Халал мәселесі тұрғысынан қарасақ, біз харам жануарлардың генін пайдала


естімеппін. Ол кімдерге беріледі?



жүктеу 2.63 Mb.
Pdf просмотр
бет4/6
Дата28.12.2016
өлшемі2.63 Mb.
1   2   3   4   5   6

естімеппін. Ол кімдерге беріледі?

Зәуре ЫСҚАҚҚЫЗЫ, зейнеткер

Шнобель сыйлығы 1991 жыл дан бе   рі орын-

дауға  тұрмайтын  же тіс  тік тер ді  ма   рапаттайды.  Бір 

қы  зы ғы,  же ңім  паз дар   ға  сыйлықты  Но  бель  сый-

лы  ғының  лау   реаттары  тап сырады. 

Ағылшын тілінде Нобель сый 

лы 

 

ғы No 



bel 

Prize деп жазылады. Сәй  ке сін ше, Ig Nobel Prize 

– «ig noble» – «мас қара» деген ма ғы наны біл-

діреді. Орыс тілінде «Шно бель сый лығы» деп 

ата  лып  кет кен. 

Өт кен  сенбіде  АҚШ-тың  Гар вард  уни    вер-

ситетінде  Шнобель  сый  лы ғы мен  ма  ра паттау  рәсімі 

осы мен  20-рет  өт кі зіл ді.  Жүл делі  жа ңалықтар 

ерік сіз  езу  тарт  қы за ды.  Мәселен,  Жа ңа  Зе лан дия-

ның  Отаго  уни вер си те ті нің  ғалымдары  қыс  та  мұз 

үс тінде сақ танып жүрудің оңай тәсілін та уып ты. Ол 

үшін аяқ киім нің сыртынан кә дім гі шұлықты киіп 

алса  бол ғаны.  «Тап қыр  лар»  фи зика  сала сын дағы 

жүл де ні  жеңіп  алды. 

Ал  әлем  сыйлығы  ағыл шын дар ға  бұ йы рыпты. 

Олар ауруды ем деуде ұрыс-керістің пайдасы мол 

екенін  дә лел  деген.  АҚШ  зерт теу шілерінің  ай туын-

ша,  зерт ха на да ғы  жұмыс  кезінде  ми кроб  атаулы 

сақалды ғалымдарға қа 

уіп 


ті екен. Қан 

ша рет 


сабындап  жу са  да,  са  қал ға  жармасқан  ми кро б тар 

ке те  қой  майды. 

Айта кету керек, сайқымазақ жүл де Нобель 

сыйлығының лауреаттарын жа риялау қарсаңында 

өткізіледі. 

Мемлекет аса қымбат өнім – бекіре уыл ды-

рығының сау да сын өз қолына алмақшы екен. 

Ол қашаннан бастап жүзеге аса 

ды және 

уылдырық сатып жүрген ұсақ кәсіпорындар 

жабыла ма?

Алпысбай ҚАНАТҰЛЫ, Атырау

Расында да, елімізде халық ара лық квота шең-

бе рінде бекіре уыл дырығының мемлекеттік брен ді 

белгіленді. Брендке «Жа йық» де ген атау берілді. 

Уыл ды рық  құ ты сының  жоғары  са па лы лығы  сондай 

– ен ді оны заңсыз сау далап кел ген дер (кон тра бан-

да) де көшіре ал майды. 

Отандық  уылдырыққа  мем ле кет тік  мо но по лия-

ны Атырау об лы  сы ның әкімшілігі бақылайды. Осы-

   лайша мемлекет дәл сондай брендпен уыл ды-

рықты заңсыз сау    далауға тосқауыл қоюды көз деп 

отыр. 


Мемлекеттік монополия ке ле сі жыл дың қаңтар 

айында күшіне енеді. Ол ел ішіндегі бүкіл бекіре 

өнімдерін қамтитын болады. Бұл ша ра бірқатар 

жергілікті  ко о пе ра тивтердің  жойылуына  әке ле ді. 

Осы кезге дейін олар ішкі на  рықта уылдырықтың 

азғантай кө  лемін сатуға құқығы бар бо ла тын. 

Айта кетейік, Солтүстік Кас пий де уылдырыққа 

мо нополия І Петр би лік құрған ХVІІ ғасырдан бас-

та лып, 1991 жылдың Кеңес Одағы ыды  рағанға 

де йін жал ғас ты. Осы кез  ден бастап тек Иранда ға-

 на  қуат ты  «Шилат»  компаниясы  ар  қы  лы  мем ле-

кет тік  монополия  бол  ды. 

есе 

бінен 14,3 млн теңге бөлінгенімен, 



атал ған құрылыс нысанында нақты қандай 

құ 


рылыс жұмыстарын жүргізу қажеттігін 

бел 


гілейтін жоба-сметалық құжаттары 

мүл 


дем болмаған. Соған қарамастан, 

мер дігерге бюджет қаржысы аударылып, 

ол өз қалауынша құрылыс жұмыстарын 

жүр 


гізген. Мұндай мырзалыққа жуырда 

Шым кент қаласы Еңбекші аудандық про-

ку 

ратурасы нүкте қойыпты. Яғни мер-



дігерлердің саябақты көріктендіру туралы 

ке л ісімшарты сот арқылы жарамсыз деп 

та нылып, 14,3 млн теңге бюджет қаржысы 

мем лекет есебіне қайтарылған.

Сондай-ақ мемлекеттік сатып алу ту ра-

лы келісімшарт талаптарына пысқырып та 

қа рамайтын кейбір мердігерлердің жыл ма-

жыл тізімнен түспейтіні және олардың бір-

сыпырасы жеңімпаз болып та жататыны 

алқа мәжілісінде баса айтылды. Мысалы, 

2009 жылы Мақтаарал ауданында жол 

саламын деп 10,5 млн теңге көлеміндегі 

бюджет қаржысын жымқырып, басшысы 

сот ты болған «Арыс Құрылыс» ЖШС биыл-

ғы «Жол картасы» бағдарламасымен тағы 

да 103 млн теңгеден астам жұ 

мыс 

тар 


ды 

атқаруға жеңімпаз болып та ныл ған. 

 Облыс прокуроры осындай нақты са-

уалдарды қоя отырып, алқа мәжілісін қо-

ры тындылады. Ал оған кімнің қалай және 

қандай дәрежеде жауап беретіні алдағы 

күннің еншісінде екені анық. Өйткені 

бюджет қаржысын өзінің қалтасымен 

шатастырып алған, «Жол картасы» сияқты 

маңызды мемлекеттік бағдарламаны 

жонып жей беретін қазы-қартадай көретін 

пысықтарға ымырашылдық болмайтыны 

тағы да бір рет еске салынды.

Сейітхан ЗЕБЕРХАНҰЛЫ,

Оңтүстік Қазақстан облыстық

 прокуратурасының БАҚ-пен 

жұмыс жөніндегі маманы

экспортқа шығаратынымыз анық. Ал 

экспорт бір пайда болса, мұнай өнімдерін 

өңдеу және оны сыртқы нарықтарға 

шығару – мүлде басқа пайда», – деп 

кеңірек түсінік берген компания басшысы 

Қайыргелді  Қабылдин  «Қаз Мұ най Газдың» 

Румыниядағы активіне де жекелей 

тоқталды. «Осы тұрғыдан ал

 

ғанда, 



«РомПетрол» компаниясын сатып алу оң 

шешім болып табылады. Ал бұл актив 

қазіргі күнде Қазақстан үшін отандық 

мұнайды Еуропаға, Еуропалық одаққа 

шығарудағы баспалдақ болып отыр. 

Сондықтан бұл активіміз қазір жаңғыр-

тылып жатыр, оған 1,5 миллиард доллар 

инвестиция салдық. Нәтижесінде біз келесі 

жылдың ортасына қарай еуро-6 

стандартымен өнім шығаратын Еуро-

падағы ең заманауи зауытқа ие боламыз», 

– деді ол. 

Мұнай-газ және энергетикалық кешен 

кәсіпорындарының KAZENERGY қазақ-

стан 

дық қауымдастығының мұрын 



дық 

болуымен ұйымдастырылған бұл фо рум 

бүгін де жалғасып, оған қатысушылар 

еуразиялық кеңістіктегі энергетикалық 

тұрақтылықпен қатар, экологиялық қа уіп-

сіздікті қамтамасыз етудің түрлі жолдары 



Тимур ҚҰЛЫБАЕВ, Мұнай-газ және энергетикалық кешен кәсіпорындарының 

KAZENERGY қазақстандық қауымдастығының төрағасы: 

– Әлемдік энергетикалық рыноктың қаншалықты қарқынды дамып келе 

жатқанын сезіну маңызды. Энергия көздерін жеткізудің жаңа орталықтары 

ғана емес, оның жаңа түрлерінің де: атом, газ, Күн мен жел энергиясы 

және басқа да қалпына келетін энергия көздерінің маңызы артуда. Бізге 

өзгерістердің тұтқыны болып қалмай, қатысушысы болу үшін жаңа буын 

энергетикасының болашағын талқылау қажеттігіне сенімдімін. Біз сондай-ақ 

өткеннен сабақ алып, таяудағы жаһандық дағдарыс әлемдік шаруашылық 

жүйені қалай өзгерткенін, оны қалпына келтірудегі дағдарыстан кейінгі 

дамуда энергетикалық сектор қандай рөл ойнауы мүмкіндігін зерттеп, түсінуге 

тиіспіз.

Нұрғис


а ЕЛЕУБЕК

ОВ (фо


то

)


РЕСПУБЛИКАЛЫҚ ҚОҒАМДЫҚ-САЯСИ АҚПАРАТТЫҚ ГАЗЕТ

№172 (398) 6.10.2010 жыл, сәрсенбі



www.alashainasy.kz

5

e-mail: info@alashainasy.kz

ӨРКЕНИЕТ

 

?



Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Б I Л Г I М   К Е Л Г Е Н   Б I Р   С Џ Р А Ћ

Акулалар кіші балықтарды қалайша жеп қоймайды?  Көлікті ұзақ жүргізу зиян ба?

КӨРМЕ

Соңғы уақыттарда Алма-

тыда орналасқан Ұлттық 

кітап хана халықаралық дең-

гей дегі көптеген ауқымды 

жобалар мен жалпы, ел руха-

ния тына қатысты бірқатар игі 

ша руаларды жүзеге асырып 

келеді.

Кітап мәселесі 

қаралды

Соның бір дәлелі ретінде кеше ғана 

атал 

ған кітапханада «Сирек кездесетін 



кітап тар мен қолжазбалар қорының мәсе-

ле лері» атты республикалық конференция-

көрме болып өтті. Тарихшы ғалымдар мен 

қаламгерлер бас қосқан жиын барысында 

ұсы нылған көрмеде Қазақстан кітап ха на-

ла рының және республикалық кітап мұ ра-

жайы ның сирек кітаптар мен қолжазбалар 

қо рынан 400-ден аса құнды жәдігерлері 

назарға ұсынылды. Конференция-көр ме-

нің жұмысына, сондай-ақ республикалық 

кітап ханалар басшылары және сирек кітап-

тар мен қолжазбалар қоры бөлімдерінің 

қыз меткерлері қатысты. Сонымен қатар 

Ұлттық академиялық кітапхананың, облыс-

тық әмбебап ғылыми кітапха на ла рдың, ҚР 

БҒМ Орталық ғылыми кітап ха на сының, 

Республикалық кітап мұражайы мен ҚР 

Ұлттық мемлекеттік кітап пала 

та 

сының 


жетекші мамандары да осы ғылыми 

басқосуда тақырыпқа орай өз ұсыныстарын 

ортаға салды. Алқалы жиында бас қос қан-

дар Қазақстан кітапханаларындағы сирек 

кітаптар мен қолжазбалар қорының қазіргі 

жағдайы мен оны толықтыру, сақтау, қайта 

қалпына келтіру сияқты өзге де өзекті 

мәселелерді жан-жақты талқылады.



Сахи ШАЙЫР

Жақында теледидардан шетел океанариумдарының бірі 

туралы берілген хабарды көріп қалдым. Таңғалғаным, алып 

акулалар ұсақ балықтармен бірге жүзіп жүр. Сонда акула 

оларды қалайша жеп қоймайды? Өйткені табиғатта солай ғой, 

яғни үлкен балықтар кіші балықтарды жеп қояды деуші еді...

Айдана БЕРІКЖАНҚЫЗЫ, Семей қаласы

Акуланың өзінің кіші «бауыр-

ларын» жемеу себебі – оке ана-

риумда оларды жүйелі кестемен 

жақсы  тамақ тан ды рады.  Мәселен, 

аку ла ларға күнделікті, кесімді бір 

уақытта жаңа сойылған, қаны әлі 

кеуіп үлгер меген балық беріледі, 

әрине, келу 

шілер көзінен тыс 

жағдайда.  Сон дықтан  аку ла лар-

дың өз көршілерін аңдитындай 

жөні жоқ. Биолог ма ман дардың 

бұл реттегі пікірі «жырт 

қыш 

атаулының адамзат ба ласынан бір 



айырмашылығы – олар шектен тыс 

қанқұмар емес. Қашан қатты 

ашық қанша, өзара бей біт жағ дай-

да қатар өмір сүре береді» дегенге 

саяды.

Жұрттан естуімше, күні бойы көлік рулінде жүру көптеген 

аурулардың белең алуына себепкер болатын көрінеді. Шынымен де, 

солай ма? 

Әлихан АЙДАРХАНҰЛЫ, Тараз қаласы

Терапевт дәрігерлер көлікті екі са-

ғаттан астам уақыт бойы үздіксіз жүр-

гі 


зудің денсаулыққа айтарлықтай 

зияны болатынын айтады. Яғни 

қимыл-қозғалыстың жоқтығы ағза-

дағы зат алмасу процесін нашарлатып, 

нәтижесінде семіруге себепкер бо ла-

ды. Жүргізушілердің ұзақ уақыт бойы 

денесін дұрыс ұстамауы, рульде қалай 

болса, солай отыруы аяқтың бұлшық 

еті мен мойын және бел омырт қа сын-

дағы, жамбастағы қан айна лы мын 

бұзады. Соның салдарынан радикулит, 

остеохондроз, простатит сияқты 

аурулар пайда болады. Артериалдық 

қан қысымының кө те рілуі инфаркт 

пен инсульт қаупін арттыра түседі. 

Аталған сырқаттардың алдын алу 

үшін дене жаттығуларымен жүйелі 

түрде айналысып, таза ауада көбірек 

серуендеуді әдетке айнал 

дыр 


ған 

абзал.


МҮШӘЙРА

Қазақ радиосы мен «Заңғар» 

шығармашылық бірлестігінің 

ұйымдастыруымен Қазақ 

радиосының 90 жылдығының 

аясында өтетін «Тәуелсіз 

елдің жастары жырлайды» 

атты жас ақындардың жыр 

мүшәйрасының

ЕРЕЖЕСІ

Мүшәйраның мақсаты:

қазақ жастары арасында отан 

сүй-

гіштікті кеңінен насихаттау, өскелең ұр пақ-



тың өн бойына ұлттық рухты сіңіруге, 

Тәуел сіздікті терең сезінуге және Қазақ-

станның мерейін арттыруға әсер ету. 

Мүшәйраның міндеті:

жас дарындарды анықтау, олардың 

шығармаларын тарихи Отаны – Қазақстан 

аумағында насихаттау.



Мүшәйраның шарты:

мүшәйраға 18-30 жасқа дейінгі жас 

ақын дар қатыса алады. Автордың шығар-

ма сы ешбір жерде жарияланбаған болуы 

керек.

Бір ақынға үш өлеңмен қатысуға 

болады.

Бірінші өлеңі – Қазақ радиосының 90 

жылдығына арналуы керек (міндетті); 

Екінші өлеңі – «Тәуелсіздіктің 20 

жылдығы» тақырыбында; 

Үшінші өлең – әзіл-қалжыңды өлең 

болуы қажет.

Мүшәйраға қатысушыларға қойы-

ла тын  талаптар:

1. Өзі жайлы нақты ақпарат (жібе рі-

летін өлең мәтінінің астына автордың 

толық аты-жөні, өмірбаяны, байланыс те-

ле 

фондары, тұрғылықты мекенжайы 



көрсетілуі шарт).

2. Кәсіби деңгейде түскен 10х15 фото-

сурет.

Әділқазылар алқасының шешімімен 



жеңімпаздарға үш дәреже бойынша жүлде 

тағайындалады: 



Бірінші жүлде - 1 

Екінші жүлде - 1 

Үшінші жүлде - 1 

Ынталандыру сыйлығы – 3

Мүшәйра жеңімпаздары лауреаттық 

дипломдармен және бағалы сыйлықтармен 

марапатталады. Сонымен қатар үздік 

шығармалар Қазақ радиосының 90 жыл-

ды ғына арналған «Тәуелсіз елдің жастары 

жыр лайды» атты жас ақындардың кітабына 

енеді.


Ақындар өлеңдерін «Мүшәйраға» 

деген атпен 2010 жылдың 31 жел тоқ-

са нына дейін мына мекенжайға жібере 

алады:

Алматы қаласы, Достық даңғылы 

114-үй, 154-бөлме. 

Байланыс тел.: 8 (727) 264 25 94.

Өлеңдерді электрондық поштаға 

жіберуге болады: kazradio_zangar@

mail.ru

Сейіттің тіл десең, тілге, өнер десең, 

өнерге жосыла жөнелетін жүйріктігіне таң-

ғалмау мүмкін емес. Соған қарамастан, 

«мен білем» дейтін менмендік мінезден 

мүл   де аулақ. Бұл – оның бойынан табиғи 

түр   де көрініс беретін, өзінен-өзі туындап 

жа  т атын ізгілік іздері. Осындай тек ғұ ла ма-

ға жа расқан қарапайым мінезі нағыз ға-

лым  ның кейпін сомдайды. Сейіттің оқы ға-

ны көп, оқы ғанын көкейге тоқи білуі тіпті 

ерек. Тіпті кітап қана емес, тірі адам бойы-

нан көріп, біліп, оқып алғандай көрінетін 

қа  білеті бар. Сол оқып, көңілге түйгенін 

тұм  шалап,  өзі мен-өзі  тұйықталып,  жұмбақ 

өмір сүретін жан дар да бар. Сонымен бірге 

өмір  де «Мен біл генді өзгелер де білсін, 

әсі  ресе келер ұрпақ білсін» дейтін табиғаты 

кең пейіл жан дар да жетерлік. Сейіт, ме нің 

МЕРЕЙ


байқауымша, осы кейінгі лекке жататын 

тұлға. Ол кәсібі, ісі, тірлігі, мінез-құлқы әр 

алуан адамдармен қыз меттес болды. Қыз-

мет тес бола жүріп, со лар ды тануға ты рыс-

ты.  Әсіресе  ғылымдағы  ұйым  дас ты ру шы-

лық  қарым-қабілет  жа ғы нан  Сейіттің   

І.Кеңес  баев пен М.Базарбаевтан көбірек 

тағы  лым  алғаны  байқалады. 

Ғылым мен мәдениет және қоғам қай-

рат   кері ретінде Сейітті шыңдаған мекеменің 

бірі – Қазақстан Орталық партия комитеті. 

Сейіт  тің болмыс-бітіміне, білігіне қызықты 

ма, бірде оны Ө.Жәнібеков қызметке ша-

қыр  ды. Қазақтың осы бір кесек тұлғалы 

азаматымен қыз меттес болған сәттерін 

Сейіт әлі күнге елжірей әңгімелейді. Айтса 

айтқандай, бұл тұс қазақтың рухани 

әлемінің ұлы тұл 

ға 

ла 


рын қайта тірілту 

Француз ғалымы Тәттімбет 

күйлерінің жинағын шығарды

ТҰСА


УКЕСЕР

Алматыда қазақтың ұлы сазгері, шертпе күй өнерінің 

негізін салушы Тәттімбет Қазанғапұлының шығармалары 

жазылған Dombra du Kazakhstan L’heritage de Tattimbet 

(«Қазақ домбырасы: Тәттімбет күйлері») атты компакт 

дискі көпшілікке таныстырылды. Бұл жинақ – француз 

тарихшысы, өнертанушы, Сорбонна университетінің түлегі 

Гзавье Аллездің еңбегі.

Тәттімбет шығармаларының жи на-

ғы Шәкен Айманов атындағы «Қазақ-

фильм» киностудиясында та 

ныс-

тырылды. Баспасөз мәслихатына 



му  зы катанушы  Жарқын  Шәкә рім,  өнер-

танушылар Ерлан Төлеутай, Саида 

Дәукеева, Мемлекеттік «Да рын» сый-

лығының лауреаты, жа зу шы, кино дра-

ма тург Дидар Амантай қа тысты. Dombra 

du Kazakhstan L’heritage de Tattimbet 

атты компакт дискіге таңдаулы өнер-

паздардың орын дауындағы Тәттімбет 

күйлері енген. Олардың қатарында 

белгілі жа зушы, өнертанушы Таласбек 

Әсем   құлов,  қара ған дылық  күйші,  Тәт-

тімбет мектебінің орындаушылық дәс-

түрін таза сақтап отыр 

ған Құнан 

Кәріпбеков, керекулік жас күйші Қайрат 

Айтбаев, астаналық өнер паз дар Нұр-

ғаным Жексенбай және Ақжусан Иман-

ғазылар бар. Тәттімбет мұрасын қазақ-

тың шертпе күй өне рі нің шебері Әбікен 

Хасе нов сіз  көз  ал дымызға  елестету 

мүм кін емес. Сон дықтан да дискіде 

Хасе нов  күй ле  ріне  ерекше  маңыз 

берілген.  Фран  ция лық  ғалым  әйгілі 

дала данышпаны Тәт тім бет шығар ма-

шы лы ғын зерттеуге 1998 жылдан бас-

тап жүйелі түрде кіріскен екен. Қыр-

күйектің 13-інде Париждегі әйгілі BUDA 

MUSIQUE студиясынан шы 

ғар 

ған 


дискісі – қазақтың ұлы күй шісіне қа-

тысты ұзақ жылғы еңбегінің же 

місі. 

Гзавье Аллез қазақ халқының тарихын 



зерттеумен де әуестенеді екен. Баспасөз 

мәслихатында ол өзінің 1900-1940 

жылдардағы қазақ халқының басынан 

өткен зұл мат оқиға лар дың сырын ашуға 

қызығатынын айтты. Еуропалық ғалым 

шетелде Алаш қайрат кер лері Әлихан 

Бөкейханов, Ахмет Байтұр 

сынов, 


Бақыт жан Қаратаев, Тұрар Рысқұ лов, 

Мұхамеджан Тынышпаевтар жайлы ғы-

лыми мақалалар да жариялаған.

Көрнекті ғалым, Мемлекеттік сыйлықтың иегері, ҰҒА-ның академигі, профессор Сейіт 

Қасқабасовтың есімі ел ішінде ғана емес, алыс-жақын шетелдерге де кеңінен танымал. Ғалым 

ізденісінен туындаған іргелі еңбектердің қай-қайсысының да ұлт мәдениетіне өлшеусіз үлес 

болып қосылып жүргені даусыз. Қазақ фольклорының прозалық саласын ғылыми тұрғыдан 

саралап, жанрлық жағынан жіктеген және қазақ мифологиясын типологиялық тұрғыдан 

тұңғыш тұжырымдаған Сейіт Асқарұлына көзіқарақты қауымның берер бағасы әрдайым 

жоғары. Осы ретте, ғалымның даралық сипатын ғылымдағы әріптестері мен ізбасар шәкірттері 

көзімен саралау мақсатында біз оларды сөзге тартқан едік.

Ғалымдардың әртүрлі типі бар. Бірі  ғы-

лымның нақты бір саласымен ғана шұ-

ғылданады да, әкімшілік жұмыстармен, 

шә кірт тәрбиелеумен айналыспайды. Сейіт 

Ас қарұлының бір қасиеті – осы жұ мыс тар-

ды қатар алып жүруінде. Яғни ол кісі – ака-

де 


миялық сипаттағы ғалым әрі үлкен 

ұйым дастырушы, сонымен бірге ұлағатты 

ұс т аз да. Бұл ретте, ол ғылыми тұрғыда із-

денуші шәкірттерінің бәріне бірдей жақсы 

та қырыптар береді және олар үлкен кон-

цеп цияларға құрылып отырады. Осы тұр-

ғы дан алғанда, Сейіт аға – өз шәкірт те рін 

ака демиялық ғылымның дәстүрінде тәр-

биелеп келе жатқан адам. Қарап тұр са ңыз, 

ұстаздың да ұстазы бар. Мысалы, бер ген 

та  қырыбы  немесе  идеясы  шәкірт те ріне 

ұна май не оны дұрыс жүйеге, арнаға сала 

ал май жүретін де ғалымдар болады. Ал 

Сейіт ағаны шәкірттерімен жұмыс істеу де 

өзін  дік мектеп қалыптастырған және осы 

фоль клортану саласындағы шәкірті ең көп 

адам десек, қателеспейміз. Сондай-ақ ға-

лым  ның шәкірттері фольклордағы ең өзек-

ті тақырыптарды қолға алғандығымен де 

дараланып тұрады. Бұл ретте, Сейіт Асқар-

ұлы ғылымдағы кезінде өзі айта ал маған 

ойларын, уақыты жетпеген та қы рып тарын 

шәкірттеріне беріп, солар ар қы лы дамытып 

отыруымен де ерекше қа дірлі. 

Бір айта кетерлік еңбегі, бұл кісі – 

Тәуел 


сіздіктің алғашқы жылдарында 

Қазақ станның жоғарғы аттестациялық ко-

мис сиясын қолымен құрған, Орталық ко-

ми тетте қызмет істеген, сөйтіп, көптеген 

ақ таңдақтарымызды ашуға негіз болған 

Қазақтың фольклоры – телегей те ңіз  дей 

көл-көсір дүние. Өткен ғасырдың 60-

жылдарында әлемдік және Ресей фоль  к лор-

тану ғылымындағы озық әдіс-тә 

сілдерді 

мең гере отырып, Сейіт аға соны жаңаша 

жүйе леді. Мысалы, ол кісі «зерт теліп бітті» 

деп есептелініп келген ертегі саласының 

өзінен көптеген жаңа лық тар ашты, жанр-

лар  ға бөліп, жүйеледі, саралады. Өзіндік 

ен-  таңба салған сияқты етіп таңбалау ба ры-

сын да ертегілеріміздің өзі миф, әпсана, хи-

каят, аңыз түрлеріне бө лініп, олардың си-

паттамасы әлемдік фоль клор деңгейінде 

ай қындалды. Бірақ алып бәйтерек іспетті 

қазақ фольклорын бір кісінің игеріп алып 

кетуі мүмкін емес еді. Сондықтан бұл кісі 

шәкірт тәрбиелей білді. Соның арқасында 

«Қазақ әдебиеті та рихының» «Қазақ фольк-

 

лортануы» атты бө 



лімін сол кісінің бас 

-

шылығымен біз, яғни шәкірттері, жазып 



шық  тық. Бұл ол кісінің ғалым ғана емес, та-

ғылымды ұстаз екендігін де көрсетеді. Өзі 

терең білімді болғандықтан, бұл ретте, ол 

кісінің талабы да өте қатал. Сол үшін біз әрі 

қорқып, әрі сыйлап та тұра мыз. 

Оқушы баланы ұстаз қалай әліппеге үй-

рет се, Сейіт аға да ғылым жолына бізді со-

лай баулыды. Жұмыс барысында қара са-

ңыз, өте сұсты, қаһарлы адам. Ал үйіне 

бар саңыз, қазақтың жағасы жайлау, көңілі 

көк тем, дана қариясын көресіз. Керемет 

мейір 


бан. Үйінде бай кітап қоры бар. 

Керекті әдебиетіміздің барлығын да аямай 

қо лы мыз ға ұстатады және үйімізге беріп жі-

бе реді. Сосын көл-көсір дастарқан жая ды. 

Соны ішіп-жейміз. Домбырасын қо лы на 

алып, ән айтатын, шежіре шертетін қа сие ті 

де – бөлек әңгіме. Тағы бір қасиеті – 

жұмыста бізден есеп алса, үйіне бар ға ны-

мызда бізге есеп береді, жазып жатқан 

дүниелері туралы жа лық пай әңгімелейді, 

алдағы жоспарларымен бөліседі. Шәкірті 

ре 


тінде керемет қара 

пайымдылығын, 

адам гершілігін,  мейір бан дығын  көрген дік-

тен де қасынан кете алмай, байланып қа-

ла мыз. Әйтпесе академияда ақша аз. Шын-

дығында, көптеген шәкірттері Сейіт ағаның 

адами зор қасиеттерін сыйла ған дық тан да, 

ғылымға адал қалпында қалып отыр. Ол 

кісі болмаса, мұнда ғылым ның жал ғастығы, 

дәстүр сабақтастығы үзіліп қалуы да ықти-

мал еді. Бірақ Сейіт аға – бүкіл шәкірттерін 

көндіре білген, соңына ерте алған адам. 

Мәселен, Кенжехан Ма тыжан деген шәкірті 

әуелде  ғылым  кан ди дат тығын  академияға 

жазып алып келген. Сонда Сейіт аға: 

«Саясаттанудың ғылым 

да 

ғы жолы ұзақ 



болмайды. Өзің дарынды жігіт екенсің. 

Тілімді алсаң, қазақтың ха лық тық мұрасын 

зертте. Сонда үлкен қазы наға батасың. Ол 

– өзіңе де абырой, хал қыңа да абырой», 

– деген. Жас ғалымның мық 

тылығы – 

жазып қойған жұмысынан бас тартып, Сейіт 

аға берген «Қазақтың балалар фольклоры» 

деген тақырыпқа дереу кіріскен. Осылайша, 

ауыз әдебиетінің ең бір арналы бұтағын 

игеріп шыққан Кенжехан ағамыз докторлық 

жұмысын отбасылық фольклордан қор ға-

ды. Ал ғылыми ізденісін сал-серілер ден 

бас таған Шәмшидин Керім ағамыз ар тын-

ша жұм бақ ты докторлық жұмысқа ай нал-

дырды. Сөйтіп, Сейіт ағаның шәкірттері 

қазақ фольк 

лортануындағы жеке-жеке 

жанр лар ды жүйелеп, монография дең гейі-

не кө тер ді. Осындай іргелі зерттеулер ар қа-

сында қазақтың көне мәдениетінің тамыры 

тереңде және іргетасы өте мықты екендігі, 

сондай-ақ үлкен құндылық болып табы ла-

тыны әлем мәдениетімен салыстыра 

зерттелді.  Сондықтан біз Сейіт ағаны 

артына үлкен мектеп ерт 

кен, жо 

ғары 


деңгейдегі ғалым деп тани мыз.

Каталог: userdata -> editions -> pdf
pdf -> Менің ойымша, баланы 18 жастан бас тап әскерге беріп, оның обалына қалып
pdf -> Әзірейіл емес едік…
pdf -> Заңдармен қорғалатынын білуі керек
pdf -> Дат! 6-б етте Раушан айтжанова
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет
pdf -> Айтөбел-дат! 6-б етте Кеңес аухадиев
pdf -> Кеше елорданың Конгресс-холл са- райында жиналған ұстаз дар қауымын
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет ИӘ
pdf -> «Қазгидромет» қызметі толық тай тегін болуы керек. Ауа райы өз
pdf -> Республикалық қоғамдық-саяси ақпараттық газет


Поделитесь с Вашими друзьями:
1   2   3   4   5   6


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет