Мансұр хамит (фото) Елбасы әдеттегідей Тәуелсіздік



жүктеу 3.12 Mb.

бет14/24
Дата03.03.2017
өлшемі3.12 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   24
ен

е

еді

ді

м

м.

О

Осы еңбек 

жөнінде мағлұмат берсеңіздер.

   Назар СҰЛТАНҰЛЫАлматы

Аталған көрсеткіш 1991-2011 жыл-

дар аралығындағы кезеңді қамтиды. 

176 беттен

т

т

ұр



ұ

ат

ат



ын

ын

б



б

иб

иб



ли

л

ог



ог

ра

ра



фи

фи

ял



ял

ық

ық



 

көрсеткі


шт

шт

ің



ің

қ

құр



ұр

ыл

ыл



ым

ым

ы



ы

ал

ал



ғы

ғы

сө



сө

зд

зд



ен

ен

 



және екі тараудан  тұрады. «Қазақстан

Республикасының Тұңғыш Президенті 

– Елбасы Н.Ә.Назарбаевтың тәуел-

сіздік дәуіріндегі жарияланған ең бек-

тері» деп аталатын  І тарауда  Елбасы 

Н.Ә.Назарбаевтың өз 

қа

қа

ла



л

мы

мы



на

на

н



н

шыққан және Тәуелс

с

із

ізді



ді

к

к 



ал

алға


ға

н

н



кезеңнен бастап қазіргі күнге дейінгі 

республиканың даму ерекшеліктерін 

айқындайтын еңбектері, Қазақстан 

«Тәуелсіздік туралы»  заңның еліміздің одан әрі өркендеуіне жаңа тыныс, жаңа 

жол ашқаны анық. Осы заң мемлекеттік өкімет органдарын, Тәуелсіз 

діктің 

экономикалық негіздерін қалай жүйелеу қажеттігімен қатар, респу бликаның жаңа 

Конституциясын әзірлеуге де басты негіз болды емес пе?! Мен қазақ халқының 

өміріндегі ең елеулі о

о

қи

қ

ға

ғ

 болған «Тәуелсіздік туралы» заңды кімдердің

ң

ә

ә

зірл

р

егені 

жөнінде білгім кел

л

ед

ед

і.

і.

Алуа РАХМАНОВА, 

Се

ме

й

1991 жылы шілде айында заң ғылымы-

ның кандидаттары Еркеш Нұрпейісов, Талғат 

Данақов пен Сұлтан  Сартаев «Қазақстан 

Республика

а

сы



с

ның тәуелсіздігі туралы» 

ко

ко

нс



нс

ти

ти



ту

т

ци



циял

ял

ық



ық

з

з



аң

аң ж


ж

о

обасын әзірлеп, оны 



Жоғарғы кеңестің төралқасына тапсырған. 

Араға уақыт салып, 9 желтоқсан күні төрал-

қа мәжілісінде депутат Манаш Қозыбаев 

пен Сұлтан Сартаев  бұл заң жобасын қа-

былдау қажеттігі хақында ұсыныс жасаған. 

Талқылау мәжілісінде С.Сартаев баянда-

машы

шы

еті



т

п  белгіленді

д

. Бұл заң жобасын 



та

а

лқ



лқыл

ылау


ау 1

1

5



5

же

же



лт

лтоқ


оқ

са

са



н

н

кү



кү

ні

ні  басталды. 



Келесі күні, яғни 16 желтоқсан күні 18 сағат-

тан 14 минут өткен кезде еліміздің Тәуелсіз-

дігін жария еткен ұлы заң қабылданды.

Гүлнар АХМЕТОВА

САРАПТАМА 

САУАЛНАМА

Әлемдік экономи кадағы ахуал әлі де мазасыз. Соған 

қарамас тан,  экономикасы өсіп жатқан елдер жұрт наза рын 

өзіне аудартады. Ең әуелі бұл БРИКС тобына (Бразилия, Ресей, 

Үндіс тан, Қытай және Оңтүстік Африка республикасы) қатысты. 

Бірақ біздің елм

лм

ен

н

 салыстырған

а

да ол елдердегі жағдай 

біршама ер

ек

ек

ше

ше

ле

ле

не

не

ді

ді

.



Біздегі экономикалық өсімге, өзгелерді былай қойғанда, 

ТМД кеңістігін де қызығушылық бар екені содан болар.  Сарап-

шылардың айтуынша, оның басты құпиясы – дағдарысқа қарсы 

әрекет пен жалпы реформаларды жүргізу тәжірибесінде. 

халқына арнаған Жолдаулары, 

мақа лалары, Мемлекет басшысы-

ның сөй леген сөзд

д

ері мен сұх бат-



тары, Елба

сы

сы т



тур

ур

ал



алы

ы жа


жа

зы

ылғ



лғ

ан

ан



 

отан дық  жән

н

е 

е ше



шете

е

л 



ді

ді

к 



ав

ав

то



то

рл

рлар



ар

-

дың  еңбектері топтасты рылған. Ал 



ІІ тарауда тәуел сіз мем лекеттің ішкі 

және сыртқы саясатына, мемлекеттің 

экономика лық,  әлеу мет тік-мәдени 

даму


му

ын

ы



а  қа тысты  тема ти калық  ең-

бе

бе



кт

ктер


ер

ж

ж



үй

үйе 


е 

ле

ле



ні

н

п, әр жыл да ры мер-



зімді  ба сы  лым дарда жа рия ланған 

тәуелсіз Қазақстан тарихы бойынша 

мақалалар топтастырылған.

Қазақстанның орта дәрежедегі 

кеңес республикасынан қоғамдық, 

саяси және әлеуметтік-экономикалық 

қайта  құру кезеңдері

р

не



не

н

н



өт

өт

ке



ке

н

н



же

же

ке



к

 

мемлекетке айнал



уы

уы

б



бүк

үкіл


іл ә

ә

ле



ле

мд

мд



і

і

таңдай қақтырды. Ел ішінде жүргізіл-



ген  ауқымды  реформалардың нәти-

жесінде Орталық Азия аумағында 

оның көшбасшыға айналғаны өз ал-

дына. Бүгінде біздің еліміз бүкіл кеңес-

тік кезеңнен кейінгі кеңістікте серпінді 

дамыған мемлекет деп танылып отыр. 

Шынында да,  сар

р

апшы атаулы 



даму дың  түп-төркіні

ні

е



елі

лі

мі



мі

зд

зд



ег

ег

і



і

эк

эк



о-

о

номикалық модернизацияның ти



і

ім

і



ді 

үлгісінде екенін мойындайды.  Олар-

дың пікірі Тәуелсіздікке қол жеткізген 

соң Қазақстан көп мәселеде Ресейдің 

тәжірибесіне сүйеніп, өз экономика-

сы

сын



н

ме

ме



йл

йл

ін



ін

ше

ше



л

л

иб



иб

ер

е



ал

а

дандыруға, 



ше

ше

те



те

л 

л



ин

ин

ве



е

ст

стиц



иция

иясы


сын

н

кө



кө

бірек тартуға 

және өнеркәсіп өндірісін жедел жеке-

ше лендіруге ұмтылды дегенге саяды.  



Сұлтан ӘКІМБЕКОВ, саясаттанушы: 

– Шекті даму т

үр

үр

ін

ін

ен

ен

с

с

ыт

ыт

ыл

ыл

ып

ы

 

шыққан елдерге

е к

кел

ел

ер

ер

б

б

ол

ол

са

сақ,

қ,

 

олар  онша көп емес. Бұл, ең алды-

мен, Қазақстан мен Ресей дер 

едім, екі ел – осы екі аймақтағы екі 

көшбасшы. Ал Қазақстан өз да-

му

у

ын да ал

ал

тынмен пара-пар  тепе-

те

тең

ң

ді

ді

кт

кт

і 

і

са

сақт

қтай

ай а

а

лд

лд

ы,

ы

  яғни  өз тұ-

жы рымдамасын нақтылай алды. 

Ал мұның оңайға соқпағаны анық. 

Себебі барлық жақтан айтылған 

сын көп болды, соған қарамастан, 

даму жолына түсті. Ол тұжырым-

дамада орталық

қ

та

та

нд

д

ырылған 

күшті биліктің  бе

белг

лгіл

іл

ер

ер

і 

і

де

де

,

,

со

со

н-

н-

дай-ақ либералды экономикалық 

жүйенің белгілері де болды. 

Алайда 90-жылдардың ортасында 

елімізде дамудың әлеуметтік-эконо-

ми

м



 калық  үлгісі қайта қаралып,  саяси-

құ

құқы



қы

қт

қт



ы

ық

ү



үлг

лг

іг



іге 

е

ой



ойыс

ыс

а



а

бастады.  Бұл 

– алдымен, экономикалық тұрақтылық 

және өнеркәсіп өндірісінің қарқынды 

өсуі, содан кейін барып бәсекелі орта-

ны кеңейту және саяси либералдан-

дыруға көшу. Сөйтіп, 90-жылдардан 

бертін қарай экономи

и

ка

ка



ға

ға

м



мем

ем

ле



ле

ке

ке



тт

тт

ің



ің

 

араласуы



к

к

үш



үшей

ей

ді



ді.

А

А



йт

йт

ал



ал

ық

ық



,

,

кө



кө

лі

лі



к 

инф рақұ


ұры

ры

лы



лы

мы

мы



н

н



а

а



ви

виац


ация

ия



те

темі


мі

р-

р-



жол, мұнай және газ құбыры желісін 

дамыту мемлекет тізгінінде болды. 

Қазір ірі шетелдік корпорациялардың  

20-25 пайызы – мемлекеттің үлесінде. 

Шикізаттың жаңа кен орындарын 

игер


р

уд

уд



е 1991-1996 жылдармен 

са

са



лы

лы

ст



ст

ыр

ырғ



ғанда мемлекеттің қатысу

уы

ы



анағұрлым белсенді.  

Модернизациялық реформалар-

дың негізгі өлшемдерін Президент 

Нұрсұлтан Назарбаевтың «Қазақстан 

– 2030» бағдарламасында көрсетіп 

бергені белгілі. Бұл стратегияның 

маңызды шарттарының  бірі – ашық 

нарықтық экономикаға негізделген 

сы

сы

рт



рт

қы

қы



и

ин

нвестиция мен ішкі қор



ды

ды

 



пайдалана  отырып, экономикалық 

өсімді қамтамасыз ету. Экономикалық 

процестерде модератор рөлін атқар-

ған мемлекеттің басқаруға қатысуы 

күшейтілсе де,  2010 жылы Дүниежүзі-

лік банк


к

п

п



ен

е

Х



Х

ал

ал



ық

ық

ар



ар

ал

ал



ық

ық

қ



қ

ар

ар



жы

жы

 



корпорация

с

сы өткіз



і

ет

і



ін (

IF

IF



C)

C) зерттеу-

дің Doing Business-2011 рейтингі бо-

йын ша біздің еліміздің нарық рефор-

масын жүргізу жағынан әлемдегі 183 

елдің ішінде көшбасшы орынға шық-

қа

қа

ны



ны

м

м



әл

ә

ім



і

. Сонымен қатар кәсіпкер

р

-

л



лікк

кк

е 



е қо

қола


ла

йлы ахуал қалыптастырған

ан

  

рейтинг бойынша еліміз 59-орыннан 



47-орынға көтерілді. Салыстыру үшін 

айтсақ, Украина – 145, Ресей – 123, 

ал Беларусь – 68-орында. 

Сарапш


ш

ыл

ыл



ар

ар

ды



ды

ң 

ң



қо

қо

ры



ры

ты

ты



нд

нд

ыс



ыс

ы

ы



мынада

й:

й: е



е

лі

лімі



мі

зд

зд



ің

ің э


э

ко

ко



но

но

ми



ми

ка

ка



лы

лы

қ 



қ

үлгісі 1998 жылғы және 2008 жылғы 

экономикалық дағдарысқа төтеп 

берді. 1990-2008 жылдардағы ЖІӨ 

жылдық өсімі 10 пайызға жетіп, қытай 

көрсеткішімен теңесті.  ЖІӨ 25 пайызы 

– шағын бизнестің үлесінде (Ресейде 



15

15

-1



-1

7

7



па

па

йыз). 



Аяғынан тік тұрып, экономикасы 

қарқынды өскен еліміз сырттан инвес-

тор тартуын тоқтатқан жоқ. Мәселе тек 

шикізаттың бай қорында емес. Ма-

ман дар елде

де

гі р



р

еформалард

д

ың жеміс-



ті өтуі ба

сқ

сқ



а

а та


та

би

би



ғи

ғи

қ



қ

ор

ор



ға

ға б


б

ай

ай е



елд

лд

ер



ер

ге

ге



 

қарағанда ши

кі

зат тәуелділігінен ары-



лу ға  тырысуында дейді.  Бүгінде ин-

вес тицияның 65 пайызы шикізат сала-

сына түседі. Бірақ соңғы төрт жылдың 

ішінде шикізат және шикізаттық емес 

са

са

ла



ла

ла

ларғ



рғ

а

а



салынатын инвестиция ара

ра

-



-

сындағы айырма  екі есе кеміді. Бұрын 

өндірістік салаға келетін инвестиция 

көлемін халқы 16 млн құрайтын на-

рық тың шағындығы тізгіндесе, Кеден 

од

од



ағының құр

р

ыл



ы

уы мен Біртұтас эко-

но

но

ми



ми

к

кал



ал

ық

ық



к

к

ең



ең

іс

сті



ті

кк

кке 



е 

ен

енуі



у

 арқасында 

бұл түйткіл біршама шешілді. Енді 170 

млн адамды құрайтын ортақ нарық 

бар. 

Осы орайда бізге келетін инвести-



цияның бір бөлігін Кед

д

ен одағы 



мүшелері өздеріне әкет

ет

пе



пей

й

ме



ме д

дег


ег

ен

ен



 

заңды  сауал туындайды. 

С

Сарапшылар 



оған бір ауыздан  «жоқ, одақтағы екі 

елге қарағанда  Қазақстандағы  биз-

нес ахуал неғұрлым қолайлы» деп 

жауап береді. 2011 жылы Doing 

Business рейтингінде 59-орынға шық-

са

са



қ,

қ,

2



2

01

01



2

2

жы



жы

лы

лы



к

к

өр



өр

се

се



тк

тк

іш



іш

 тіпті жақса-

ра

 т

үсті



і

Қ



Қазі

і

р 47



47

-оры


ндам

ыз. Соңғы 

екі жылдан бері Қазақстан – кәсіпкер-

лікке жақсы жағдай жасалған 10 елдің 

тізімінде. Жан басына шаққанда 

инвестиция көлемі Қытай мен Түркия-

дан – екі есе, Ресеймен са

са

лы



лы

ст

ст



ыр

ыр

ға



ға

нд

нд



а

а

1,6 есе артық. Ал Тәуелс



сіз

із

ді



ді

к

к жы



жы

лд

лдар



ары

ы

елімізге тікелей тартылған инвестиция 



көлемі 160 млрд доллардан асып 

 

 



түсті. 

Сырттан қаржы тарту үшін елімізде 

әк

әк

ім



м

ші

ші



лі

лі

к 



к 

ке

е



де

де

рг



рг

іл

іл



ер

ер

а



а

за

а



йтылып, рә-

сі

сі



м

мде


деу 

у

жа



жа

ғы

ы



ж

ж

ыл



ыл ө

ө

тк



тк

ен

ен



с

с

айын жеңіл-



детілуде. Кеден мен салықты басқару 

жүйесі де жақсартылуда. 

Сондай-ақ елдің географиялық 

орналасуы да  маңызды ресурс сана-

ла ды. Азия-Тынық мұхи

ты

ты



а

а

йм



йм

ағ

ағ



ын 

Таяу және Орта Шығыс

с

пе

пе



н,

н,

 



 

Аз

Аз



ия

ияме


мен

н

жалғастыратын трансқұрлықтық ба-



ғыттар еліміз арқылы өтеді. Қазір 

тасымал әлеуетін арттыру мақсатында 

«Батыс Еуропа – Батыс Қытай» көлік 

дә

дә



лізі салынып

ып

 жатыр



р

. Ол бойынша 

жү

жү

к



к

та

тасы



сы

ма

ма



лы

лы 2


2

02

02



0 жы


жы

л

лға қарай ша-



мамен  екі есе өсіп, кем дегенде 50 

млн теңге табыс әкелуі тиіс.  Бұл бағыт 

Суэц каналы арқылы өтетін теңіз жо-

лы нан қысқарақ. Қазір қажетті ин-

фрақұрылым мен туристік 

к 

кл



к

ас

ас



тер құ-

ры луда. 

Туризм демекші, біздің елімізде 

туризмді дамыту әлеуетінің зор екені 

бұрыннан айтылып жүр. Алайда таби-

ғаты қанша әсем болса да, турис терге 

қа

қ

ндай керемет жағдай жасалса да, ел 



іш

іш

ін



нде

де

т



тұр

ұр

ақ



қты

ты

лы



лық 

қ 

бо



бо

лм

лм



а

аса, әсем та-

б

биғат пен туризмні



і

ң дамуынан келер 

пайда жоқ. Оған соңғы жылдары 

сойқанға ұшыраған елдер дәлел  бола 

алады. Біздегі адам капиталына салы-

натын қаржы ЖІӨ 9 пайызын құрайды. 

Бұл – ТМД кеңіс тігінде 

кө

кө



зг

зге


е 

кө

кө



рі

рі

не



не

ті

ті



н

н

көрсеткіш.  



Кеден одағы мен Бірыңғай эконо-

ми калық кеңістік жағдайында елімізде 

экономика саласында  қол жеткізген 

нәтижелерді ұстап тұру мүмкін бе, өзге 

ел

ел

де



де

рд

рд



ің

ің

э



э

ко

ко



но

но

ми



ми

ка

к



сы

с

мен біте 



қа

қа

йн



йнас

ас

ып



ып

кет


ет

пе

пе



й 

й

ме



ме

д

д



ег

ег

ен



ен

 күдік те жоқ 

емес. Бірақ, Елбасы айтқандай, 

 

Еуразиялық одақ құрудың маңызды 



шарты – ерікті интеграция. Ұлттан тыс 

органдар мен әрмен қарайғы саяси 

интеграция саяси тәуелді

і

лі



лі

кт

к



і,

і,

ұ



ұ

лт

лт



ты

ты

қ 



қ

тәуелсіздікті және эконо

оми

мика


ка

лы

лы



қ 

қ де


дер-

р-

бестікті қолдан беру деген сөз емес. 



Белгілі сарапшы Қанат Берен таев тың 

айтуынша, бұл Қазақстан Ресейдің 

елесіне айналады дегенді білдірмейді. 

Біздің сарапшының пікірі Беларусь 

Пр

П

езиденті Лук



ук

ашенконың пікірімен 

тұ

тұ

сп



спа-

а-

тұ



тұ

с 

с



ке

ке

ле



леді

ді

.



.

Ол

Ол



«Б

«



із құратын 

одақ тың  тірегі – егемендік. Оны тіпті 

ең тығыз деген интеграция да жоя 

алмайды», – дейді. Өйткені интегра-

ция мақсат емес. Бұл – ең биік міндет-

ке, адам өмірінің сапасы

сы

м

м



ен әл-

ауқатын арттыруға же

е

тк

ткіз



із

ет

ет



ін

ін қ


қ

ұр

ұрал



ал

 

ғана. Бұл пікірлер бізді



і

ң өз б


б

ет

і



інше 

дамитын дербес экономикамызға 

келіп-кетер қауіп жоқ екенін дәлелдей 

түседі. Өйткені егемен елде тәуелсіз 

экономиканың салтанат құруы – заң-

ды

ды



лы

лық.


қ


1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   24


©emirsaba.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал