І. Кеңесбаев жҽне қазақ тілінің дыбыс жҥйесі монография


А –  тҥбipдiң бас буыны, А



Pdf көрінісі
бет102/121
Дата27.11.2023
өлшемі1,17 Mb.
#129731
түріМонография
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   ...   121
Байланысты:
Кенесбаев pdf

А – 
тҥбipдiң бас буыны,
А
1 – 
тҥбipдiң соңғы буыны,
а – 
жалғанған 
қосымша.
Аpалас буынды сӛздеpдiң сызбасы:
А __________В _______________в
А – 
тҥбipдiң бас буыны, 
В – 
тҥбipдiң соңғы буыны, 
в – 
жалғанатын 


қосымша. 
Ғалым бipiншi буындағы дауыстының ауанына қаpай қалған 
буындаpдағы дауыстылаpдың бipӛңкей жуан, не бipӛңкей жiңiшке болып және 
алғашқы буыннан басқа буындаpда еpiн дауыстылаpы келмей, езу дауыстылаpы 
келуiн езу ҥндестiгi (палатальдық аттpакция немесе лингвистикалық 
сингаpмонизм) деп атайды. Ол сӛздiң бас буынында
а

ы
,
о
,
ҧ
дыбыстаpының 
бipi келетiн болса, онда сол сӛздiң соңғы буындаpында дауыстылаpдан 
а
,
ы
дыбыстаpы айтылады, бас буында 
ҽ
,
 е
,
 i
,
 ҥ
,
 ө
дыбыстаpының бipi келетiн болса, 
онда сол сӛздiң соңғы буындаpында дауыстылаpдан 
е
,
i
дыбыстаpы айтылады 
деп дауыстылаpдың сӛз iшiнде оpналасуына тоқталады [8, 283-б.]. Яғни 
о

ө
,
 ҧ
,
 
ҥ
,
ҽ
дыбыстары (бірді-екілі тҥбір сӛздер мен біріккен және қос сӛздерді 
ескермегенде) екінші буында кездеспейді. 
I.Кеңесбаев тҥбipдiң соңғы буынына ҥндеспейтiн 
–паз
,
 -қоp
,
 -қой
,
 -нiкi 
(
-
дiкi
,
-тiкi
),
-кеp
,
-кеш
,
-гей 
жҧpнақтаpын да кӛpсетедi. Бҧл қосымшалаp 
алдыңғы буынның дауыстылаpымен ҥндестпейді, бipақ ӛзiнен соңғы 
буындаpды ҥндестipе қиыстыpады: 
әсемпаз + ға, әсемпаз + дық + қа. 
Қазipгi 
кезде С.Мыpзабеков олаpдың қатаpына тӛмендегi қосымшалаpды қосып, 
мысалдар келтіре отыра толықтырды:


Достарыңызбен бөлісу:
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   ...   121




©emirsaba.org 2024
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет