Шәкәрім. Ғылыми-танымдық журнал



жүктеу 0.84 Mb.
Pdf просмотр
бет1/8
Дата02.03.2017
өлшемі0.84 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8

2

ҚАЗАҚСТАН РЕСПУБЛИКАСЫ БІЛІМ ЖӘНЕ ҒЫЛЫМ МИНИСТРЛІГІ

СЕМЕЙ ҚАЛАСЫНЫҢ ШӘКӘРІМ АТЫНДАҒЫ МЕМЛЕКЕТТІК УНИВЕРСИТЕТІ

ШӘКӘРІМТАНУ ҒЫЛЫМИ-ЗЕРТТЕУ ОРТАЛЫҒЫ



Шәкәрім. Ғылыми-танымдық журнал.

МАЗМҰНЫ

.

Әмірбеков Шәріпбек. Құттықтау сөз.......................................................................................................3



АБАЙТАНУ

Kibar Zafer. Abay ve turk edebiyati: Abay eserlerinin turkceye cevrilmesi....................................................4

Миннегулов Хатип. Абай и татарская литература................................................................................9

Мырзахметов Мекемтас. Абайтанудағы ұлы өзгеріс.......................................................................15

Мағауин Мұхтар. Абайдың белгісіз әңгімесі......................................................................................25

Жұртбай  Тұрсын.  “Кемшілігі  әр  жерден  көрініп  тұр-ау…”  (Абай  өлеңдерінің  текстологиясы

туралы)...................................................................................................................................................34



Еспенбетов  Арап.  Ұлы ақын кітапханасы хақында..........................................................................45

Ердембеков Бауыржан. Абай өлеңдерінің шығу тарихы...................................................................49

Кенжетаев Досай. Абай мұрасы – қазақ діни танымының айнасы................................................53

Құрманбай Гүлтас.  Абай әлемін танудың кешенді бағдарламасы...................................................59

Ергөбек Құлбек. Абайтанудағы бір дүниетаным төңкерісі.......................................................................64

Бахадырова Сарыгүл. «Түзетпек едім заманды».......................................................................................69

Әубәкір Жандос. Абайтану және ақын мұражайы.....................................................................................72

Машакова Айнур. Рецепция творчества Абая в дальнем зарубежье........................................................78

Калимова Жібек. Антонимия құбылысы және оның Абай шығармаларындағы көрінісі......................85

Кожагулов Сайлау. Первые текстологические изыскания по стихам Абая.....................................89

Ақтанова Айман. Абай өлеңдеріндегі қазақ дүниетанымы мен рухани ұстаным............................95

Akzhigitova Elmira. The genius of the kazakh poet Abai...........................................................................98

4

АБАЙТАНУ

2015  №3  (28)

ӘОЖ 821.512.122:821.512.161



Z.KIBAR, Basın Yayın ve Halkla İlişkiler Danışmani 

Kazakistan Cumhuriyeti Ankara Büyükelçiliği, Ankara şehiri, Turkiye Cumhuriyeti 

ABAY VE TURK EDEBIYATI:  

ABAY ESERLERININ TURKCEYE CEVRILMESI 

 

Key words: Abay, Kazak-Turk dili, Ahmet Yesevi, Turk edebiyatıi. 

 

 

Saygıdeğer bilim adamları, değerli gençler,  

Türkiye’nin  edebiyat  ve  tarih  öğretmenliği  yapmış  büyük  şairlerinden  Yahya 

Kemal (1884–1958), Türkçe ve edebiyat öğretmenliği yapan büyük araştırmacı Fuad 

Koprulu’ye  (1890–1966)  “Şu  Ahmet  Yesevi  kim,  bir  araştırın,  göreceksiniz,  bizim 

milliyetimizi asıl onda bulacaksınız” demiştir.  

Fuat  Köprülü  araştırmasını  yapmış  ve  1918  yılında  “Türk  Edebiyatında  İlk 

Mutasavvıflar”  adlı  monografiyi  yayınlamıştır.  Bu  eserinde,  Ahmet  Yesevi’ye  ve 

onun  takipçilerine  önemli  bir  yer  vermiştir.  Ama  Yesevi’nin  yolundan  giden  en 

büyük şairlerden biri olan Abay hakkında bilgi vermemiştir. 

Çağdaş Kazak halkının milliyetini şekillendiren en büyük tarihi isimlerden biri 

olan Abay’a değinmeden önce “milliyet” kavramı üzerinde kısaca durmak isterim.  

Milliyet,  millete  ait  olan  kültür  varlıklarının  bütününden  oluşur.  Kültür 

varlıklarının en onemlileri ise dil, din, orf ve adetlerdir.  

Bizim  milliyetimizi,  yani  kültürel  varlıklarımızın  en  önemlileri  olan  milli 

dilimizi ve dinimizi kendisinde bulacağımız  büyük şahsiyetlerden biri olan Abay’ın; 

-

 

Dili,  Kıpçak  Türklerinin  en  büyük  kolu  olan  Kazak  Türkleri  tarafından 



19’uncu yüzyılda edebî dil olarak yüksek bir düzeye çıkarılan Kazak dilidir. Abay bu 

dili  Arapça,  Farsça,  Rusça  ve  eski  Türkçeden  aldığı  kelimelerle  daha  da 

zenginleştirmiştir. 

-

 



Dini  ise  Kur’an-ı  Kerim  ayetleriyle  ve  Hazreti  Muhammed’in  sozleriyle 

açıkladığı doğru Müslümanlık anlayışıdır.  

Neden böyle ifade ettiğimi kısaca açıklamak isterim. 

İslam  dini,  8’inci  yüzyıldan  başlayarak  Türk  kavimleri  arasında  yayılmaya 

başladı.  İslam  dininin  yayıcısı  durumundaki  Arap  ve  Fars  kavimlerinin  kendi  milli 

kültür varlıkları olan dilleri ile örf ve adetleri de İslam dininin parçasıymış gibi Türk 

kavimleri tarafından benimsendi.  


6

2015  №3  (28)

Bizim  bilgi  dağarcığımıza  binlerce  merkezden  yönelen  doğru  veya  hileli 

bilgileri  sağlıklı  bir  şekilde  değerlendirebilmek  ve  ulusumuzu  daha  da  yuceltecek 

hakikatlere ulaşabilmek çok önemlidir.  

Büyük düşünürlerimizden Peyami Safa’nın dediği gibi “öncelikle kendi klasik 

yazarlarımızı okumamız gerek” diye  düşündüm. Abay’ın  eserlerini okumak  istedim. 

Anlamak icin cevirmeye başladım. Bizim büyük klasiklerimizden biri de, elbette hiç 

kimsenin şüphesi yok: Abay’dır.  

Abay’ın  edebi  mirası,  ilk  kez,  2002  yılının  Mart  ayında,  Murat  Muhtarulı 

Avezov’un Ankara’da yapacağı bir konuşma için hazırladığı metnin Türkçe yazımını 

kontrol  ederken  dikkatimi  cekti.  Abay  “Sen  de  bir  kerpiçsin  dünyada,  Gediğini  bul 

da, git yerleş oraya” diyordu.  

Bu veciz sözden aldığım esinle, aşağıdaki şiiri yazmıştım.  

 

Abay’ın Sesi  



  

Sesi yankılanıyor tarihin derinliklerinde, 

Bak ne diyor, Abay Kunanbay milletime; 

“Sen de bir kerpicsin, bu dunyada, 

Gediğini bul da, git yerleş oraya.” 

  

Çağ kapandı, çağ açılıyor, 



Fikrimde muammalar çırpınıyor, 

Hangi yol hakikate gidiyor(?), 

Hangi hakikat milletimi yuceltiyor? 

  

Aklımız, kanatlı bir kerpiç gibi esrimekte, 



Aydınların her biri, başka bir yöne çekmekte, 

Gediğim nerede, Şanzelize yollarında bir taş mı, 

Yoksa, altın renkli bir kaya mıyım, Han Tengri’de?  

 

Bu  şiiri  Kazakistan  Cumhuriyeti  Eğitim  ve  Bilim  Bakanlığı’nın  o  dönemdeki 



Turkiye Temsilcisi olan dostum Bolat Kojanulı Atıbay beyefendiye de okudum. Bolat 

beyin  Kara  Sözler  adlı  kitabı  bana  hediye  ettiği  2006  yılından  beri  eser  üzerinde 

çeviri işiyle uğrasıyor idim. Hiç kolay olmadı. Adeta bulmaca çözmek gibi yorucu ve 

ilgi çekici bir çalışma oldu. 

Çeviri  çalışmalarımda,  kendisi  de  Abay’ın  hemşerisi  olan  –  Semey  şehrinin 

Abıralı ilçesi Kaynar köyünde dünyaya gelen - merhum kayın atam Ahmedi Iskakulı 

Iskakov  (21.11.1910-15.12.1996)  yönetiminde  1970’li  yıllarda  hazırlanan  ve 

yayınlanan  bağımsız  Türkiye  Cumhuriyeti  dâhil  olmak  üzere,  diğer  Türk 

devletlerinde  eşi  görülmeyen  10  ciltlik  “Kazak  Dili  Açıklamalı  Sözlüğü”nden  ve 

Türk Dil Kurumu’nun “Büyük Türkçe Sözlük”ünden faydalandım.  

Bunun yanı sıra Hoca Ahmet Yesevi Uluslararası Kazak-Turk Universitesi Rektor 

Yardımcısı olarak görev yaptığım 2002–2003 yıllarında hazırlanması için 

 

АБАЙТАНУ


8

- 1 tanesi 1995 yılında yayınlanan posta pulu ve 

- 31 tanesi muhtelif makalelerden oluşmaktadır.  

Bunların açıklayıcı listeleri aşağıya çıkarıldı.  

“Abay  ve  Dünya  Uygarlığı”  Konulu  Uluslararası  Uygulamalı  Konferansı 

düzenleyen  ve  destekleyen  Semey  Şehri  Valisi    Sayın  Aybek  Mutalaphanulı 

Karimov’a, Semey Şehrinin Şakarim Adındaki Devlet Üniversitesinin Rektörü Sayın 

Şaripbek Ağabayulı Amirbekov’a ve Düzenleme Komitesi’ne ölmez ve sönmez edebi 

eserler bırakan merhum Abay Kunanbayev’in yaşadığı bölgede eğitim veren bu güzel 

üniversitede  Siz  değerli  bilim  adamlarına  ve  gençlere  hitap  etme  fırsatı  verdiği  için 

teşekkürlerimi sunarım.  

Ahmet  Yesevi’nin  hikmetleri  ile  Abay  Kunanbayev’ın  nasihatleri  ve  şiirleri 

yolumuzu aydınlatsın, Kazak-Türk dili sonsuza kadar yaşasın.  

  

Резюме



Мақалада Абай шығармашылығы мен түрік әдебиетінің байланысы қарастырылған.

Резюме

В статье рассказывается о  тесной  взамосвязи  творчества  Абая и турецкой литературы.

2015  №3  (28)

АБАЙТАНУ

10

2015  №3  (28)

литературы. Но  пока эти  вопросы оставляем

вне  рамок  этого  доклада.  Рассмотрим  лишь

отдельные аспекты выбранной темы.

На наш взгляд, освещение вопроса «Абай

и  татарская  литература»  целесо образно

рассматривать в контексте казахско-татарских

взаимосвязей.  Следует  отметить,  что  эта

проблема в определенной степени освещена в

высказываниях, трудах  известных писателей,

ученых,  таких  как  Чокан  Валиханов  (1835-

1865),  Сабит  Муканов  (1900-1973),  Сайфи

Кудаш (1894-1993), Тимергали Нуртазин (1907-

1977), Резеда  Ганиева (1932 г.  рожд.), Лирон

Хамидуллин (1932 г. рожд.), Хатип Миннегулов

[2],  Кулбек Ергобек  (1952  г.  рожд.) и  другие.

Имеются  интересные  факты  и  сведения  о

казахско-татарских литературных взаимосвязях,

а также об Абае в монографии Беркута Искакова

[3].


Как  известно,  казахи  и  татары  –

родственные  по   про исхождению,  языку

народы.  Их  связывают  многовековые

экономические,  культурные,  религиозные

взаимоотношения, проживание в одних и тех

же государствах, смешанные браки, духовная

ориент ация  на  Мусульманский  Во сто к.

Значительная  часть  татар  уже  издавна  живет

на земле Казахстана. Особенно их много было

в 

Петро павловске 



(Кызылъяре),

Семипалатинске,  Уральске  (Яике).  Они

открывали  школы,  распространяли  книги

татарских авторов, а также казанские печатные

издания.  В  частности,  «в  1863  году  в

Семипалатинске  действовали  9  частных

татарских школ почти с 500 учащимися» [4,9].

В них, наряду с татарами, обучались дети казах

и других тюркских народов. Многие казахские

деятели  литературы  и  культуры  получали

образование в татарских учебных заведениях

Казани («Мухаммадия»…), Уфы («Галия»…),

Оренбурга  («Хусаиния»…),  Троицка,  Яика…

Жизнь и образы казах отображены в десятках

сочинений татарских писателей (Г. Ибрагимов,

А. Тагиров, Ш. Усманов, И. Салахов…).

Выходец  из  нынешней  Во сточно-

Казахстанской области Абай с детства общался

с татарами, хорошо знал их жизнь, менталитет.

В своих «Словах назидания» («Карасөздер») он

пишет о татарах-ногаях таким образом: «…они

и  солдатчину  перено сят,  и  бедно сть

выдерживают, и горе терпят, и веру почитают.

Умеют трудиться в поте лица, знают, как нажить

богатство и как жить в роскоши» [5:12, 17-18].

Абай  вначале  учился  у  аульного  муллы  –

татарина  Габитхана,  затем  –  в  татарском

медресе  Ахмета  Ризы  в  Семипалатинске.  В

годы  учебы  он  познакомился  с  сочинениями

восточных  классиков,  русских  писателей,  а

также трудами Шигабуддина Марджани (1818-

1839),  Каюма  Насыйри  (1825-1902),  Хусаина

Фейзханова  (1828-1866)  и  некоторых  других

татарских просветителей.

Сочинения  Абая  изобилуют  картинами,

деталями, образами, присущими быту, природе,

менталитету, образному мышлению казах. В то

же  время  в  его  произведениях  часто

вст речаются  типологически  сходные,

генетически  близкие  явления,  образы  с

татарской литературой. Как и многие татарские

авторы,  Абай  глубо ко  почит ает  ислам,

мусульманские духовные ценности, использует

традиционные  сюжеты,  образы  (Искендер,

Масгуд…),  призывает  к  про свещению,

нравственно сти,  путем  антитезы  резко

критикует отрицательные качества и поступки

людей. Его поэзия, как у Акмуллы (1831-1895),

Кандалый  (1797-1860),  Гумар  Мухаммад  улы

(первая  половина  ХIХ  в.),  близка  к  реальной

действительности.  Но  язык  у  Абая  более

доступен широкой публике, в нем относительно

мало  арабо-персидских  слов.  В  стиле  поэта

доминируют  импровизаторское,  ораторское

начала.

Стихи  и  песни  Абая  в  той  или  иной



степени  были  издавна  известны  и  татарам,  в

первую  очередь,  казахстанским;  так  как

значительная  часть  из  них  (о собенно   в

смешанных  семьях)  знала  и  знает  казахский

язык,  читает  казахские  тексты.  Например,

художник  Баки  Урманче  (1897-1990),

композитор  Латиф  Хамиди  (1906-1993),

писатели Кави Наджми  (1901-1957) и Сарвар

Адгамова, поэт Махмуд Хусаин (1923-1993) и

многие другие татарские деятели литературы и

искусства  хорошо  знали  казахский  язык,  его

богатую культуру. Уроженец Семипалатинска –



АБАЙТАНУ__12___АБАЙТАНУ__2015_№3_(28)'>АБАЙТАНУ

12

АБАЙТАНУ

2015  №3  (28)

неоднократно  подчеркивал  самобытность

казахского  народа,  его  культуры,  высоко

оценивал Абая, говорил о популярности этого

поэта [10,230, 431...]. Высказывания о великом

казахском поэте, о его месте и роли в духовной

жизни  народов  имеются  и  в  наследии

некоторых других татарских авторов.

До второй трети ХХ века интеллигенция

мусульманских  тюркских  народов  читала

литературу друг друга, в основном, на языке

оригинала. Но после отмены общей арабской

графики,  сближением  письменного  языка  с

разговорным, создается потребность перевода

с одного тюркского языка на другой. На этой

волне  появляются  переводы  стихотворений

Абая на татарский язык. В связи со 100-летием

со  дня  рождения  Абая  издается  сборник

избранных  стихотворений  поэта  [11].  В  нем

помещены 40 стихотворений и две поэмы Абая

(«Масгуд», «Искендер»). Сборник подготовлен

татарским поэтом Махмудом Максудом (1900-

1962). В предисловии к книге он называет Абая

«великим  сыном  казахско го  народа»,

«пламенным  просветителем»,  борцом  за

свободу, за счастье; отмечает, что Абай общался

с  политическими  русскими  ссыльными,

хорошо  знал  сочинения  Ш.  Марджани,  К.

Насыйри, высказывает также отдельные мысли

об  идейно-художественных  особенностях

произведений поэта.

В  1981  году  вышел  наиболее  полный

сборник сочинений  Абая на  татарском языке

[12], в котором помещены 134 стихотворения,

2 поэмы и «Совет назидания» («Хикмәтле сүз»).

Переводы  Абая  с  русского  языка  почти  не

включены в татарское издание. Прозаическая

часть  переведена  составителем  сборника  Л.

Хамидуллиным. Стихотворения переведены Н.

Арслановым  (69),  А.  Исхаком  (15),  М.

Шабаевым  (15),  М.  Хусаином  (5)  и  др.  Две

поэмы и 16 стихотворений взяты из сборника,

подготовленного М. Максудом в 40-е годы. Все

переводчики – талантливые, опытные поэты.

При трансплантации текстов они имели дело

с  оригиналом.  Нури  Арслан  (1912-1991).

Махмуд  Хусаин  –  оба  выходцы  из

Петропавловска  (Кызылъяра),  там  учились.

Хорошо  знали  казахский  язык,  литературу  и

культуру.  Помещенные  в  сборнике  «Абай»

татарские  тексты  я  выборочно  сопоставлял  с

оригиналом. Переводчики стремились передать

не только смысл и содержание оригинала, но и

по этическо е  богатство  казахского  текста.

Стихотворения на татарском языке звучат не как

перевод,  а  как  полнокровные  поэтические

произведения.

Для  иллюстрации  приведу  лишь  одно

стихотворение  [«Кактаган  ак  күмiстей  кең

маңдайлы...»  –  8,  1  том:  22:  «Белый  лоб  –

серебро, чей тонок чекан...» – 3,40] в переводе

Н. Арслана на татарский язык:

Ак көмештәй коеп куйган киң маңгае,

Кара  күзләрнең  йолдыздай,  нурланганы,

Кара кашлар кыйгач кына сызып куйган,

Хәтерләтә яңа туып килгән айны.

Маңгаеннан туры төшкән нәфис борын,

Аксыл чырай, ал-кызыл битләр алмалы.

Иренен ачса – тезеп куйган ак тешләре,

Күрү  белән  җанда  дәртнең  кайнаулары!

Сөйләр сүзе әдәпле дә, мәгънәле дә,

Көлүендә  –  сандугачның  сайраулары.

Түп-түгәрәк  ак  ефәктәй  ап-ак  муен,

Йомшак ияк асты – ала күз яуларын.

Калак сөякләре – канат, иңнәре төз,

Күкрәгендә  пар  алманың  уйнаулары.

Буе-сыны  озын  түгел,  кыска  түгел,

Нечкә биле тал-чыбыктай сыгылмалы.

Беләкләре яшь баланың тәнедәй саф,

Бармаклары нәзек, төрле эшкә җайлы.

Таралып, дулкынланып иңгә төшкән

Кара чәче хәтерләтә ефәк талны [12,19].

О  совершенстве  переводов  говорит  и

автор  предисловия  к  сбо рнику,  классик

татарской  по эзии  и  Сибгат  Хаким.  «В

бо льшинстве  перево дах,  –  пишет  он,  –

со хранены  абаевский  дух,  манера  его

поэтического  мышления»  [12,6].  Кроме  того,

автор предисловия подчеркивает масштабность

Абая, об успешном продолжении его традиций

в казахской литературе.

Имеются также отдельные переводы Абая

в газетах и журналах, в различных сборниках. В

научной  библиотеке  Казанского  университета

много  различных  изданий  Абая  на  казахском,


14

АБАЙТАНУ

2015  №3  (28)

 Резюме

Мақалада  автор  қазақ  және    татар  әдебиетінің  байланысына  тоқтала  отырып,  Абай

шығармаларының өміршеңдігіне, татар тіліне аударылу тарихын қарастырады.

Resume

In the article the author considers the relationship of the Kazakh and Tatar literatures, and stops

on the relevance and vitality of Abay's works and translated them into Tatar.

16

АБАЙТАНУ

2015  №3  (28)

танытудың  басында  қазақ  философтарының

айғайшы болып тұрғаны да рас. Абай туралы

көркемөнер 

жанрында 

жазылған


шығармалардың  бәрі  де  социалистік  реализм

талабы шеңберінен шығандап кете алмағаны,

өйткені  оған  таптық  дүниетаным  қалқан  етіп

қойылғаны белгілі.

Қазақ  әдебиетінің  ұлы  классигі  Абай

дүниетанымын 

қазақ 

фило софтары



материалист, атеист деген байламды ұстанып

келді.


Абайды танып білудегі басты кедергі оның

дүниетанымының  барлық  салаларын,  яғни,

философиялық, этикалық, эстетикалық, саяси-

әлеуметтік салаларын анықтауға келіп тіреледі.

Осы  салалардың  бәрін  де  қазіргі  философтар

материалистік модель  тұрғысынан қарастырып

келеді.  Осы  әрекет,  әсіресе,  Абайдың  150

жылдық 


мерекесінде 

Қазақстан

филосрфтарының  ұжымдық  еңбегі  «Абай

дүниетанымы мен философиясы» деп аталатын

арнайы  ғылыми  зерттеулерінде  өз  көрінісін

тапты.  Бірақ  фиософтарлың  бәрі  де  Абайдың

жетінші  қарасөзіндегі «Дүниенің көрінген һәм

көрінбеген    сырын  түгелдеп,  ең  болмаса

денелеп білмесе, адамдықтың орны болмайды.

Оны білмеген соң, ол жан адам жаны болмай,

хайуан  жаны  болады.  Әзелде  құдай  тағала

хайуанның  жанынан  адамның  жанын  ірі

жаратқан, сол әсерін көрсетіп жаратқан/Абай.

2-том, Алматы, 1995, 165-бет/, деген даналық

сөзіне назар салмай келеді. Абай дүниетанамын

танып білуде Абай айтқан бұл ой пікірдің мән

мағнасы, болмысы, тіпті, бөлекше өркештеніп

дараланып тұр. Абай  бұл пікірін ХІХ ғасырдың

соңында айтуымен де  ерекшеленіп тұр емес пе?

Абай «дүниенің көрінген сыры» деп бізді

қоршаған материалдық әлемді айтса, «дүниенің

көрнбеген сыры» деп біздің құпия сырға толы

рухани  әлемімізді  меңзеп  отыр.  Бұл  іспеттес

терең пікірді Ясауидің «Девони хикметінен де»

ұшыратамыз:

Ілім екеу-дүр: тән мен жанға басшы турар,

Жан ғалымы хазретіне жақын турар.

Тән  ғалымы  залымдарға  ұқсар  ерміш  /

Ясауи «Девони хикмет», Түркістан, 1993, 74-

бет»/ деп ой толғауында «дүниенің көрінбеген

сыры» мен жан ғалымы айналысады деп кесіп

айтатыны бар. Жан ғалымы көрінбейтін рухани

әлем  сырымен  айналысса,  тән  ғалымы

«дүниенің  көрінген  сырымен»  бір  жақты

айналысып, нәпсілік жолға ұрынып, дүниеқор,

дүниеқо ңыз  болып  қалатынына  назар

аударатынын ашық аңғартады.

Абай  айтқан  дүниенің  көрінген  сырын

ашумен  айналысатындар  тән  ғалымы  /

технократ  ғалымдар/  болып  шыға  келеді  де,

дүниенің 

көрінбейтін 

сырын 

ашуға


ұмтылғандар  жан  ғалымы  болып  шығады.

Соның бірі хаким Абайдың өзі болғандықтан,

Абай жан ғалымының ең көрнекті өкілі болып

шығады  емес  пе?  Өйткені  Абай  1898  жылы

жазылған  38  қарасөзінде  жантану  ілімі    ой

танымдары  біздің  заманымыздағы  квантты

физиктерден бір ғасырдан астам уақыт бұрын

«дүниенің  көрінбеген  сырына»  айрықша  мән

беруі  арқылы  жантану  ілімімен  айналысып,

пәлсапалық  лирикаларын  жазуы  ойшыл

ақынның кемеңгерлік тұлғасын көрсетеді.

1501-1510 жылдар арасында Фирдоусидің

«Шаһнама»  дастанын  қыпшақ  тіліне  толық

аударған мамлюк қыпшақ ақыны Шәріп Әмеди:

Хақты тану жолын іздегендер,

Бұл әлемде барша аң таң қалғандар,

деп  аса жоғары бағалап ой толғауы кездейсоқ

болмаса керек -ті.

Абай    «дүниенің  көрінген  сыры»  мен

«дүниенің  көрінбеген  сырын»    бірлікте  қатар

алып танып білуді меңзейді.

Абай  айтқан  бұл  даналық  ойлардың

дүниені танып білуде мән-мағынасы аса терең

пәлсапалық  ой  танымдар  «дүниенің  көрінген

һәм  көрінбеген  сырын»  европалықтар  ХҮІ

ғасырда-ақ танып білген. Бірақ олар дүниенің

көрінген  сырын  ашып  тануға,  заттық  игілікті

молайтуға, баюға шешуші мән беруі  себепті,

материалистік,  атеистік  дүниетанымға

біржолата  бағыт  алды.  Испан  ғалымы  Рена

Декарт  болмыс  пен    сананы  бөліп  қарауға

ерекше  мән  бере  қарағандықтан  «Арнайы

құрылғылармен  өлшеуге  болатын  нәрселерді

ғана зерттейік, ғылым деп осыны ғана айтайық.

Ал,  сана  деген  көзге  көрінбейді,  прибормен

өлшенбейді.  Бар  екенін  білеміз.  Бірақ  көзге

көрінбейтін  нәрсені  зерттеп  қайтеміз»,  –  деп,

адамзаттың рухани әлемін танып білуден теріс



18

АБАЙТАНУ

Каталог: files -> journ shakarim
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар Қазақстанның халық жазушысы Ғарифолла Есім
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар Қазақстанның халық жазушысы Ғарифолла Есім
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар Қазақстанның халық жазушысы Ғарифолла Есім
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар Қазақстанның халық жазушысы Ғарифолла Есім
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар Қазақстанның халық жазушысы Ғарифолла Есім
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар
journ shakarim -> Бас редактор әмірбеков Шәріпбек
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 ШӘКӘрім
journ shakarim -> Бас редактор әмірбеков Шәріпбек
journ shakarim -> Issn 2308-0590 Индекс 74661 редакциялық кеңес мағауин Мұхтар Қазақстанның халық жазушысы Ғарифолла Есім


Поделитесь с Вашими друзьями:
  1   2   3   4   5   6   7   8


©emirsaba.org 2019
әкімшілігінің қараңыз

    Басты бет