Бүгінгі санда: Орыс мектебінде тарихымызды қалай


Е.ЖАНДОСОВ, Қазақстан Республикасы



жүктеу 16.43 Mb.
Pdf просмотр
бет6/11
Дата24.03.2017
өлшемі16.43 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Е.ЖАНДОСОВ,

Қазақстан Республикасы

Бас прокуратурасының 

11-ші Департамент басқармасының 

прокуроры

КӨЗКӨРГЕН 

БІР ШАҢЫРАҚ АСТЫНДА 

еңсесін түсірмей-ақ, ешкімге шағым айтпай, 

мұң шақпай-ақ  мірден озды. «Атаусыздай 

қалатын адам емес еді ғой» дегенді білген адам 

ғана айтады. Бұл қатар жұмыс істегендерге 

де, жер басып жүрген адамдардың бәріне де 

сын. Халқының жадында жақсы мінезімен, 

тіршілігінде істеген жағымды шаруаларымен 

қалған азаматтарды қай кезде де еске алып 

жүру к зк рген жандар үшін парыз болса 

керек.

Осындайда «Адам  лген күні  лмейді, 



ұмытылған күні ғана  леді» деген халықтың 

аталы с зі еске түседі. Ерекең  мірден ерте 

озғанымен, артында к здері қалды, ізі, с зі 

қалды. Қазақтың ардақты ұлының шамын 

с ндірмей, отын жағып, қарашаңырағын 

қастерлеп,  мір бақи сыйласып, мерейін 

арттырып, ырысын ортайтпай, Алладан 

балаларының тілеуін тілеп отырған асыл 

әже, құдай қосқан қосағы, «Батыр ана» – 

Шынар Мақсұтқызы  з кіндігінен таралған 

он бір ұл-қызы мен 32 немере, 18 ш беренің 

шаттығына б леніп отырған бақытты жан. 

Бұл күнде олар қара ормандай бір қалың елге 

айналған отбасылары. Арты жақсы болсын 

деген  мір осылай болса керек.

«Ералы Мұхамеджановтың қабілет-

қарымы мол, анау-мынау адам емес, 

тәжірибелі, мемлекетшіл қызметкер 

б о л ғ а н ы н   а т а п   т к е н   ж о қ .   О л   з 

атамекені Жаңақорғанның Ерағасы бо-

лумен қатар, бар жақсылығының жар-

шысы да, қамқоршысы да бола білді. 

зі басқарған тұста мемлекеттік банктің 

аудандық б лімшесі  з міндетін мінсіз 

атқарды деп толық айтуға негіз бар» 

дейді сол жылдары Мемлекеттік банктің 

облыстық басшысы болған Бисенғали 

Тәжіаяқов. Ол Қызылордадан ҚР Мем-

банкке басшылық лауазымына кетіп бара 

жатқанда, банктің аудандық б лімшелерін 

ылғи да жақсы, қабілетті жас мамандар 

басқарғанын, солардың бірі ретінде бір-екі 

жылда банктің рейтингін жоғары деңгейге 

к тере білген Ералы Мұхамеджановтың 

еңбегін айрықша бағалап, жағымды пікір 

білдіргенін  з  аузынан естіген едім. Ералы 

Қайыпұлының іскерлігін тілге тиек етумен 

қатар, оның жаны таза, арлы азамат екенін 

де Б.Тәжіаяқов риза к ңілмен баяндап еді. 

Е р е к е ң н і ң   е с т е   с а қ т а у   қ а б і л е т і н і ң 

ерекшелігіне таңғалатынмын. Ауданда сол 

кездері  ткізілген шараларға Алматыдан, 

Қызылордадан келетін ғалым, саясаткерлер 

мен ақын-жазушылардың есімдерін, олармен 

бірге келген кісілердің аты-ж ндерін атап-

түстеп беруге шебер еді. Ел ішінде айтылатын 

тапқыр с здері к п болатын. Олардың к бі 

ұмытылып қалды ғой, шамалысы ғана есімде 

қалыпты. Оның «Ұлы болсаң жақсының – 

құлы болма нәпсінің» деген қағидатты с зін 

зі отыратын үстел шынысының астына 

жазып қойғаны еске түседі. Тағы да: « р 

адамның  зінің әділ соты болуы керек. 

Ол оның ар-ұяты. Соны  лтіріп алмалық» 

дейтін. « зін- зі түсінген адам – дана,  зін-

зі жеңген адам – қаһарман» дейтін. Енді 

ойлап қарасақ, Ерекең ол с здерді қайдан 

алса да, жанына жақын болғаннан кейін 

пайдаланғанын аңғару қиын емес. Оның 

 басты ұстанатын қағидасы адамдық жолынан 

айнымау, абыройлы еңбек ету еді. Ол солай 

мір сүрді де. 

Жоғарыда баяндалған,  ткен кездерге к з 

жүгіртіп, ел назарына ұсынған Ерекең секілді 

азаматтың еңбек жолы– Тәуелсіз еліміздің бір 

ңірінде ғана, бір салада ғана болған,  зіміздің 

к з алдымызда қол жеткізген табыстары мен 

жетістіктерінің бір парасы ғана. Азаматтың 

ел алдында сіңірген еңбегін айту парызымыз. 

Осындайда қазақтың құлагер ақыны Ілияс 

Жансүгіровтің: « з ұлын,  з ерлерін ескерме-

се, Ел, тегі, қайдан алсын кемеңгерді» деген 

жүрекжарды жыр жолдары еске түседі.

Елді соңына ерте білген, Қазақстанның 

әр  ңірінде халыққа қалтқысыз қызмет ет-

кен азаматтарды анықтап, «Республиканың 

белгілі азаматтары» деген кітап шығару 

үрдіске айналып келеді. Сондай азаматтардың 

бірі ретінде Ералы Мұхамеджановтың  мір 

жолын,  мірбаяндық деректерімен қоса сол 

кітапқа ендіру үшін облыстық, аудандық ар-

дагерлер ұйымы ұсыныстарын әзірлесе болар 

еді. Ерекеңнің  мір жолы мен  негесі кейінгі 

ұрпаққа с зсіз бағдар бола алады.

Тіпті Жаңақорған ауданының орталығын-

дағы бір к шеге есімі берілсе нұр үстіне нұр. 

Жүрегі елім деп соққан, соңына  негелі із 

қалдырған тұлғалы азаматқа бұл лайық дер 

едік. 

Кеңес Ш ЙМЕРДЕНОВ,

Қазақстанның еңбек сіңірген зейнеткері,

ҚР Мәдениет қайраткері

Елiне ењбегi 

сiњiп едi 

б ліп беріп, мезгілінде суарылуын, күтіп-

бапталуын қатаң қадағалады. Бүгінгі күні сол 

егілген к шеттер саялы ағаштарға айналып, 

т ңірекке ерекше к рік беріп тұр. 

Оның сыйлас достары к п болатын. Олар 

– Алдаш Камалов, Тұтқабай Сабырханов, 

Мейірбек  бдірейімов, Мәжит Нұрлыбеков, 

З а й н и д д и н  

б у с е й і т о в ,   Т ұ р ғ а н б е к 

Қалдарбеков, Амангелді Абдуллаев және т.б. 

Бұл азаматтар бүгінге дейін Ерекеңнің отба-

сынан қарым-қатынастарын үзбей, ардақты 

достарының соңында қалған ұрпақтарына 

қамқор болып келеді.

Мен танып-білген Е.Мұхамеджанов 

мірде жаны жайсаң, ақ жарқын, дарқан 

мінезді, мейірбан жүректі азамат еді. Бас-

шы ретінде талапшыл әрі турашыл болды. 

«Біздің ортақ мақсатымыз – қол жеткізген 

нәтижелерден айырылып қалмай, сол та-

быстарымызды баянды ету. Ол  зімізге 

байланысты,  зіміздің қолымызда» деп 

әріптестерін жігерлендіріп отыратын. 

Ол  те қарапайым, адамды қабағынан 

танитын, кісіге жақсылық жасау мен жақсы 

қарым-қатынаста болуды сауапты іс деп 

қабылдайтын, к птің қошемет-құрметіне 

б ленген жан еді. Аудан к леміндегі 

қоғамдық-саяси жұмыстарға белсене арала-

сып,  ңірдің нағыз белсенді патриоты, зиялы 

да парасатты азаматы екендігін байқатты.

кініштісі, сол кездегі аупарткомның 

кейбір солақай б лім басшылары мен 

хатшыларының теріс пиғыл,бейпайда, қолдан 

жасалынған кедергі әрекеттерінен оның 

еңбегінің лайықты бағаланбай,  атаусыз қалуы, 

әрине, адамды қынжылтады. Бірақ Ерекең 

ҚАЗАҚСТАН – 

ДОСТЫҚ МЕКЕНІ



Кеңес Одағы ыдыраған тұста ұлтаралық жанжалдардың алаңы 

болады деп болжанған Қазақстан – бүгінде ұлтаралық келісім 

мен тұрақтылықтың мекені. Осындай болжамдардың болуы да 

орынсыз емес, себебі сол уақытта бірқатар көп ұлтты елдерде 

– Əзербайжанда армяндар мен əзербайжандар, Өзбекстанда 

түріктер мен өзбектер, Абхазияда грузиндер мен абхаздықтар, 

Қырғызстанда қырғыздар мен өзбектер арасында ұлтаралық 

шиеліністер орын алған болатын. Əртүрлі этностар араласқан 

тұста олардың бір-бірімен шендесуі, бəсекелестігі, араздығы 

бірге жүреді. Олардың қарама-қарсы мүдделерін үйлестіру, бір 

жерге тоғыстыру үлкен саяси шеберлікті талап етеді.

АНА ТІЛІ

7

№10 (1372) 



10 – 15 наурыз

2017 жыл


ТҰСАУКЕСЕР

Өткен тарихқа көз жүгіртсек көптеген келеңсіздіктерден көз сүрінеді. Патшалық 

Ресей мен Кеңес одағы кезіндегі бассыздықтар, атап айтқанда қазақтың жерін өз 

білгендерінше басып алу, көрші мемлекеттерге беріп жіберу, ашаршылықтар, жаппай 

дайындықсыз ұжымдастыру, жазықсыз жазалау, қаптаған «халық жауларын» сұрақсыз 

ату, Сібірге жер аудару дейсіз бе, əйтеуір жазалау. Тіпті «халық жауларының» əйелдері 

деп жазықсыз аналарды түрмеге отырғызу, сəбилерін жетімдер үйіне өткізу, АЛЖИР, 

КАРЛАГ деп қазақ жерін концлагерьге айналдырғанын қалай түсінуге болады. Қайран 

қазағым осындай бассыздыққа амалсыз шыдамдылық танытқан. Шыдамның шегіне 

шыға бастағанда қолына айыры мен сойылын алып бас көтергені де аз емес. Зеңбірек 

пен пулеметке қарсы келіп қанша қазақ қырылды десеңші. Осы күнге дейін олардың 

есебін ешкім білмейді. Сондай-ақ қолдан жасалған ашаршылық жылдары қырылған 

қазақтардың да саны анық емес. Білу мүмкін де емес еді. 

ЌАСІРЕТ


ЌАСІРЕТ

«Қанатты қыз» – 

ХИУАЗ

«ЕЛ ЕРКЕСІ –  



ЕСЕНҚҰЛ»

ШАРА


Заманауи мектептің мәні неде?

ЗҰЛМАТ ЖЫЛДАР ЖАҢҒЫРЫҒЫ

Елбасы Н.Назарбаев « мір бойы 

білім алу әрбір қазақстандықтың 

ұстанымына айналу керек» деп атап 

к рсеткендей, бүгінгі күні үздіксіз 

білім алу маңызды. Қоғам жаңғырып, 

заман  згерген сайын білім беруді 

дамытуға үнемі к ңіл б лу – 

мір бойы ізденудің, үйренудің 

қажеттілігін айқындайды. 

ХХІ ғасырдың талабына сәйкес 

білімнің мaқсaты мен мaзмұны да 

згеруде. Десек те, сaбaқ беpу оқы-

тудың негізгі фоpмaсы болып қaла 

бермек. Жалпы әрбір мектеп мұғaлімі 

шамамен 25 мыңнaн aстaм сaбaқ 

беpсе, оқушы 10 мың сaбaққa қa-

тысaды екен. Оқу үдерісінің бaсты 

қa тысушылapы – оқушы мен  мұ ғaлім. 

В . А . С у х о м л и н с к и й д і ң   « С а б а қ   – 

мұғалімнің жалпы және педа гоги-

калық мәдениетінің айнасы, оның 

интеллектуалдық байлығының, эру-

дициясының және к зқарасының 

к рсеткіші» деген с зі бар. Қазір де 

сабақтағы оқыту-оқу үдерісінің басты 

қатысушылары – оқушы мен мұғалім. 

Қазіргі кезде «заманауи сабақ»  деген 

ұғым жиі қолданылады. Осы ретте 

заманауи мектеп деген қандай мек-

1916 жылы патша жарлығына қарсы к те-

рі ліске шыққан Қарқаралыдағы, Торғайдағы, 

Семейдегі, Қызылорда мен Ақт бедегі ата-баба-

ларымыз ұрпақтарының түбінде егемендік алаты-

нын сол кезде білді ме екен? 

 Қазақстандағы ашаршылыққа байланысты 

тарихта әртүрлі к зқарастар бар. Шетелдік 

зерттеушілер ашаршылықтың басты себебін 

сол жылдардағы табиғи құрғақшылыққа 

меңзейді. Сол кездегі Қазақстанды  басқарған 

Ф.Голощекин де осы пікірді айтып келді. 

Айта кетер бір нәрсе, осы жылдары егіннің 

шықпай қалуы және жұт туралы к зқарасты 

Ф.Голощекин  зін ақтау үшін ойлап тапқан 

болатын. 1930-31 жылдардағы күштеп ұжым-

дастыру да ашаршылыққа ықпалын тигізді. 

Голощекин малды қорада қамап ұстаса қа-

зақтар отырықшылыққа үйренеді деп ой-

лады. Сондықтан да тұрғын үй емес, мал 

қораларын салу қолға алынды. Мұндай әрекет 

мал шаруашылығын күйретіп қана қоймай, 

малдың арасында жұқпалы аурулардың жан-

дана түсуіне жол ашты. Мал дәрігерлік к мек 

жолға қойылмаған жағдайда тек мал ғана емес, 

халықтың да әртүрлі ауру-сырқауға шалдығуын 

күшейтіп жіберді. 

1926 жылы елде 25 миллион 729 мың бас мал 

болған. Алайда мал басы 1929 жылдан бастап азая 

бастады. 1929 жылы 39 миллион 394 мың мал бол-

са, 1933 жылы 2 миллион 428 мың бас мал қалған. 

Мал басының қысқаруына 1929 жылдан бастап 

шамадан тыс ет дайындау науқаны әсер етті. Ет 

дайындау науқанын 1929 жылғы 20 желтоқсанда 

Мәскеудегі Орталық Комитеттің «Ет проблема-

сын шешуге байланысты шаралар» атты қаулысы 

ршіте түсті. Мәскеу мен Ленинградты, тағы 

басқа  ндіріс орталықтарын етпен қамтамасыз ету 

Қазақстанға тапсырылды. 1925 жылы Қазақстанға 

басшы болып келген Ф.Голощекин бұл тапсыр-

маны асыра орындады. Ол екі жарым ай  тпей-

ақ «...ауылда шын мәнінде Кеңес  кіметі жоқ. 

Сондықтан «Кіші Октябрь жүргізу керек» деген 

қорытынды шығарды. 

1927-1932 жылдары Алаш қозғалысына 

қатысқан немесе олармен байланысы болды 

деген 70-тен астам интеллигенция  кілдері 

сотқа тартылып, жер аударылды. Голощекиннің 

айтқанына к ніп, айдауына жүре бермейтін 

С.Қожановты орталықпен келісіп Мәскеудегі 

Коммунистік  Академия жанындағы марксизм 

курсына тыңдаушы етіп жібергеннен кейін 

С.Сәдуақасовты, А.Мыңбаевты және Н.Нұрма-

қовты да қызмет терінен біржола аластатып тын-

ды. Оларға «ауылдағы әлеуметтік-экономикалық 

« а у ы л д а ғ ы   ә л е у м е т т і к - э к о н о м и к а л ы қ 

қатынастарды  згер тудің революциялық» 

әдістерін және «жерг іліктендіру ісін дұрыс 

түсінбеді» деп айып тақты. Осындай әрекеттердің 

нәтижесінде Голощекин  зіне қарсы келетін ин-

теллигенттерден құтылып, ойына келгенін істеді. 

Керісінше, Голощекинді қолдаушылар да болды. 



Алматыда Ұлттық кітапханада «Танымал қазақ 

қыздары» атты к рме аясында қазақтың қайсар қызы

штурман-ұшқыш, Халық қаһарманы Хиуаз Доспанова 

туралы «Хиуаз» атты кітаптың тұсаукесер рәсімі  тті.  

Тұсаукесер рәсіміне Атырау облысы әкімдігінен ар-

найы делегация келді. Сондай-ақ зиялы қауым, батыр 

апамыздың туыстары, бұқаралық ақпарат құралдары 

кілдері қатысты. 

Жиынды ардагер журналист Раушан Айтжанова 

ашты. Мұнан соң Динара Асанова, Ұлттық кітапхана 

директоры Жанат Сейдуманов,  бу Сәрсенбаевтың 

қызы Райхан  буқызы, жазушы Мереке Құлкенов, 

батыр апамыздың ұлы Ерболат  міров, туысы Мақсат 

Мұхитдинов, танымал әнші Татьяна Бурмистрова, сын-

шы  лия Б пежанова және т.б. қоғам қайраткерлері с з 

алып, ұшқыш апамыз жайлы естеліктерімен б лісті. 

Кітапты құрастырушы қаламгер Тұрсын Қалимова: 

«Жинақта естеліктерден б лек, біршама ұсыныстар 

да айтылды. Атап айтқанда, Атырау халықаралық 

әуежайына Хиуаз Доспанованың есімін беру туралы 

мәселені қозғап келеміз.  лем елдерінде ұшқыштардың 

есімін әуежайларға беру, ұшақтарға есімін жазу дәстүрі 

бар.  зірге әуежайға аты берілмесе де, 2012 жылы «Эйр 

Астана» әуекомпаниясы жеке ұшағына тұңғыш рет Хиуаз 

Доспанованың есімін берді.  лия мен Мәншүк есімдері 

бала кезімізден таныс. Ал ұшқыш апамыз туралы мәлімет 

мектеп бағдарламасына енгізілмеген. Астана және 

Атырау қалаларында  лия, Мәншүк, Хиуазға арналған 

кешенді ескерткіш орнатуды ұсындық. Себебі қазақтың 

үш батыр қызын б ліп-жаруға болмайды. Мәдениет 

министрлігінен жақында жауап келді. Онда әуежайдың 

атын ауыстыру биыл қарастырылатындығын, ал мек-

теп бағдарламасына енгізу алдағы уақыттың еншісінде 

екендігі айтылған» дей келе, қазақтың қайсар қызы тура-

лы алда әлі талай еңбек жазылатынын атап  тті.



Бағдагүл БАЛАУБАЕВА

Жуырда Алматы облысында  «Ел еркесі – Есенқұл» 

атты ән байқауы мәресіне жетті. Жамбыл ауданында 

бастау алған шара Қарасай ауданында қорытын-

дыланды.  

діл қазылар алқасының т рағасы,  «Қазақ әдебиеті» 

газетінің бас редакторы Ж.Шаштайұлы бірінші орын 

алған Мұқатай Баймұханбетке арнайы сыйлықты 

табыс етті. Қазақстан Жазушылар одағы басқарма 

т рағасының орынбасары Ж. шімжан мен композитор 

Б.Омаров  ліби Қаниев пен  ділет  дікеновті екінші 

дәрежелі дипломмен марапаттады. Байқау нәтижесі 

бойынша Мейіржан Самылтыров, Жаңыл  Мерсимова 

және Жасұлан Мұсағали үшінші орынды иеленді. 

Республикалық әншілер байқауы жобасының авторы 

әрі демеушісі, аудан әкімі Махаббат Сәдуақасұлы ақын 

шығармашылығы жайында  з ойын ортаға салып, 

нерпаздарға алғысын жеткізді. Е.Жақыпбековтың 

жары Меңсұлудың иығына шапан жауып,  байқаудың 

бас жүлдесін жеңіп алған  Дінисламбек Жайлаубаевқа  

арнайы диплом мен сыйлығын табыс етті.

Қуат ҚАЙРАНБАЕВ

теп деген сұрақ тууы заңды.  рине, 

зaмaнaуи деген ұғым бұpынғының 

бәpін жоққa шығapу деген с з емес, 

қайта ондағы жақсы тәжірибені бүгінгі 

күннің талаптарымен ұштастыра пай-

далану дегенді білдіретінін айта кет-

кен ж н. Білім aлдындa тұpғaн жaңa 

мәселелеpді шешетін әрбір сaбaқ 

зaмaнaуи болa алады. Кез келген сaбaқ 

Мәселен, 1930 жылғы маусымда  ткен VII кон-

ференцияда Голощекиннің сіңірген зор еңбегін 

атап  те келіп, «Барлық еңбектері орыс және 

қазақ тіліне басып шығарылсын» деген қаулы 

қабылданған. Осы қаулыға қарап жағымпаздар 

сол кезде де к п болғандығын байқауға болады. 

Амал қанша? Халықтың тұрмысы нашарлай 

берді. 1932 жылы 7 тамыздағы «социалистік 

меншікті ұрлағаны» үшін  лім жазасын беру 

жарлығы (жеңілдетілген жағдайда 10 жыл 

түрме) пайда болды. «Бес масақ туралы» жарлық 

 бойынша 1932 жылдың тамызынан 1933 жылдың 

қаңтарына дейін 56 мың адам сотталған. Оның 

екі мыңнан астамы атылған. 1932 жылғы астық 

 дайындау науқаны ауылдардағы астықты 

толығымен сыпырып алу жолымен  тті. Соның 

зінде де жоспар орындалмады. Сол жылы 180 

миллион центнер астық дайындалды.  

Сол кезде мемлекеттік жоспарлау мекемесінде 

қызмет істеген Нұрмұқанбетов: «Менің туған 

 бауырым 12 жыл батырақ болған. Бір сиыры 

 болып ешқашан егін екпеген. Соған қарамастан 

оған 5 пұт астық салық салды. Ол сол 5 пұт астықты 

теу үшін сиырын сатып, бала-шағасымен мүлде 

аш қалған» деп еске алады. Жоспарды күштеп 

орындату салдарынан  улиеата ауданында 1929 

жылы болған 500 мың бас малдан 1933 жылы 37 

мың бас, Павлодар ауданында 330 мың бас малдан 

30 мың ғана мал қалған. 

Ал Сарысу ауданындағы Сарымбаевтың 

үйіндегі 4 жанда 2 түйе, 5 қойы болды. Оған 80 қой 

және 4 сиыр  ткізуге міндеттеме берген. Мұндай 

жағдайлар  те к п болды. Ақылға сыймайтын 

салық салу жүйесі арнайы тапсырма бойынша 

ұйымдастырылған. С йтіп, осылайша ажал оғын 

сепкен аштық басталды. 

Ұжымдастыру дайындықсыз жүргізілді, 

ең алдымен оқушының тұлғaлық және 

aқыл-ойының дaмуынa, aдaмгеp-

шілік негіздеpінің қaлыптaсуынa, 

теpең және сaпaлы білім aлуынa жол 

ашуы тиіс. Сонымен қатар мұғалімнің 

білім технологияларындағы барлық 

м ү м к і н д і к т е р д і   п а й д а л а н у ы н а 

к мектеседі. 

Бұл орайда оқытудың мaқсaты, 

халықтан жинап алған малға азық дайындалмай 

аштан қырылды. Масақ тергендердің алды аты-

лып, арты он жылға сотталды. Осындай қолдан 

жасалған геноцид 1985 жылға дейін айтылмай 

оған тыйым салынды. Ғ.Ахметов айтқандай «Го-

лощекин енді бір жыл тұрғанда қазақ түгелдей 

қырылатын еді». Қырылғандар ж ніндегі де-

ректер к п. Бірақ сандар әртүрлі. Мәселен, 

Қазақстанның санақ басқармасының орынбаса-

ры Н.Мацкеевичтің мәліметіне қарасақ, бір ғана 

1933 жылы қысқарған ауыл халқы 1 миллион 70,5 

мың адамды құрайды.  

құpылымы, мaзмұны мен әдісінде соңғы 

жылдapы біршама ілгерілеушілік бар. 

Мұғaлімнің педагогикалық ұстанымы 

да  згеруде. Сaбaқты жоспapлaғaндa 

нені, не үшін және қaлaй оқытуды анық-

тап алу маңызды. Қызығушылықты 

арттыруға, біpлесіп әpекет етуге мән 

берілгені ж н. Сонда ғана оқушы пәнді 

жақсы игеріп, жетістікке жетеді. 

Бүгінгі тaңдa мұғaлімдеpдің 30%-

дaн aстaмы дәстүpлі сaбaқты дұpыс 

деп сaнaйды. Бұрынғы сaбaқтарда бәpі 

үйpеншікті, бәpі тaныс. Бірақ «дaйын» 

сaбaқтapға деген сұраныс біpтіндеп 

т мендеп келеді.  йткені мұндай білім 

беpуде сaлмaқтың 90%-ы мұғaлімге 

түседі. Ал жаңаша  ткізілетін сабақтарда 

мұғалім оқушылapды қойылған мақсатқа 

бірге жету үшін жұмылдырады. Демек, 

заманауи мектептің басты бағдары – 

жaңaшa оқыту. 

Г.ЖҮНІСОВА,

№31 мектеп директорының 

орынбасары

Д.ИБРАГИМОВ,

Педагогикалық шеберлік 

орталығының Алматы қаласы

 филиалының аға менеджері

толық баяндап, Сталин мен Голощекинге хат 

жазғанымен олардың  здерін қуғынға алды. 

1929 жылы желтоқсанда Сталиннің нұсқауы-

мен БК(б)П ОК комиссиясы ұжымдастыру тура-

лы шешімді дайындады. Бұл шешім Голощекин 

сияқты Сталиннің қол шоқпарларына іздегенге 

сұраған болды. Осы жылдары ашаршылық пен 

зорлап ұжымдастырудан қысым к рген қазақтар 

басқа жаққа к птеп к ше бастады. Мәселен, 1930 

жылы 121,2 мың адам, 1931 жылы 1 миллион 

74 мың адам к рші елдерге қопарыла к шкен 

(Алматы басқару институтының мұражайы, 

5192-іс.,1-п.) 

Жағдайдың қиындап кеткеніне к зі жеткен 

Т.Рысқұлов Сталинге үш рет хат жазады. Оның 

алғашқы екі хаты 1932 жылдың соңында, ал соңғы 

хаты 1933 жылы 11 наурызда жазылған. Хатта 

аштан  лген, басқа жаққа қоныс аударған және 

мал шығыны туралы нақты мысалдарды ашып 

к рсетеді. Сонымен қатар нақты ұсыныстарды 

да жазады. Онда ашыққандарға шұғыл к мек 

к рсетуді, осы тұрғыда 400 мың пұт астық 

б лгізуді, отырықшылыққа  ткендерге тұрғын 

үй тұрғызуды және шаруашылықтарға мал сатып 

алуды ұсынады. Сол жылы қазан айында елден 

ауа к шкен қазақтардың барған жерлерімен бай-

ланыс жасап, оларға қамқорлық жасау ж нінде 

арнайы хат жазып, жауап алып отырған.  

 Сондай хаттың бірінде БК(б)П Башқұрт 

облыстық комитетінен 1933 жылы 14 қазан 

күні Ресей ХКК т рағасының орынбасары 

ж.Рысқұловқа: «...Сіздің қазақ босқындарды ор-

наластыру туралы хатыңызға байланысты арнайы 

шешімді ұсына отырып, қазақтарды жұмысқа 

орналастыру, оған жауапты адамдар б лу, тап-

сырманы орындамаған адамдарды жауапқа тарту 

шаралары қолданылатынын мәлімдеймін» деген 

жауап хат алған. Осы 1933 жылы 21 қаңтарда 

Орталық Комитет Ф.Голощекинді орнынан алып 

Қазақстанға Л.Мирзоянды жіберген еді. 

 1930 жылдары Қазақстанға жер аударылып 

келген профессордың қызы Т.Невадовская 

ашаршылықты былай еске түсіреді: «1932-33 

жылдары жергілікті тұрғындар аса күйзелісті 

жағдайда болды. Қазақтар ауылдарын тастап 

кетті, аштықтан отбасымен түгел қырыла бастады. 

Қыста үсікке ұшырады,  ліп жатқандардың есебі 

жоқ. Қазақтардың қазіргі ұрпақтары аштықтан 

лген адамдарды, балаларды, қарттарды және 

адамдары кетіп, құлазып бос қалған қыстақтар 

мен ауылдарды, далада үсікке ұшырағандар мен 

ауруға шалдыққандарды ұмытпаса екен деп 

тілеймін». Ол 1980 жылы «Қазақстандағы қасірет» 

деген тақырып қойылған күнделігі мен сол жыл-

дарда түсірген суреттерін Орталық мұрағатқа 

ткізгенін айтады (В.Михайлов. «Ғаламат жұт 

шежіресі»). 

Ескерте кетер бір мәселе, Қазақстанда 

тұрған басқа ұлт  кілдерінен аштықтан  лді 

деген деректі дәлелдеп беретін ресми құжатты 

кездестіре алмадым. «Қазақстанда ашаршылық 

болғанына қарамастан орыстардан басқа да 

кейбір халықтардың саны  се түскен.  Мәселен, 

ашаршылық жылдары немістердің саны 29466, 

ал татарлардың саны 11369 адамға  скен. 

Осындай мысалдар алапат аштықтың басты 

құрбаны к шпелі және жартылай к шпелі 

аудандардағы қазақтар болғанын дәлелдей түседі» 

(Т.Омарбеков. «Тарих тағылымы не дейді?»).

Аталған жылдары аштық бола қалған жағдайда 

оның алдын алуға толық мүмкіндік болған. Алай-

да орталық ашаршылықтан құтқару жұмыстарын 

ұйымдастырмады. Бұл нағыз жоспарлы түрде 

ұйымдастырылған геноцид еді. Осыншама бейбіт 

халықты қырып тастағаны үшін ешкім де жазаға 

тартылмады. 

Кино режиссер Еркін Рақышевтің «Ашаршы-

лық» атты деректі фильмі ашаршылық болған 

жылдарды тарихи деректермен, нақты мысалдар-

мен к рсетеді. Бұл фильмді әр қазақ міндетті түрде 

к руі керек. Аштықтың құрбаны болғандардың 

иманы жолдас болсын. Ашаршылықтың биылғы 

85 жылдығын ел болып еске ала отырып, құрбан 

болғандарға құран бағыштау елдігіміздің белгісі 

болмақ.




Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет