Мақалалар, баяндамалар жинағы



жүктеу 4.98 Mb.

бет45/45
Дата22.12.2016
өлшемі4.98 Mb.
1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   45

жауынгерлік  және  саяси  даярлығын  арттырудың  маңызды  факторы. 

Талап мынадай: әскер қатарына шақырылған әрбір адамның орыс тілін 

тиянақты білуі шарт.

Бүкіл  прогресшіл,  ұлттық  және  интернационалдық  істердің 

жақтаушылары болып табылатын творчестволық интелигенцияның 

ана  тілі  мен  орыс  тілін  жақсы  білуі  керек.  Өз  шығармалары  мен 

еңбектерін  қай  тілде  жазады  –  ол  әркімнің  өз  ісі.  Бірақ  орыс 

тілін  жақсы  білу  –  көркем  және  ғылыми  творчествода  тосқауыл 


508

болмайды,  қайта  табысты  жұмыстың  кепілі.  Осыған  орай  атақты 

қазақ совет жазушысы М.Әуезов орыс тілін жақсы меңгерген жазушы 

қазақ  тілінде  шебер  жазатынын  айтқан  еді.  Академик-жазушы, 

Социалистік  Еңбек  Ері  Ғ.Мүсірепов  те  осындай  пікір  айтады.  «Біз 

орыс тілін меңгергенімізді мақтаныш етеміз. Бүгінде қазақ халқының 

қолы жетпеген мәдениеттің бірде-бір саласы болмаса, ол орыс тілінің 

арқасында болды».

Коммунистік  партия  мен  Совет  үкіметі  тілек  білдірушілердің 

бәрінің орыс тілін табысты оқып-үйренуі үшін қолайлы жағдай жасау 

туралы тұрақты қамқорлық жасайды. Алайда ұлт республикаларының 

жергілікті  халқының  орыс  тілін  меңгеру  дәрежесі  кемелденген 

социалистік  қоғамның  міндеттеріне  әлі  де  толық  жауап  бермейді. 

Соңғы халық санағының нәтижелері көрсетіп отырғандай, орыс емес 

ұлттар халықтарының үштен бірінен астамы орыс тілін нашар біледі, 

не  тіпті  білмейді.  КПСС  Орталық  Комитеті  июнь  Пленумының 

материалдарында атап көрсетілгендей, «адамның интернационалдық 

мәдениет  байлығынан  сусындауын  шектейтін,  оның  қызметі  мен 

қарым-қатынасы шеңберін тарылтатын фактілер аз емес.

КПСС Орталық Комитеті Саяси бюросында жалпы білім беретін 

мектептер  мен  басқа  да  оқу  орындарында  орыс  тілін  табысты 

меңгеруге  ықпал  ететін  қосымша  шараларды  қарады.  Қазақстан 

Компартиясы Орталық Комитеті мен республика министрлер Советінің 

қаулысында осы мәселе бойынша нақтылы шаралар белгіленді. Олар 

педагог кадрларды сапалы даярлау мен қайта даярлауды жақсартуды, 

оқулықтар, құралдар, сөздіктер, көркем әдебиет шығаруды көбейтуді 

қарастырады.

Қазақ  ССР  Оқу  министрлігі  мектеп  жасына  дейінгі  балалар 

мекемелерінде  бөбектерді  орыс  тіліне  оқып-үйрету  тәжірибесін 

жинақтап  қорытты.  Мысалы,  Шымкент  облысы  Ленин  ауданы 

«Коммунизм»  совхозының  «Балдырған»  бала  бақшасында  қызықты 

тәжірибе жинақталған. Мұнда орыс тілін оқып-үйрену ісін көрнекті 

құралдарды  жинақтаудан,  «Орыс  тілін  оқып-үйренеміз»  деген 

методикалық мүйісті жабдықтаудан, М.Горький атындағы мектеппен 

берік  байланыс  орнатудан  және  тәрбиешілер  үшін  орыс  тілі 

фонетикасы мен грамматикасы бойынша консультация тақырыптарын 

дайындаудан бастады. 

Бертінде  бала  бақша  қызметкерлері  осы  бақшаның  базасында 

өткен  аймақтық  семинарда  өз  табыстарын  ортаға  салды.  Ленгір, 


509

Сайрам, Сарыағаш аудандарынан келген әріптестері мектеп жасына 

дейінгі  балаларды  орыс  тіліне  оқытып-үйретудің  әдіс-тәсілдерімен 

зор ынта қоя танысты.

Мектептер  мен  жоғарғы  оқу  орындарының  қарауындағы  бүкіл 

ғылыми-педагогикалық  арсенал  балалық  шақта  алған  білімдерді 

нығайтуға және тереңдетуге бағытталуға тиіс. Өкінішке орай, бірқатар 

облыстардың,  әсіресе  селолық  аудандардың  қазақ  мектептерінде 

орыс тілі пәнінің білікті мұғалімдері жетіспейді, олар жиі ауысады. 

Кемшіліктерді жою үшін қолдан келгеннің бәрін жасау керек. Абай 

атындағы Қазақ педагогикалық институтында қазақ мектептері үшін 

орыс  тілі  пәнінің  оқытушыларын  даярлайтын  жаңа  факультетті 

ұйымдастыру осыған жақсы қызмет етуде.

Екінші жағынан, егер мектепте сабақ беру барысында олқылықтар 

сезілсе,  онда  біліміңді  өздігіңнен  көтеру  арқылы  оны  жою  керек. 

Әлбетте, бұл үшін анықтама және методикалық әдебиеттерді көптеп 

шығару қажет. Әзірше олар тым аз.

Бір  сөзбен  айтқанда,  тілді  үйренудің  жолдары  көп,  солардың 

бәрін белсенді түрде пайдалану керек.

«Қазақстан үгітшісі», 1983. 12-14 б.


510

МАЗМҰНЫ


ТІЛ САЯСАТЫ..............................................................................................................................5

Мемлекеттік тіл...........................................................................................................................8

Мемлекеттік тілдің жайын ойласақ......................................................................................14

Мемлекеттік тілдің мәртебесі неге төмен?.........................................................................18

Мемлекеттік тіл қандай мүмкіндік береді?.......................................................................27

Тіл тағдыры – ел тағдыры.......................................................................................................32

Тіл тағдырына ғалымдар да жауапты...................................................................................39

Тіл – халық қазынасы...............................................................................................................42

Тіл  байлығы – рухани қазына...............................................................................................47

Тіл үшін күрес жалғаса бермекші.........................................................................................59

Тәлім-тәрбие тілден басталады..............................................................................................68

Бұрынғы тіл заңының заманы өтті.......................................................................................75

Ел мәдениеті тілден басталады............................................................................................83

Халық та, оның тілі де мәңгілікті қалайды......................................................................100

Қазақстанның болашағы – қазақ тілінде..........................................................................106

Тілді осылай «тірілтіп» едік.................................................................................................115

Сабырлы саясаттың салиқалы шешімі..............................................................................119

Санаға сілкініс қажет.............................................................................................................129

Ұлтты ұйыстыратын құдіретті ұйытқы.............................................................................136

Халқымның алтын діңгегі – Сыр бойы.............................................................................149

Қазақтың тілі – қасиетті тіл.................................................................................................159

Язык народа – основа его независимости и развития...................................................162

Комментарий к проекту Закона Казахской ССР о языках............................................165

Ана тілімізді ардақтай білейік.............................................................................................170

Ана тілі – бәріміздің анамыз................................................................................................174

Ана тілі азбасын, атамекен тозбасын................................................................................180

Ана тілі – арың бұл.................................................................................................................189

Ана тіліміздің жанашыры......................................................................................................192

Ойлан, Олжас!...........................................................................................................................194

Қия жол, қиын сапар..............................................................................................................202

«Ана тілі» қоғамы: құрылу мақсаты, міндеттері, пікірлер.........................................205

Қоғам құрылды, ендігі міндет не?......................................................................................211

Ұлттық идеологияның жаңа үрдісін айқындаушы........................................................217

Тiл-көзден сақтағай.................................................................................................................218

Ертеңін ойла еліңнің.............................................................................................................222

Тіл тағдырын шеше аласың ба, құрылтай? Бізге сиам егізінің қажеті жоқ...........223

Екінші құрылтай.....................................................................................................................228

Біз сиам егіздері сияқты орыстармен  басымызбен жабысып қалдық......................231

Қазақстан  Республикасы  парламенті  сенатының  төрағасы  Өмірбек  Байгелді 

мырзаға АШЫҚ ХАТ.............................................................................................................235

«Тіл туралы заңның» мемлекеттік дәрежеде орындалуы қалай жүргізілуде?......238

Әуелі өзімізді қамшылайықта немесе жарыссөзде не айтылды?...............................240



511

«Қазақтың қазақтан басқа жауы жоқ...»...........................................................................241

Қуанышымыз басылған жоқ................................................................................................253

Біз  айтпасақ  кім  айтады.....................................................................................................255

С чего начинается родина?....................................................................................................258

Без языка народ себя не знает...............................................................................................260

ҒЫЛЫМ ТАРИХЫ.................................................................................................................266

Казахское языкознание за 50 лет.........................................................................................268

Основные вехи развития и достижения лингвистической мысли 

в Казахстане..............................................................................................................................282

Развитие казахского языкознания.......................................................................................293

Институт языкознания АН КазССР-центр лингвистической мысли 

в республике..............................................................................................................................307

Основные этапы развития Казахстанской лингвистической науки..........................316

Развитие казахского языкознания: итоги и перспективы.............................................324

Казахское языкознание – детище Октября.......................................................................330

Филологические науки в тюркоязычных республиках в XI пятилетке......................340

Выступление на сессии Общего собрания АН Каз ССР................................................347

Үлкен міндет жүктеген...........................................................................................................351

Языковые проблемы решать вместе...................................................................................353

Конференция по вопросам тюркологии и истории русского востоковедения........355

ТІЛ ҚҰРЫЛЫСЫ ....................................................................................................................359

Қазақ тілі...................................................................................................................................362

Взгляд на историю казахского языка.................................................................................400

Ғылым тілі және әдеби тіл статусы.....................................................................................410

Кемел елге кемел әліпби керек.............................................................................................422

Түркілер алфавитінде – қазақтың «ә» әріпі......................................................................433

Жаңа қазақ әліпбиі (Латын графикасының қай қарпін таңдаймыз? 

Бұл ойланып шешетін ортақ іс)............................................................................................435

Латын әліпбиі ауызбірлікті күшейтеді................................................................................437

Қазаққа латын жазуы керек пе, жоқ па?............................................................................442

Меняем кириллицу на латиницу?.......................................................................................447

ҚОС ТІЛДІЛІК ПЕН КӨПТІЛДІЛІК .................................................................................453

Қостілділік – қос қанат. Қазақ топырағындағы қостілділік 

проблемалары туралы..............................................................................................................455

Орыс тілі – достық тілі...........................................................................................................467

Орыс тілі және тіл мәдениеті................................................................................................469

Языковое строительство и развитие национальных языков 

в Казахстане в советскую эпоху...........................................................................................474

Орыс тілі – ортақ тіл...............................................................................................................479

Еще раз о двуязычии...............................................................................................................484

Взгляд с другой стороны........................................................................................................488

Если исчезнет язык..................................................................................................................490

Ортақ елімізде татулық пен келісім болсын....................................................................499

Языковое строительство в Казахстане и развитие национальных языков..............501

Достық пен туысқандық тілі................................................................................................504



512

Қайдар Әбдуәли

Ғылымдағы ғұмыр

Редакторы: Т. Данияров

Дизайнері: Р.Арсланов

Беттеуші: Б. Қасымбекова 

Теруші: Г. Тлегенова

“Сардар” баспа үйі

Алматы қаласы,

8 ы/а, 19а үй.

Тел.: 8(727) 249 68 05

e-mail: sardar777@list.ru

Шартты баспа табағы 32. Пішімі 60х90 

1

/



16

 

Офсеттік басылым. Қаріп түрі «Таймс» Таралымы  4000 дана




1   ...   37   38   39   40   41   42   43   44   45


©emirsaba.org 2017
әкімшілігінің қараңыз

войти | регистрация
    Басты бет


загрузить материал