Казахский национальный



жүктеу 2.7 Mb.
Pdf просмотр
бет45/54
Дата22.12.2016
өлшемі2.7 Mb.
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   54

 
 
235
—  объединение  интересов  семьи  и  школы  (например,  такая программа  в США  предусматривает 
обучение  родителей,  уроки  по  общению  для  детей,  контроль  на  игровых  площадках,  установление 
контактного  телефона  “семья  —  школа”;  результатом  этих  мер  является  сокращение  агрессивных 
проявлений и хулиганского поведения подростков) [6]; 
—  создание  специальных  служб  помощи  ученикам:  консультации  по  вопросам  курения
потребления  алкоголя  и  наркотиков,  сексуальных  отношений,  решения  конфликтов,  содействие 
отстающим в учебе; 
—  проведение  мероприятий,  направленных  на  реализацию  творческого  потенциала  ребенка: 
проведение  конкурсов, праздников, олимпиад по учебным предметам, совместные поездки за город, 
шефство старших над младшими и др.; 
—  выявление  одаренных  детей  из  малоимущих  семей  и  их  поддержка  (материальная  и 
психологическая)  в  получении  образования  (создание  опекунских  фондов,  стипендий,  поиск 
спонсоров); 
— расширение сети бесплатных кружков по интересам и спортивных секций. 
5. Формами превентивного влияния на криминогенные факторы на уровне семьи являются: 
—  широкое  использование  гибких  графиков  работы  или  частичной  занятости  для  женщин, 
имеющих  детей,  т.к.  невнимание  родителей  к  своим  детям  является  наиболее  сильным  фактором, 
влияющим на девиантное поведение детей; 
—  совершенствование  системы  пренатального  и  постнатального  обслуживания  с  целью 
уменьшения  (или  исключения)  случаев  патологической  беременности,  родовых  и  послеродовых 
травм детей; 
— обучение родителей педагогическим навыкам, создание консультационных служб и телефонов 
доверия; 
—  повышение  качества  работы  дошкольных  учреждений,  программы  которых  должны  быть 
ориентированы,  прежде  всего,  на  развитие  познавательных  способностей  детей  и  их  социальную 
адаптацию; 
—  разработка  и  реализация  программ  поддержки  семей  в  условиях  социальной  дезадаптации  и 
стрессовых ситуациях (например, семей мигрантов). 
6. В отношении молодежи основными направлениями социальной политики являются:  
—  предупреждение  беспризорности  и  бездомности  (например,  создание  специальных 
молодежных  центров  по  типу  общежитии,  где  молодой  человек  может  получить  кров  и 
консультацию по примирению с родителями, трудоустройству, решению конфликтов и т.д.); 
— создание условий для самоорганизации молодежи в клубы по интересам в жилых кварталах; 
— 
разработка 
программ 
профориентации 
и 
обучения 
молодежи 
с 
последующим 
трудоустройством. 
В  заключение  необходимо  заметить,  что  не  следует  надеяться  на  стопроцентную  эффективность 
системы  криминологического  мониторинга  и  изложенных  программ  и  способов  превенции 
преступности.  Нужно  учесть  также  и  то,  что  эти  программы  требуют  долгосрочного  исполнения  и 
немалых денежных вложений. Сегодня специалисты в полной мере сознают, что нет и не может быть 
гарантии окончательного избавления от преступности и других форм девиантности. Это обусловлено, 
во-первых, принципиальной невозможностью построения идеального (т.е. полностью справедливого) 
общества;  во-вторых,  объективными  трудностями  познания  закономерностей  функционирования  и 
развития  общества;  в-третьих,  невысокой  эффективностью  лечения  психофизиологических 
заболеваний (например, наркозависимости); в-четвертых, возможностью появления в жизни каждого 
человека таких неуправляемых феноменов, как случайность и “роковое стечение обстоятельств”. Но 
тем  не  менее,  правильно  сформированный  криминологический  мониторинг    в  условиях  роста 
преступности  несовершеннолетних  в  Кыргызстане  может  сыграть  концептуальную  роль  в 
профилактике и предупреждении насильственной преступности несовершеннолетних. 
 
 
1.  Стабровская  Е.А.  Предупреждение  насильственной  преступности  несовершеннолетних  уголовно-правовыми 
средствами  //  Уголовно-исполнительная  система  сегодня:  взаимодействие  науки  и  практики:  Сборник  материалов 
межрегиональной  научно-практической  конференции.  –  Новокузнецк:  Кузбасский  филиал  Владимирского  юридического 
института Федеральной службы исполнения наказаний. Ч.2. 2006. – С.48–50 
2.  Сартаева  Н.А.  Криминологический  мониторинг:  введение  в  теорию  и  методологию:  Автореферат  на  соискание 
доктора юридических наук. Караганда.2008 г. 
3. Грехем Д., Беннет Т. Стратегии предупреждения преступности в Европе и Северно Америке. Хельсинки, 1995. 
4. Т.В. Шипунова. Преступность несовершеннолетних и превентивные стратегии. - М.,2004. - С. 34 
5.  Бойко  В.В.,  Оганян  К.М.,  Копытенкова  О.И.  Социально  защищенные  и  незащищенные  семьи  в  изменяющейся 
России. СПб., 1999 

ҚазҰУ хабаршысы. Заң сериясы. № 2 (50). 2009
 
236 
6. Самоделкин С.М., Сибиряков С.Л. Преступность несовершеннолетних и ее предупреждение / С.М. Самоделкин, С.Л. 
Сибиряков - Волгоград: Волга, 2002. 
 
*** 
Бүгінде  жасөскірімдер  арасындағы  қылмыстылықты  алдын-алудың  жүйесі  ұйымдастырутылық  реформалаудың  қиын 
кезеңін  өткеруде.  Жасөстірімдердін  зарлық  қыімыстарын  қоғамға  жоғары  дәрежеде  қауіптілігі  бар  жағымсыз  әлеуметтік 
патологияның  бір  тұрпаты  ретінде  анықтауға  болады.  Сондықтан  да,  аталған  қылмыстардың  алдын-алу  мен 
профилактикасы жаүесінде криминологиялық мониторинг ерекше рөл атқарады. Бұл мақалада осындай мониторингтің бір 
түрі ретіндепревенция  қарастырылады. 
 
*** 
Today  the  system  of    prevention  juvenile    crimes  is  under  the  period  of  organized  reformation.  A  violence    criminality  of 
juveniles    may  be  determined  as  a  form  of  social  danger  with  high  degree  of  negative  pathology.  Therefore  criminological  
monitoring  in  the  system  of  prevention  of  the  given  crimes  plays  very  important  role.  In  the  given  article  one  of  kinds  of  such 
monitoring of partnership – prevention is considered. 
 
 
Г.Ж. Абенова 
 
ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫНДА ПАРАҚОРЛЫҚҚА - СЫБАЙЛАС ЖЕМҚОРЛЫҚҚА 
ҚАРСЫ КҮРЕСКЕ АРНАЛҒАН ІС-ШАРАЛАРДЫҢ КӨРІНІСІ 
 
Пара алу мен пара беру - біздің қазіргі қоғамымызда жыл сайын түрліше сипатпен түрленіп, қауіп 
төндіріп тұрған күрделі мәселелердің бірі. Сыбайлас жемқорлық Қазақстанда пайда болған және оған 
тән құбылыс емес, ол белгілі бір мөлшерде кез келген мемлекетке тән дерт. Сыбайлас жемқорлықтың 
барлық көріністері мен және барлық деңгейлерден оған қарсы күрес жүргізетін жүйе болғанша қазіргі 
кезеңде Қазақстанның алдында тұрған ауқымды міндеттерді іске асыру мүмкін емес.  
ХХ  ғасырдың  аяғы  мен  XXI  ғасырдың  басы  сыбайлас  жемқорылыққа  байланысты  мәселеге 
ерекше мән берумен бірге, осы тұрғыдағы құбылыспен күрес жүргізуге арналған сан қырлы ғылыми 
ізденістердің өсуімен де ерекшеленеді. 
Парақорлық тез өсетін қылмыстар тенденциясы арасынан бірінші орындардың біріне ие. Елбасымыз 
жалпы  құқық  жүйесіне,  соның  ішінде  әсіресе  сыбайлас  жемқорлықпен  күресті  тұрақты  әрі  табанды 
жүргізу мәселесіне ерекше мән беруде. Елбасының айтуынша, республиканың мемлекеттік органдардағы 
сыбайлас  жемқорлық  мәселесі  бүгінде  аса  өткір  тұр.  осындай  керітартпа  құбылыстың  тамырына  балта 
шабу  –  қазақстандық  қоғамды  одан  әрі  түрлендіру,  дамыту  міндеттерін  табысты  шешудің  кепілі  болып 
табылады. Елбасы мойындап отырған бұл жағымсыз құбылыс – парақорлық бүгінгі күні біздің қоғамның 
өзекті  мәселесі  болып  отыр.  Статистикалық  мәліметтерге  қарағанда  заңи  негізде  жазылатын  газет, 
журналдардағы мақалалардың екіден бірі осы тақырыпқа арналады.  
Біздің  елде  парақорлықтың  өмір  сүріп  отырғанын  бәрі  біледі.  бұған  қоса  көптеген  адамдар  осы 
қауіпті әлеуметтік қылмыс көрінісін өз бастарынан өткізген. парақорлық әлеуметтік құбылыс ретінде 
бейімделгіштігімен сипатталады, ол үнемі түрін өзгертіп және жетіліп  отырады. Парақорлықтың ең 
негізгі  өзіне  тән  сипаты  –  оның  латенттілігі.  Парақорлық  атқарылатын  істердің  келісімділік 
сипатымен  қатар,  көлеңкелі  сипатқа  ие.  Әдетте  оның  соңынан  шағым  түспейді,  себебі  екі  жақта 
заңсыз  жасалған  келісіммен  пайда  табады.  Парақорлық  термині  көп  мағыналы,  оны  латын  тілінен 
аударғанда  –  «сатып  алу»  деген  ұғымды  білдіреді.  «corrumpire»  анықтамасы  рим  құқығында  кең 
көлемде  сындыру,  бүлдіру,  күйрету,  фальсификациалау,  сатып  алу  сияқты  сотқа  қатысты  заңсыз 
әрекеттерді  білдіреді.  Бұл  ұғым  латынның  «coorrei»  -  бір  затқа  бірнеше  адамның  қатысуын  және 
«rumpere»  -  сындыру,  бүлдіру,  бұзу  деген  ұғымдар  қосындысынан  шыққан.  Осының  нәтижесінде 
бірнеше  адамның  қоғамдық  істерді  басқару  процесінің  қалыпты  жағдайын  «бұзу»,  «бүлдіру» 
мақсатында жасайтын іс-әрекеті деген жеке термин пайда болады.  
Мемлекеттік  қызметкерлердің  пара  алуы  кәсіпкерлік  шығындарды  өсіріп,  шетелдік  және  отандық 
капиталдың  инвестициялық  потенциалын  азайтып,  өнеркәсіптің  өсуіне  кедергі  келтіріп,  ең  ақыры 
қарапйым  халықтың  негізгі  бөлігінің  өмір  сүру  деңгейін  төмендетеді.    Кейбір  елдерде  парақорлық  кең 
тараған, бір де бір ел одан бос емес, парақорлық дүниежүзілік мәселеге айналды. Коррупцияның тарихи 
тамыры бар. Ол барлық уақыттада өмір сүрді, осылайша, парақорлық кеңес үкіметі кезінде де өмір сүрді, 
бірақ  ол  қатаң    бақылауда  болды.  Әдетте  коррупциялық  заңсыздықты  биліктің  жоғарғы  эшалонындағы 
шенеуніктер жасады. Бұл лауазым иелерінің мемлекеттік лауазымдық қызмет атқару кезінде мемлекеттік 
меншікті  өздерінің  жеке  мақсаттары  үшін  пайдаланды,  бірақ  бұл  әрекет  кеңес  мемлекетінде  меншіктің 
басқа  фотмасын  болмауына  байланысты  құқықтық  регламентация  алмады.  КОКП  кезінде  бұрынғы 
партия функционерлері меншік заң жүзінде мемлекеттік қызметтің биік сатысында болып және өздерінің 
іс жүзінде иемденіп отырған меншіктерін заңдастыру мәселесі ғана тұрды [1]. 

Вестник КазНУ. Серия юридическая. № 2(50). 2009                                                                                       
 
 
237
Адам құқығын бұзу саласының ең қауіпті көрінісі парақорлық болып табылады, ал бұл дегеніміз - 
мемлекеттік  қызметкерлердің  сатылғыштығы  мен  оларды  сатып  алу.  Мемлекетіміздің  саяси  және 
экономикалық  тұрақтылығына  нұқсан  келтіретіндер:  Әр  түрлі  қызметкерлер,  мемлекеттік 
қызметкерлердің қоғам есебінен өзіне, өз туысқандарына, аталастарына пайда келтіру мақсатындағы 
протекционизм. Қазіргі жағдайда парақорлықтың көбею себебі неде деген заңды сұрақ туады?  
Сыбайлас  жемқорлық  сияқты  дертпен  жекелеген  мемлекеттер  өз  бетімен  күресе  алмайды,  әсіресе 
жаһандану заманында сыбайлас жемқорлықпен шегі жоқ, ол бір елден екіншісіне оңай көшіп жүре береді. 
Онымен жұмыла күресу қажет. Бұл оңай іс емес. бұл дерттің тамыры тереңде жатыр. Мұның дәлелі XV 
ғасырдың  өзінде  британ  парламентінде  осы  даулар  орын  алған.  көптеген  мемлекеттік  және  жекелеген 
құрамдас  жүйелерде  сыбайлас  жемқорлық  төңірегінде  қалыптасқан  жағдай  белең  алып  бара  жатыр. 
Сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  ғаламдық  және  ұлттық  деңгейлердегі  маңызды  қадамдарға  қарамастан, 
оның халықаралық қауамдамтықтың алдына қойып отырған кедергілері әлі де бар.  
Тарихта  сыбайлас  жемқорлықтың  пайда  болуымен  күресудің  көптеген  әдістері  бар.  Біріншіден, 
заңды қатайтып және орындалуын қатаң қадағалау, сол арқылы жазалау қаупін күшейту. Екіншіден, 
лауазымды адамдарға ержелер мен заңдарды бұзбай өздерінің кірістерін көбейтуге мүмкіндік беретін 
экономикалық  механизмдерді  туғызу.  Үшіншіден,  нарық  пен  бәсекелестіктің  рөлін  күшейту  сол 
арқылы сыбайлас жемқорлықтан түсетін ықтимал пайданың көлемін азайту. Соңғысына мемлекеттік 
қызмет  көрсетудегі  бәсекелестік,  яғни  бір  мемлекеттік  органдардың  басқа  органдардың 
функцияларын орындауы да жатады [2].     
Әр  заманның  өз  моралі,  өз  қағидалары  бар.  Кеңестік  дәуірде  коммунизм  құрылысшыларының 
моральдық кодексі болды. Ал бүгінгі демократиялық қоғам тұсында мемлекеттік қызметшілердің ар-
намыс кодексі жасалынды. Бұл кодекстің әр сөзіне мән беріп, тәрбиелік жағына көңіл бөліп орынды 
қолдана  білетін  болсақ,  ол  да  жоғарыда  аталған  кодекстің  ұстанымынан  ешбір  кем  түспейтін 
маңызды  құжаттардың  біреуі.  Осының  айғағындай,  оның  5-  тармағында  мемлекеттік  қызметші 
«мемлекеттік  және  еңбек  тәртібін  бұлжытпай  сақтауға,  өзінің  қызметтік  міндеттерін  адал,  әділ  де 
сапалы атқаруға, ол үшін өзінің жұмыс уақытын тиімді пайдалануға» десе, 7-тармағында «сыбайлас 
жемқорлық  көріністеріне  қарсы  тұруға»  деп  көрсетеді.  Бұл  арада  5-тармақтағы  –  адал,  әділ  деген 
сөзбен  адам  бойындағы  барлық  теріс  қылықтардың  сыйыспайтындығына  мән  беретін  болсақ,  бұл 
кодекстің  адамгершілік  тұрғыдағы  абзал  міндетін  әлі  е  болса  жоғары  бағалай  білу  жағы  жетіспей 
жатқан тәрізді.  
Осы  тұрғыда  қазіргі  замандағы  мемлекеттік  қызметшілер  мен  мемлекеттік  лауазымдар  арасына 
осы  кодекстің  талаптарын  орындап  отыру  барысындағы  жұмыстар  салғырт,  баяу,  солған  дәрежеде 
жүргізіліп  жатқандығындай  сыбайластық  қылмыстардың  алдына  біржолата  тосқауыл  қоюға  кедергі 
келтіруде.  Бүгінгі  күні  құқық  қорғау  органдары  сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  күрес  жүргізіп 
жатқанмен оның алдын алу толығымен жою мүмкін болмай отыр. Олай дейтін себебім – бұл қылмыс 
бір  жағынан  әлеуметтік  мәселелерге  маталып,  сол  шырмаудан  шыға  алмағандар  жең  ұшынан 
жалғасушылардың  жемсауына  түсуде.  Көптеген  жерлерде  арзан  пәтерге  ие,  жұмысқа  орналасу, 
дәрігерге  қаралу,  баласын  оқуға  түсіру  үшін  пара берушілер  мен  пара алушылар  қатары  сиремеуде. 
Осындай  мақсаттармен,  жасырын  жолдармен  беріліп  жатқан  паралар  мен  сыйақысының  қолынан 
ұстап,  қайсысының  жағасына  жармасуға  болады.  Бұл  нәрселер  қазір  жалпыға  аян  нәрсе 
болғандықтан, оны жоюда да жалпы жұртшылық болып атқаратын ісі болып қалуда [3]. 
Қазақстан  сыбайлас  жемқорлықтың  әлеуметтік–экономикалық  Даму,  нарықтық  экономиканы 
құру,  инвестициялар  тарту  процесін  баяулататын  және  демократиялық  мемлекеттің  саяси  және 
қоғамдық  институттарына  кері  әсер  ететіндігін,  елдің  даму  болашағына  айтарлықтай  қауіп 
төндіретінін  сезінеді.  Қазақстан  Тәуелсіз  Мемлекеттер  Достастығы  елдері  арасында  сыбайлас 
жемқорлыққа  қарсы  іс-қимылдың  заңнамалық  базасын  және  жүйесін  әзірлеуде  алдыңғы  қатарлы 
орын    алады.    «Сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  күрес  туралы»  ҚР  заңының  мақсаты  –  азаматтардың 
құқықтары  мен  бостандықтарын  қорғауға  сыбайлас  жемқорлық  көріністерінен  туындайтын  қауіп-
қатерден  ҚР  ұлттық  қауіпсіздігін  қамтамасыз  етуге  сыбайлас  жемқорлыққа  байланысты  құқық 
бұзушылықтың алдын алу, анықтау, олардың жолын кесу және ашу, олардың зардаптарын жою және 
кінәлілерді  жауапқа  тарту  арқылы  мемлекеттік  органдардың,  мемлекеттік  міндеттерді  атқаратын 
лауазымды  және  басқа  да  адамдардың,  сондай-ақ  теңестірілген  адамдардың  тиімді  қызметін 
қамтамасыз  етуге  бағытталған  және  сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  күрестің  негізгі  қағидаларын 
айқындап,  сыбайлас  жемқорлыққа  байланысты  құқық  бұзушылықтың  түрлерін,  сондай-ақ 
жауаптылықтың пайда  болу  жағдайларын  белгілейді.  Бұл  заң  демократиялық  негіздерді,  мемлекетті 
басқарудағы  жариялылық  пен  бақылауды  кеңейтуге  халықтың  мемлекет  пен  оның  құрылымдарына 
деген  сенімін  нығайтуға,  білікті  мамандарды  мемлекеттік  қызметке  кіруге  ынталандыруға, 
мемлекеттік міндеттерді атқаратын адамдардың адалдығы үшін жағдайлар жасауға бағытталған [4]. 

ҚазҰУ хабаршысы. Заң сериясы. № 2 (50). 2009
 
238 
Бүгінгі  таңда  мемлекеттің  сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  функциясын  құқық  қорғау 
органдарының  жұмысы  тұрғысынан  ғана  қарау  мүмкін  емес.  Мемлекет  басшысының  басатамыс 
бойынша  басталған  әкімшілік  және  конституциялық  реформаларды  іске  асыру  ерекше  маңызға  ие 
болуда. Елбасы атап көрсеткендей, әкімшілік реформаның мәні мен мазмұны сыбайлас жемқорлыққа 
қарсы күресті күшейтуге, азаматтардың құқықтарын қорғау жүйесін одан әрі нығайтуға бағытталған. 
әлемнің  қазақстанды  сыбайлас  жемқорлыққа  қарсы  қатаң  және  дәйекті  күрес  жүргізуші  ел  ретінде 
қабылдауын  жақсарту  үшін  сыбайлас  жемқорлықтың  жай-күйі  туралы  елдік  рейтинг  беретін  тиісті 
халықаралық ұйымдармен жүйелі жұмыс жолға қойылады. Бүкіл мемлекет аумағында бұл қауіпті де 
зұлым құбылысқа қоғамда сыбайлас жемқорлықты қабылдамау ахуалын қалыптастыруға бағытталған 
идеологияның  қарсы  қойған  жөн.  Ол  тәрбие  мен  білім  беруді,  адамдар  арасындағы  және  өзара 
іскерлік  қатынастарды,  этика  мен  құқықтық  танымды  қоса  алғанда  қоғамның  бар  саласын  қамтуы 
керек. Халықтың құқықтық сауатсыздығын жоятын жұмысының деңгейі мен сапасын арттыратын кез 
келді  деп  айтуға  болады.  Адамдар  өздерінің  құқықтарын,  өздеріне  қарсы  қандай  да  бір  құқыққа 
қайшы  іс-әрекет  жасалған  жағдайда  қандай  іс-қимыл  қолдану  керектігін  нақты  жолдарын  толық 
білулері қажет деп есептеймін.  
Мемлекеттік қызмет көрсетуді ұсынудың нақты стандарттарын енгізу ықпалды шара болуы керек, 
ол  мемлекеттік  органдар жұмысының  ашықтығы  мен  айқындығын  қамтамасыз  етуге,  қабылданатын 
шешімдердің  тиімділігін  арттыруға,  қоғам  мен  билік  арасында  кері  байланыс  тетігін  жасауға  мүмкіндік 
береді.  Халықтың  кірістеріне  жалпыға  ортақ  дикларация  жасаудың  да  сыбайлас  жемқорлықтың 
белгілерін  қысқартуда  белгілі  бір  рөлі  болуға  тиіс.  Біздің  мақсат  –  үкіметті  жаңғырту,  жоғары  кәсіби 
мемлекеттік  қызметпен  тиімді  басқару  құрылымын  жасақтау  –  президент  Н.Ә.  Назарбаев.  Бұл 
қоғамда  сыбайлас  жемқорлыққа  орын  жоқ.  азаматтық  қоғамның  барлық  институттарының  күш-
жігерлерін біріктіріп қана бұл құбылысқа тиімді түрде қарсы тұруға болады [5]. 
Халқымыздың біртуар ұлы қаһарман майдангер Бауыржан Момышұлы кезінде, «тәртіпке бас иген 
құл  болмайды,  тәртіпсіз  ел  болмайды»  деген  сөзінде  ұлы  шындық  жатыр.  Қарапайым  халықтың 
тұрмысын  жақсартып,  болашақта  өркениетті  әрі  әділетті  қоғам  құруды  мақсат  еткен  мемлекет  ең 
алдымен  өзіндегі  заңдар  жүйесін  жетілдіре  білуі  керек.  Себебі  заң  дегеніміз  –  тәртіп,  адамдардың 
тәжірбиесін қоғам иелігіне пайдаланатын адамзат даналығының ең жоғары көрінісі. тек шынайы әрі 
пәрменді заңдары бар және сол заңдардың мемлекет аумағында мүлтіксіз орындалатын қоғамда ғана 
әділеттік болады. 
Сыбайлас жемқорлыққа қарсы күресті ұйымдастыру және жетілдіру жөнінде және жемқорлықтың 
алдын  алу  үшін  менің  ойымша,  экономикалық  және  саяси  сипаттағы  кешенді  шаралардың  шешілуі 
қажет: 
1. Мемлекеттік қызметкерлердің материалдық жағдайын көтеру; 
2. Азаматтардың  жемқорлықты  болдырмауға  қатысты  құқықтық,  парасаттылық,  патриоттық, 
имандылық, адамгершілік көзқарастарын қалыптастыру қажет; 
3. Құқық қорғау органдарының қызметкерлерінің кәсіпқойлылығы; 
4. Мемлекеттік  қызметкерлердің  табыстарының  тиімділігі  мен  нақтылығы  және  заңдылығына 
бақылау жасауды қамтамасыз ету; 
Әлеуметтік  кеселге  айналған  сыбайлас  жемқорлықты  бір  ғана  құқық  қорғау  органдарының 
күшімен  жеңу  мүмкін  емес.  Сыбайлас  жемқорлықпен  күресу  жеке  адамдардың  немесе  жекелеген 
топтардың  ғана  емес,  мемлекеттік  органдардың,  үкіметтің,  тұтастай  қоғамның  басты  міндеті  мен 
борышы. Осыны адал орындау үшін әрбір лауазым иесі өзінің жан дүниесін ұдайы таза ұстауы тиіс. 
Тек  сонда  ғана  оларға  қарапайым  халықтың  сенімі  артып  қоғам  түзелер  еді.  Бүкіл  мемлекет 
ауқымында  бұл  қауіпті  де  зұлым  құбылысқа  қоғамда  сыбайлас  жемқорлықты  қабылдамау  ахуалын 
қалыптастыруға  бағытталған  қарымды  идеологияны  қарсы  қойған  жөн,  ол  тәрбие  мен  білім  беруді, 
адамдар арасындағы және өзара іскерлік қатынастарды, этика мен құқықтық танымды қоса алғанда, 
қоғамның бар саласын қамтуы керек. Сонымен қатар адамдардың имандылық көзқарасын ашу керек 
себебі  алланың  елшісі  Мұхаммед  пайғамбардың  хадистерінде  осы  зұламат  әрекетке  байланысты 
«кімде-кім пара алса, пара берсе онда ол тозақ отында жазасын алады» деп айтылған. 
Осы  қоғамға  кері  ықпалын  тигізіп  отырған  сыбайлас  жемқорлық  мәселесінде  қарсы  күрес  тек 
мемлекеттің  міндеті  деп  қана  қоймай,  әр  Қазақстан  Республикасының азаматы  өз  тарапынан  қандай 
да  болмасын  өз  үлесін  қосып  осы  күресті  табанды  жүргізетін  болсақ,  сыбайлас  жемқорлықты 
түбегейлі жоймасақта оны қандай да бір мөлшерде, пайызын азайтар деп есептеймін. 
 
 
*** 
В данной статье автор показывает влияние на общества факторов побуждающих коррупцию и на основании закона  «о 
борьбе с коррупции Республики Казахстан» ряд путей борьбы с коррупцией и взятничеством. 

Вестник КазНУ. Серия юридическая. № 2(50). 2009                                                                                       
 
 
239
*** 
It this article the author shows the influence of factors motivating corruption on society and the ways of controlling corruption 
and bribery on the based on «corruption control law» of Republic of Kazakhstan.     
 
 
Е.А. Алтаев 
 
ЗНАЧЕНИЕ И ПРИЗНАКИ ПЕРЕКРЕСТНОГО ДОПРОСА В СУДЕБНОМ СЛЕДСТВИИ 
 
Проведение  перекрестного  допроса  важно  в  силу  того,  что  в  ходе  его  проведения  в  судебном 
заседании  судья  и  стороны  уголовного  судопроизводства  могут  получить  от  допрашиваемого  лица 
полное,  всестороннее  показание,  тем  самым  уточняя,  детализируя  и  конкретизируя  неясные  моменты, 
которые могут способствовать правильному представлению тех или иных событий преступления в суде. 
В  решение  проблем  перекрестного  допроса  внесли  свой  вклад  такие  ученые,  как  Л.Е.  Ароцкер, 
А.С.  Александров,  С.П.  Гришин,  Н.И.  Порубов,  М.С.  Строгович,  Р.Д.  Рахунов,  С.К.  Питерцев,  
А.А. Степанов, И.Д. Перлов, А.Б. Соловьев, В.П. Воробьев и многие другие. 
 «Перекрестный допрос», - пишет Л. Е.  Ароцкер, - с большим  успехом, чем  обычный, позволяет 
вскрыть противоречия в показаниях, обнаружить в них погрешности, уточнить детали и изобличить 
допрашиваемого  в  даче  ложных  показаний.  Он  оказывается  эффективным  во  всех  случаях,  когда  в 
показаниях  допрашиваемого  имеются  внутренние  противоречия,  неточности,  когда  возникают 
сомнения в полноте, правдивости и правильности показаний».  
С.К.  Питерцев  и  А.А.  Степанов,  в  свою  очередь,  солидарны  с  данной  точкой  зрения.  По  их 
мнению,  «перекрестный  допрос  особенно  ценен  в  ситуациях,  когда  на  суде  лицо  неожиданно  и 
кардинально  изменяет  свои  прежние  показания.  В  этой,  безусловно,  стрессовой  ситуации  одному 
государственному обвинителю очень сложно всесторонне проверить новую версию допрашиваемого. 
Очевидно,  что  несколько  участников  способны  в  большей  мере,  нежели  один,  гарантировать 
всесторонность  допроса,  поскольку  коллективным  усилием,  суммирующим  различные,  часто 
противоположные  интересы  сторон,  нейтрализуется  возможная  односторонность,  а  тем  более  – 
предвзятость единолично проводимого допроса». 
Существует  и  другие  позиции  в  отношении  значимости  перекрестного  допроса.  Например,  
Р.Д.  Рахунов,  констатирует,  что  «к  перекрестному  допросу  следует  прибегать  лишь  в  крайних 
случаях»,  поскольку  «иногда  получается  в  результате  такого  допроса  нагромождение  мелких, 
противоречивых  обстоятельств,  в  которых  чрезвычайно  трудно  бывает  разобраться;  что  лица, 
ведущие допрос иногда очень быстро и неожиданно для свидетеля меняются, что, конечно, не может 
повлиять на его психическое состояние, он иногда теряет самообладание, уравновешенность». 
В  свою  очередь  «приведенные  аргументы,  -  пишет  Л.Е.  Ароцкер,  -  нельзя  признать 
убедительными.  Возражения  Р.Д.  Рахунова  не  затрагивают  сущности  перекрестного  допроса,  они 
направлены лишь против неправильных методов его проведения». 
М.С.  Строгович  утверждает,  что  «ничего  исключительного  в  перекрестном  допросе  нет,  и  его 
применение  вовсе  нет  надобности  ограничивать.  Но  нужно  обеспечивать  осторожное  и  культурное 
проведение перекрестного допроса, чтобы не дезориентировать допрашиваемого свидетеля».  
Соглашаясь  с  данным  высказыванием,  добавим,  что  соблюдение  этики  ведения  перекрестного 
допроса не только  способствует целенаправленному проведению данного процесса, но также может 
повлиять  на  весь  ход  судебного  разбирательства.  В  связи  с  этим  задачей  председательствующего 
судьи является регулирование данного процесса, в котором участники должны соблюдать требования 
этики, и непосредственно материальных и процессуальных норм. 
Перекрестный допрос имеет признаки, которые отличающие его от других видов допроса. Одним 
из них является то, что он проводится в судебном следствии, а не на предварительном. 
На  предварительном  следствии  следователь  имеет  правомочие  допрашивать  круг  лиц. 
Исключение  составляют  случаи,  когда,  согласно  действующему  уголовно-процессуальному 
законодательству,  при  допросе  обвиняемого  должен  присутствовать  адвокат-защитник,  педагог  или 
иные специалисты. В таких случаях эти лица имеют полномочия только гарантийного характера для 
правильного проведения данного процесса. Так, например, участвуя в допросе обвиняемого, адвокат-
защитник  следит  за  процессом  с  целью  не  допустить  должностным  лицом,  ведущим  допрос, 
нарушений норм уголовно-процессуального законодательства.  
Перекрестный  допрос  предполагает  не  просто  участие  двух  сторон.  Здесь  должно  иметь  место 
активное противоборство, которого нет на стадии предварительного следствия.  
1   ...   41   42   43   44   45   46   47   48   ...   54


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет