері  сыныптағы  оқушылардың  жетістіктеріне  қатысты 
бағаланатын нормаға таңылған бағалаудан ерекшеленеді. Критериалды бағалау 
мұғалімдердің өз оқушылары қол жеткізген жетістіктері туралы сенімді, дұрыс, 
ақиқатқа  негізделген  пайымдаулар  жасай  алуына  және  сыныпта  тиімді 
тәжірибенің насихатталуына кепілдік береді. 
Критериалды  бағалау  моделі  барлық  мүдделі  тараптар  үшін  –  мектеп 
басшылары,  мұғалімдер,  оқушылар  мен  ата-аналар  үшін  құнды  ақпараттар 
ұсынады.  Бағалау  мүмкіндіктерін  анықтау  үшін  уақыт  бөлу,  нәтижелерді 
ақылға салып, салыстырып және жазып алғаннан кейін ақпараттың оқыту мен 
оқудың сапасын арттыру жолында дұрыс қолдану үшін берілуінің маңызы зор. 
Бағалау  өлшемшарттары–  оқытудың  мақсаты  бағаланған  және  ара 
қатынасына сәйкес белгіленген белгі (сипаттама). 
Өлшемшарттар –  оқушы  жұмысының  орындалған  деңгейін  анықтау  үшін 
қолданылатын негізгі көрсеткіш. Пәндік нұсқаулықтарда әр пән тобы бойынша 
қорытынды  бағалауға  қолданылатын  бағалау  өлшемдері  берілген.  Өлшемдер 
бір мағыналы және айқын болуы шарт. 
Жетістік  критерийі  –  мұғалімдер  мен  оқушылардың  оқу  мақсатына 
жеткенін  мойындауына  мүмкіндік  беретін  ұстаным.  Жетістік  критерийлері 
талап  етілетін  білім  тереңдігі  мен  ауқымы  анық  болатындай  деңгейде  өзгеше 

«ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Т2)» «ОРЫС ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Я2)», «КӨРКЕМ
 
ЕҢБЕК» КІРІКТІРІЛГЕН ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ
 
 
65 
болуы  бірақ  оқудың  нақты  қалай  көрсетілуі  қажеттілігін  белгілейтіндей 
соншалықты нақты болмауы тиіс. Олар сыныпқа және сәйкес келуі қажет және 
тиіс  жағдайларды  оқу  мақсатының  бір  бөлігі  қанағаттандыратын  табысты 
қарастыра алады. 
Жақсы жетістік критерийлері нақты және өлшеулі талаптар қояды, қысқа 
және  анық  идеяларды  мазмұндайды,  ауқымды  көлемдегі  қосымша  жұмысты 
қажет  етпейді.  Оқушылар  тапсырманы  орындай  алатынын  көрсетсе,  мақсатқа 
жетуі  тиіс    «бағыттағы  жұмыс  үшін»  жетістік  критерийлері  олар  тапсырманы 
орындай алмайтындай болмауы тиіс. Жетістік критерийлері олардың не жасай 
алатынын сипаттау керек. 
Критериалды бағалау бүгінгі білім беру жүйесінде зор маңызға ие. Өйткені 
қазір оқушылардың білімділігі ғана басты рөлде емес, басты рөлде оқушының 
құзыреттілігін,  оның  жеке  тұлғалық  қасиеттерін  дамыту,  қоршаған  ортамен 
дұрыс  қарым-қатынас  жасау,  өзін-өзі  дамыту,  өзіндік  білімін  көтеру  сияқты 
мақсаттар  қойылған.  Критериалды  бағалау  бұл  мақсаттар  мен  міндеттердің 
барлық талаптарына сай орайластырылған. 
Критериалды бағалаудың басты ерекшелігі: 
-
 
 
алдын-ала ұсынылған бағалау шкаласы; 
-
 
 
анық, айқындылығы; 
-
 
бағаның әділдігі; 
-
 
өзін бағалауға мүмкіндіктің берілуі7 
Критериалды  бағалау  сабақтың  өн  бойында  жүзеге  асып  отырады. 
Алдымен  топтық  жұмысты  бағалауда  өте  тиімді.  Өйткені  топ  жұмысын 
өлшемшарттарымен (критерийлермен) бағалау жұмыстың нәтижелілігіне және 
оқушылардың  бір-бірін  бағалау  арқылы  өз  пікірлерін  ортаға  салып,  еркін 
жеткізуіне  алып  келеді.  Пікірін  еркін  айту,  басқалардың  жұмысына  бағасын 
беру  өмірге  бейімділіктерін  арттыра  берері  сөзсіз.  Бағалау  парағы  топқа 
тапсырмамен бірге ұсынылатын болғандықтан, оқушылар басқа топты бағалар 
алдында  өз  тапсырмаларын  орындауда  сол  өлшемшарттарды  басшылыққа 
алады. 
Критериалдық жүйе қолданысында білім алушының оқудағы жетістіктерін 
тексеру үшін бағалаудың келесі түрлері мен формалары қарастырылған: 
Қалыптастырушы және жиынтық бағалау: 
Қалыптастырушы  бағалау  күнделікті  оқу  процесінде  оқушылардың 
ағымдағы білім деңгейлерін анықтау үшін және мұғалім мен оқушы арасында 
өзара байланысты орнату үшін қолданылады.  
Жиынтықбағалау бұл білімді жалпылау, қорытындылау кезінде, тараудың 
немесе модульдің соңында, немесе таным процесінің қандай да бір сатысында 
оқушының жетістіктерін бағалау үшін қолданылады.  
Қалыптастырушы бағалау: 
1.  Күнделікті  оқу  процесі  кезінде  жүргізіледі  (өздік  жұмыстар,  тесттер 
т.б.); 
2.  Оқушыға  өз  жұмыстарын  өңдеуге  және  жоғары  нәтижеге  жетуге 
көмектеседі;  

МЕТОДИЧЕСКОЕ
 
ПОСОБИЕ
 
ПО ОБУЧЕНИЮ ИНТЕГРИРОВАННЫМ ПРЕДМЕТАМ «КАЗАХСКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА» 
(Я 2), «РУССКИЙ ЯЗЫК И ЛИТЕРАТУРА» (Я 2), «ХУДОЖЕСТВЕННЫЙ ТРУД» ДЛЯ НАЧАЛЬНОЙ ШКОЛЫ
  
 
66
 
3.  Мұғалімге  оқушының  материалды  меңгергені  туралы  ақпарат 
жинақтауға, талдауға және жоспарлауға мүмкіндік береді. 
Жиынтықбағалау: 
1.  Әрбір  бөлім  соңында  өткізіледі  (бақылау  жұмысы  немесе  қорытынды 
сынақ жұмысы ); 
2. 
Оқушыларға  әрбір  бөлім  бойынша  өз  білім  деңгейлерін  көрсетуге 
мүмкіндік береді  
3. 
Мұғалімге оқушылардың жетістіктері туралы қорытынды пікір жасауға 
және қорытынды бағаны қоюға мүмкіндік береді. 
Формативті/қалыптастырушы  бағалауды  көбінесе  «оқушының  дүниені 
тануын бағалау және білім беруді жақсарту үшін бағалау» деп атайды, себебі, 
ол  оқушының  жеке  басының  дамуы  мен  қалыптасуына  көмектеседі.  Бұл 
бағалау жүйесі мұғалімнің әрбір оқушымен жеке жұмыс жүргізуіне мүмкіндік 
береді, оқушының материалды меңгермегендігін басынан-ақ байқауына, оқушы 
білімін  диагностикалауына  мүмкіндік  беріп,  мұғалімге  оқу  процесін  басқаша 
ұйымдастыруға  көмектеседі,  ал  оқушыға  –  өзінің  білім  алуына  деген  үлкен 
жауапкершілікті сезінуді жүктейді.  
Бағалау  –  бұл  оқушының  ілгерілеу  дәрежесін  анықтаудан  гөрі  кең 
ауқымдағы нәрсе. Бағалау оқушының өзінің таным процесіне қызығушылығын 
арттырып,  оны  алға  жетелейді.Осы  орайда  формативті  бағалау  басқа  бағалау 
әдістеріне  қарағанда  оқушыға  материалды  тереңірек  түсінуіне  көмектеседі, 
сонымен қатар сол материалды сараптап, өмірде қалай қолдануға болатындығы 
туралы ойлануын дамытады. 
Суммативті (немесе жиынтық/қорытынды) бағалау бұл білімді жалпылау, 
қорытындылау  (жиынтық/қорытындылау  бағасы)  кезінде  қолданылатын, 
тараудың  немесе  блоктың  соңында,  немесе  таным  процесінің  қандай  да  бір 
сатысында  оқушының  өткен  шақтағы  жетістіктерін  қарастыру  үшін 
қолданылатын  және  сабақ  оқытудан  салыстырмалы  түрде  тысқары,  қандай  да 
бір  уақыт  аралықтарында  өткізіліп  отыратын  жетістіктер  деңгейінің 
қорытындысын шығаруда, есеп беруде қолданылатын бағалау түрі. Бағалаудың 
бұл түрі формативті бағалаумен салыстырғанда оқушынының қызығушылығын 
оята қоймайды. 
Формативті  бағалау  суммативті  бағалаумен  салыстырғанда  оқушы  мен 
мұғалім  арасында  кері  байланысты  жылдам  қамтамасыз  етеді.формативті 
бағалаудың  маңызды  компоненттерінің  тағы  бір  түрі  –  өзін-өзі  бағалау  және 
өзара  бағалау.  Өзін-өзі  бағалау–  өзіне-өзі  баға  қоймаумен,  бірақ  бағалау 
қызметімен  байланысты  бағалау  әрекетінің  бір  түрі.  Ол  тапсырманы  орындау 
үдерісі сипаттамасымен, яғни оның оң және теріс жақтары, әсіресе, ұпайлармен 
тығыз  байланысты.  Мұғалім  оқушыға  өзін-өзі  бағалаудың  төмендегідей 
алгоритмін ұсына алады: 
1.  Тапсырманы  орындауда  нені  жасау  қажет?  Мақсат  қандай  болды? 
Қандай нәтиже алу қажет болды?  
2. 
Нәтиже алу мүмкін болды ма? Шешу жолы, жауабы табылды ма?  
3. Тапсырманың барлығын дұрыс орындады ма, әлде қателер жіберді ме? 

«ҚАЗАҚ ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Т2)» «ОРЫС ТІЛІ ЖӘНЕ ӘДЕБИЕТІ (Я2)», «КӨРКЕМ
 
ЕҢБЕК» КІРІКТІРІЛГЕН ПӘНДЕРДІ ОҚЫТУ БОЙЫНША ӘДІСТЕМЕЛІК ҚҰРАЛ
 
 
67 
4. Толығымен жеке орындады ма, әлде біреудің көмегіне сүйенді ме?  
5.  Тапсырманы  орындау  барысында  қандай  біліктіліктер  дамыды?  Егер 
тапсырманы  орындай  алмаса,  онда  қандай  қателер  жіберілді  және  бұл 
қиындықтар неден туындады?  
Әр мұғалім сабақ барысында оқушылардың кез-келген сабақтың соңында 
міндетті  түрде  қандай  әсер  алғанын  анықтау  үшін  рефлексия  жасатып,  оны 
стикерге  жазып  ілдіру,  эссе  жазғызу,  "Екі  жұлдыз,  бір  тілек",  «Қосу,  алу, 
қызықты»,  «Білемін,  үйрендім,  білгім  келеді...»  әдістерін  және  смайликтерді 
қолдану  арқылы  қалыптастырушы  бағалау  жүргізіп  отыруы  қажет.  Мектеп 
тәжірибесінде  жеке  тұлғаның  шегініс  жасау  арқылы  күнделікті  әрекетіне 
бағалау  жасайтын  жеке  бас  күнделігінің  болуының  да  маңызы  зор.  Бұл 
күнделіктің ересек жастағы оқушылардың дамуы мен өсіп-жетілуі жөнінде көп 
мәліметтер берері сөзсіз. 
Формативті  бағалаудың  тағы  бір  маңызды  компоненттерінің  бірі  –  кері 
байланыс  әрекеті  деуге  болады.  Кері  байланыс  әрекеті  ауызша  және  жазбаша 
түрде жүзеге асырылады.  
Формативті  бағалау  шеңберінде  мұғалімдерге  оқушылардың  жетістік 
деңгейін тексеріп отыратындай, қандай да бір қабілетін айқындайтын тестілеу, 
және көптеген елдерде қолданылып жүрген әдістер мен формалар ұсынылады. 
Формативті  бағалау  әдістемесін  қолдану  қазіргі  таңда  мұғалім  жұмысын 
бағалаудың  жаңа  жүйесінің  маңызды  өлшемшарттары  (критерийлері)  болып 
табылады.  
Рефлексия кезінде алған білімдерді бекіту жүзеге асады, жаңа ұғымдарды 
енгізумен  бірге  белсенді  қайта  құруды  елестету,  «менімен  сәйкес  келетін» 
білімді  меншіктеу  сияқты  жаңа  мағына  туындайды,  ұзақ  мерзімді  білім 
қалыптасады.  Оқушылар  өз  ойларын  сөзбен  жеткізуге  тырысады  немесе 
графиктік түрде (яғни ақпаратты меншіктейді) еркін дәйектілейді, өз пікірлері 
мен  ойларын  басқа  оқушылармен  бөліседі,  (әртүрлі  көрсетілімдермен 
танысады) өз жеке бастарының көзқарастарын сараптайды. 
Барлық  сабақтың  аясында  нәтижелері  жазылып  отырылатын 
қалыптастырушы  бағалау  жүре  бермейді.  Оқушылар  баға  алмас  бұрын, 
дағдыларды меңгеруге мүмкіндік алуы керек. Оқу мақсаттарының күрделігіне 
қарай оқыту мен бағалау бір сабақ барысында немесе бірнеше сабақ бойы өтуі 
мүмкін. 
Қалыптастырушы  бағалау  үшін  қолданылатын  жаттығуды  таңдаған  соң 
мұғалім  бағалау  жөніндегі  нұсқаулыққа  сүйене  отырып,  оқушылардың  оқу 
мақсатына  «жеткенін»  немесе  әлі  де  «талпынуда»  екенін  анықтауға  арналған  
жетістік  критернийлерін  анықтайды.  Оқу  мақсатында  «талпынудағы» 
оқушылар  үшін  сол  ақпараттың  негізінде  бұдан  кейінгі  сабақтарды  бейімдей 
алады. Сабақ жоспарында мұғалім: 

тиісті оқу мақсаттарын анық,түсінікті түрде тұжырымдауға; 

сабақ жоспарының әртүрлі компоненттерінің тиісті бөлшектерін қамтуға; 


1   ...   4   5   6   7   8   9   10   11   ...   30


©emirsaba.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал